๔. มหาศาลสูตร เล่ม ๑๕

สาวตฺถินิทานํ. อถ โข อญฺญตโร พฺราหฺมณมหาสาโล ลูโข ลูขปาปุรโณ (๑) เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ; เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข ตํ พฺราหฺมณมหาสาลํ ภควา เอตทโวจ “กินฺนุ ตฺวํ พฺราหฺมณ ลูโข ลูขปาปุรโณ”ติ. อิธ เม โภ โคตม จตฺตาโร ปุตฺตา เต มํ ทาเรหิ สํปุจฺฉ ฆรา นิกฺขาเมนฺตีติ. เตนหิ ตฺวํ พฺราหฺมณ อิมา คาถาโย ปริยาปุณิตฺวา สภายํ มหาชนกาเย สนฺนิปติเต ปุตฺเตสุ จ สนฺนิสินฺเนสุ ภาสสฺสุ

“เยหิ ชาเตหิ นนฺทิสฺสํ เยสญฺจ ภวมิจฺฉิสํ

เต มํ ทาเรหิ สํปุจฺฉ สาว วาเรนฺติ (๒) สูกรํ.

อสนฺตา กิร มํ ชมฺมา ตาต ตาตาติ ภาสเร

รกฺขสา ปุตฺตรูเปน เต ชหนฺติ วโยคตํ.

อสฺโสว ชิณฺโณ นิพฺโภโค ขาทนา อปนียติ

พาลกานํ ปิตา เถโร ปราคาเรสุ ภิกฺขติ.

ทณฺโฑว กิร เม เสยฺโย ยญฺเจ ปุตฺตา อนสฺสวา

จณฺฑมฺปิ โคณํ วาเรติ อโถ จณฺฑมฺปิ กุกฺกุรํ.

อนฺธกาเร ปุเร โหติ คมฺภีเร คาธเมธติ

ทณฺฑสฺส อานุภาเวน ขลิตฺวา ปฏิติฏฺฐตี”ติ.

อถ โข โส พฺราหฺมณมหาสาโล ภควโต สนฺติเก อิมา คาถาโย ปริยาปุณิตฺวา สภายํ มหาชนกาเย สนฺนิปติเต ปุตฺเตสุ จ สนฺนิสินฺเนสุ อภาสิ “เยหิ ชาเตหิ นนฺทิสํ เยสญฺจ ภวมิจฺฉิสํ

เต มํ ทาเรหิ สํปุจฺฉ สาว วาเรนฺติ สูกรํ.

อสนฺตา กิร มํ ชมฺมา ตาต ตาตาติ ภาสเร

รกฺขสา ปุตฺตรูเปน เต ชหนฺติ วโยคตํ.

อสฺโสว ชิณฺโณ นิพฺโภโค ขาทนา อปนียติ

พาลกานํ ปิตา เถโร ปราคาเรสุ ภิกฺขติ.

ทณฺโฑว กิร เม เสยฺโย ยญฺเจ ปุตฺตา อนสฺสวา

จณฺฑมฺปิ โคณํ วาเรติ อโถ จณฺฑมฺปิ กุกฺกุรํ.

อนฺธกาเร ปุเร โหติ คมฺภีเร คาธเมธติ

ทณฺฑสฺส อานุภาเวน ขลิตฺวา ปฏิติฏฺฐตี”ติ.

อถ โข นํ พฺราหฺมณมหาสาลํ ปุตฺตา ฆรํ เนตฺวา นฺหาเปตฺวา ปจฺเจกํ ทุสฺสยุเคน อจฺฉาเทสุํ. อถ โข โส พฺราหฺมณมหาสาโล เอกํ ทุสฺสยุคํ อาทาย เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ; เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข พฺราหฺมณมหาสาโล ภควนฺตํ เอตทโวจ “มยํ โภ โคตม พฺราหฺมณา นาม อาจริยสฺส อาจริยธนํ ปริเยสาม, ปฏิคฺคณฺหตุ เม ภวํ (๓)โคตโม อาจริยธนนฺ”ติ. ๑ ปฏิคฺคเหสิ ภควา อนุกมฺปํ อุปาทาย. อถ โข โส พฺราหฺมณมหาสาโล ภควนฺตํ เอตทโวจ “อภิกฺกนฺตํ โภ โคตม ฯเปฯ อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณงฺคตนฺ”ติ.

เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงสาวัตถี

ครั้งนั้น พราหมณมหาศาลคนหนึ่ง เป็นผู้เศร้าหมอง นุ่งผ้าเศร้าหมอง เข้าไป เฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้สนทนาปราศรัยพอเป็นที่บันเทิงใจ พอเป็นที่ ระลึกถึงกันแล้วนั่ง ณ ที่สมควร พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับพราหมณมหาศาลนั้น ดังนี้ว่า “พราหมณ์ ทำไมท่านจึงดูเศร้าหมอง นุ่งห่มก็เศร้าหมอง”พราหมณมหาศาลกราบทูลว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ บุตรของข้าพระองค์ ๔ คนในบ้านนี้ คบคิดกับภรรยาแล้วขับข้าพระองค์ออกจากเรือน”พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “พราหมณ์ ถ้าอย่างนั้น ท่านจงเรียนคาถานี้ เมื่อหมู่ มหาชนประชุมกันที่สภา และเมื่อพวกบุตรมาประชุมกันพร้อมแล้ว จงกล่าวว่าเราหลงชื่นชมและปรารถนาความเจริญแก่บุตรเหล่าใด

บุตรเหล่านั้นคบคิดกับภรรยารุมว่าเรา ดุจสุนัขรุมเห่าสุกร

ได้ยินว่า บุตรเหล่านั้นเป็นอสัตบุรุษผู้ลามก

ร้องเรียกเราว่าพ่อ ๆ

บุตรเหล่านั้นเหมือนยักษ์แปลงร่างมาเกิดเป็นบุตร

ละทิ้งเราผู้ล่วงเข้าปัจฉิมวัยไว้

บุตรเหล่านั้นกำจัดคนแก่ผู้ไม่มีสมบัติ

ออกจากที่อาศัยหากิน ดุจม้าแก่ที่เจ้าของปล่อยทิ้ง ฉะนั้น

บิดาของบุตรผู้เป็นพาล เป็นผู้เฒ่า ต้องขอเขากินในเรือนผู้อื่น

ว่ากันว่า ไม้เท้าของเรายังดีกว่า

พวกบุตรที่ไม่เชื่อฟังจะดีอะไร

เพราะไม้เท้าใช้ป้องกันโคหรือสุนัขดุ ๆ ได้

ในที่มืดใช้ยันไปข้างหน้าได้ ในที่ลึกใช้หยั่งควานเอาได้

พลาดแล้วช่วยพยุงไว้ได้ด้วยอานุภาพไม้เท้า

ครั้งนั้น พราหมณมหาศาลนั้นเรียนคาถานี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาคแล้ว เมื่อหมู่มหาชนประชุมกันที่สภา และเมื่อพวกบุตรมาประชุมกันพร้อมแล้ว จึงได้ กล่าวว่าเราหลงชื่นชมและปรารถนาความเจริญแก่บุตรเหล่าใด

บุตรเหล่านั้นคบคิดกับภรรยารุมว่าเรา ดุจสุนัขรุมเห่าสุกร

ได้ยินว่า บุตรเหล่านั้นเป็นอสัตบุรุษผู้ลามก

ร้องเรียกเราว่าพ่อ ๆ

บุตรเหล่านั้นเหมือนยักษ์แปลงร่างมาเกิดเป็นบุตร

ละทิ้งเราผู้ล่วงเข้าปัจฉิมวัยไว้

บุตรเหล่านั้นกำจัดคนแก่ผู้ไม่มีสมบัติ

ออกจากที่อาศัยหากินดุจม้าแก่ที่เจ้าของปล่อยทิ้ง ฉะนั้น

บิดาของบุตรผู้เป็นพาล เป็นผู้เฒ่า ต้องขอเขากินในเรือนผู้อื่น

ว่ากันว่า ไม้เท้าของเรายังดีกว่า

พวกบุตรที่ไม่เชื่อฟังจะดีอะไร

เพราะไม้เท้าใช้ป้องกันโคหรือสุนัขดุ ๆ ได้

ในที่มืดใช้ยันไปข้างหน้าได้ ในที่ลึกใช้หยั่งควานเอาได้

พลาดแล้วยังช่วยพยุงไว้ได้ด้วยอานุภาพไม้เท้า

ลำดับนั้น พวกบุตรนำพราหมณมหาศาลนั้นไปยังเรือน ให้อาบน้ำแล้ว ให้นุ่งห่มผ้าคู่หนึ่ง พราหมณมหาศาลนั้นถือผ้าคู่หนึ่งไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้สนทนาปราศรัยพอเป็นที่บันเทิงใจ พอเป็นที่ระลึกถึงกันแล้วนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพเจ้าชื่อว่าเป็น พราหมณ์ แสวงหาทรัพย์สำหรับอาจารย์ มาให้อาจารย์ ขอพระโคดมผู้เจริญ ผู้เป็น อาจารย์ของข้าพเจ้า จงรับส่วนของอาจารย์เถิด” พระผู้มีพระภาคทรงรับด้วยความ อนุเคราะห์ครั้งนั้น พราหมณมหาศาลนั้นได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่ พระโคดมผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก ฯลฯ ขอพระโคดมผู้เจริญโปรดทรงจำ ข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะ ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไปจนตลอดชีวิต”

มหาสาลสูตรที่ ๔ จบ