นิคหะ ที่ ๘ เล่ม ๓๗

๔. อวยวสัจฉิกัฏฐะ

๒. ปัจจนีกานุโลมะ

นิคคหะที่ ๘

{๑๖} [๑๖] ป. ท่านค้นหาบุคคลไม่ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์หรือ ?

ส. ถูกแล้ว

ป. ท่านค้นหาบุคคลไม่ได้ในอวัยวะทั้งปวงโดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์หรือ ?

ส. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น

ป. ท่านจงรับรู้นิคคหะดังต่อไปนี้ หากว่าท่านค้นหาบุคคลไม่ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลไม่ได้ในอวัยวะทั้งปวงโดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์” คำที่ท่านกล่าวขัดแย้งไว้ในตอนต้นนั้นว่า “ข้าพเจ้ายอมรับว่า ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลไม่ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ แต่ไม่ยอมรับว่าข้าพเจ้าค้นหาบุคคลไม่ได้ในอวัยวะทั้งปวงโดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์” ดังนี้จึงผิดอนึ่ง หากท่านไม่ยอมรับว่า “ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลไม่ได้ในอวัยวะทั้งปวงโดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์” ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลไม่ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์” คำที่ท่านกล่าวขัดแย้งไว้ในตอนต้นนั้นว่า “ข้าพเจ้ายอมรับว่าข้าพเจ้าค้นหาบุคคลไม่ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ แต่ไม่ยอมรับว่าข้าพเจ้าค้นหาบุคคลไม่ได้ในอวัยวะทั้งปวงโดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์” ดังนี้จึงผิด ...

จบ นิคคหะที่ ๘

๕. สุทธิกสังสันทนา

ว่าด้วยการสนทนาถึงบุคคลเทียบกับสภาวธรรมล้วน ๆ

{๑๗} [๑๗] ส. ท่านค้นหาบุคคลได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหารูปได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. รูปเป็นอย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่างหนึ่งหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น

ส. ท่านจงรับรู้นิคคหะดังต่อไปนี้ หากว่าท่านค้นหาบุคคลได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหารูปได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “รูปเป็นอย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่างหนึ่ง” คำที่ท่านกล่าวขัดแย้งไว้ในตอนต้นนั้นว่า “ข้าพเจ้ายอมรับว่าข้าพเจ้าค้นหาบุคคลได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหารูปได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ แต่ไม่ยอมรับว่ารูปเป็นอย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่างหนึ่ง” ดังนี้จึงผิดอนึ่ง หากท่านไม่ยอมรับว่า “รูปเป็นอย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่างหนึ่ง” ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ข้าพเจ้าค้นหาบุคคลได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหารูปได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์” คำที่ท่านกล่าวขัดแย้งไว้ในตอนต้นนั้นว่า “ข้าพเจ้ายอมรับว่าข้าพเจ้าค้นหาบุคคลได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหารูปได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ แต่ไม่ยอมรับว่ารูปเป็นอย่างหนึ่ง บุคคลก็เป็นอย่างหนึ่ง” ดังนี้จึงผิด ...

{๑๘} [๑๘] ส. ท่านค้นหาบุคคลได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ดุจค้นหาเวทนาได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์หรือ ? ... ดุจค้นหาสัญญาได้ ... ดุจค้นหาสังขารได้ ... ดุจค้นหาวิญญาณได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์หรือ ?

ป. ถูกแล้ว