๗. นวกรรมิกสูตร เล่ม ๑๕

{๗๐๒} สมัยนั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จจงกรมอยู่ในที่แจ้งปัจจนิกสาตพราหมณ์ จึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ แล้วได้เดินตามพระผู้มีพระภาคเจ้า ซึ่งกำลังเสด็จจงกรมอยู่ไปพลางกราบทูลว่า “ดูก่อนสมณะ ขอให้ท่านแสดงธรรมด้วย”

{๗๐๓} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

คำสุภาษิตอันบุคคลผู้ชอบที่จะโต้แย้ง มีจิตเศร้าหมองมากไปด้วยความแข่งดี จะรู้แจ้งโดยง่ายหามิได้

ส่วนว่าบุคคลใดกำจัดความแข่งดีและความไม่เลื่อมใสแห่งใจ ถอนความอาฆาตได้แล้ว ผู้นั้นแลพึงรู้คำสุภาษิตได้

{๗๐๔} เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว ปัจจนิกสาตพราหมณ์กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระดำรัสของพระองค์แจ่มแจ้งนัก พระดำรัสของพระองค์ไพเราะนัก พระพุทธเจ้าข้า พระองค์ทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยายอย่างนี้ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือส่องประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้’ ดังนี้ ข้าแต่ท่านพระโคดม ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระผู้มีพระภาคเจ้า พร้อมทั้งพระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอพระองค์ได้โปรดจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”

๗. นวกัมมิกสูตร

ว่าด้วยความยินดี

{๗๐๕} [๒๐๓] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่ราวป่าแห่งหนึ่ง ในแคว้นโกศล ก็สมัยนั้น นวกัมมิกภารทวาชพราหมณ์ให้คนทำงานอยู่ที่ราวป่า

นั้น เขาได้เห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าประทับนั่งขัดสมาธิ ตั้งพระกายตรง ดำรงพระสติมั่นอยู่ที่โคนต้นสาละแห่งหนึ่ง จึงได้มีความคิดว่า “เราให้คนทำงานอยู่ที่ราวป่าจึงยินดี ส่วนพระสมณะนี้ให้คนทำอะไรอยู่จึงยินดี”

{๗๐๖} ลำดับนั้น นวกัมมิกภารทวาชพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยคาถาว่า

ดูก่อนท่านภิกษุ ท่านทำงานอะไรหรือ จึงมาอยู่ในป่าไม้สาละ พระโคดมได้พบความยินดีอะไรในป่า ตามลำพังหรือ

{๗๐๗} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

เราไม่มีกรณียกิจในป่าดอก ป่าคือกิเลสอันเป็นข้าศึก เราถอนรากขึ้นได้แล้ว เราไม่มีป่าคือกิเลส ปราศจากลูกศรคือกิเลส ละความกระสันได้แล้ว จึงยินดีอยู่ในป่าแต่ผู้เดียว

{๗๐๘} เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเช่นนี้แล้ว นวกัมมิกภารทวาชพราหมณ์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระดำรัสของพระองค์แจ่มแจ้งนัก พระดำรัสของพระองค์ไพเราะนัก พระพุทธเจ้าข้า พระองค์ทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยายอย่างนี้ เปรียบเหมีอนบุคคลหงายที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือส่องประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้’ ดังนี้ ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระผู้มีพระภาคเจ้า พร้อมทั้งพระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอพระองค์ได้โปรดจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเติมแต่วันนี้เป็นต้นไป”

๘. กัฏฐหารสูตร

ว่าด้วยความเป็นพรหม

{๗๐๙} [๒๐๔] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่ราวป่าแห่งหนึ่งในแคว้นโกศล ก็สมัยนั้น มาณพหลายคนซึ่งเป็นอันเตวาสิกของพราหมณ์ภารทวาชโคตรคนหนึ่ง มีหน้าที่หาฟืน พากันเข้าไปยังราวป่านั้น แล้วได้เห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าประทับนั่งขัดสมาธิ ตั้งพระกายตรง ดำรงพระสติมั่นอยู่ในราวป่านั้น จึงเข้าไปหาพราหมณ์ภารทวาชโคตรถึงที่อยู่ แล้วรายงานพราหมณ์ภารทวาชโคตรว่า “ขอท่านพึงทราบ พระสมณโคดมประทับนั่งขัดสมาธิ ตั้งพระกายตรง ดำรงพระสติมั่นอยู่ที่ราวป่า”{๗๑๐} ลำดับนั้น พราหมณ์ภารทวาชโคตรพร้อมด้วยมาณพเหล่านั้นเข้าไปยังราวป่านั้นแล้ว ได้เห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าประทับนั่งขัดสมาธิ ตั้งพระกายตรงดำรงพระสติมั่นอยู่เช่นนั้น จึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า ณ ที่นั้น แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยคาถาว่า

ดูก่อนภิกษุ ท่านเข้าไปสู่ป่าที่ว่างเปล่า ปราศจากผู้คนในป่าหนาทึบน่าหวาดเสียวนัก มีกายที่เกื้อกูลไม่หวั่นไหว เพ่งฌานอยู่อย่างดีหนอ

ท่านเป็นมุนีอาศัยป่า อยู่คนเดียวในป่าซึ่งไม่มีเสียงขับร้องและไม่มีการบรรเลง การที่ท่านมีจิตยินดีอยู่ในป่า แต่ผู้เดียวนี้ปรากฎเป็นข้อน่าอัศจรรย์แก่ข้าพเข้า

ข้าพเจ้าปรารถนาไตรทิพย์อันสูงสุด จึงมุ่งหมายความเป็นสหายกับท้าวมหาพรหมผู้เป็นอธิบดีของโลก เหตุไรท่านจึงชอบใจป่าที่ปราศจากผู้คน ท่านทำความเพียรอยู่ที่นี้เพื่อจะเกิดเป็นพรหมกระนั้นหรือ