๑. จันทิมสสูตร เล่ม ๑๕

อนาถปิณฑิกวรรคที่ ๒

๑. จันทิมสูตร

ว่าด้วยผู้ถึงฝั่ง

[๒๕๑] พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ในพระวิหารเชตวัน อารามของท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐี กรุงสาวัตถี ครั้งนั้น จันทิมสเทวบุตร เมื่อสิ้นปฐมยาม มีวรรณะงามยิ่งนัก ทำพระวิหารเชตวันให้สว่างทั่วแล้ว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วก็ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วได้ยืนอยู่ ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง.

[๒๕๒] จันทิมสเทวบุตร ยืนอยู่ ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กล่าวคาถานี้ ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

ก็ชนเหล่าใด เข้าถึงฌาน มีจิตเป็น

สมาธิ มีปัญญา มีสติ ชนเหล่านั้น จักถึง

ความสวัสดี ประดุจเนื้อในชะวากเขา ไร้

ริ้นยุง ฉะนั้น.

[๒๕๓] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

ก็ชนเหล่าใด เข้าถึงฌาน ไม่ประ-

มาท ละกิเลสได้ ชนเหล่านั้น จักถึงฝั่ง

คือ นิพพาน ประดุจปลา ทำลายข่ายได้

แล้ว ฉะนั้น.

อนาถปิณฑิกวรรคที่ ๒

อรรถกถาจันทิมสสูตร

พึงทราบวินิจฉัยในจันทิมสสูตรที่ ๑ วรรคที่ ๒ ต่อไป :-

บทว่า กจฺเฉว แปลว่า ประดุจชะวาก ชะวากเขาก็ดี ชะวากไม้และน้ำก็ดี ชื่อว่า ชะวาก. บทว่า เอโกพินิปทา ได้แก่ประกอบด้วยจิตต์มีอารมณ์เดียว และปัญหาเครื่องรักษาตัว. บทว่า สตา แปลว่า มีสติ. ท่านอธิบายว่า ชนเหล่าใดได้ฌาน มีจิตมีอารมณ์อันเดียวผุดขึ้น มีปัญญาเครื่องรักษาตัวมีสติอยู่ ชนเหล่านั้น จักถึงความสวัสดี เหมือนเหล่ามฤค ในชะวากเขา หรือชะวากแม่น้ำ ที่ไม่มียุง. บทว่า ปารํ ได้แก่พระนิพพาน บทว่า อมฺพุโชแปลว่า ปลา. บทว่า รณํ ชหา แปลว่า ละกิเลส. ท่านอธิบายว่า ชนเหล่าใดได้ฌานไม่ประมาท ย่อมละกิเลสได้ ชนเหล่านั้น ก็จักถึงพระนิพพานเหมือนปลาทำลายข่ายที่ทำด้วยด้ายฉะนั้น.

จบอรรถกถาจันทิมสสูตรที่ ๑

๒. เวณฑุสูตร

[๒๕๔] เวณฑุเทวบุตร ยืนอยู่ ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กล่าวคาถานี้ ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

ชนเหล่าใด นั่งใกล้พระสุคต

ประกอบความเพียรในศาสนาของพระ-

โคดม ไม่ประมาทแล้ว ตามศึกษาอยู่

ชนเหล่านั้น มีความสุขหนอ.

[๒๕๕] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

ชนเหล่าใด เป็นผู่เพ่งพินิจ ตาม

ศึกษาในข้อสั่งสอน อันเรากล่าวไว้แล้ว

ชนเหล่านั้น ไม่ประมาทอยู่ในกาล ก็ไม่

พึงตกอยู่ในอำนาจแห่งมัจจุ.

อรรถกถาเวณาฑุสูตร

พึงทราบวินิจฉัยในเวณฑุสูตรที่ ๒ ต่อไป :-

คำว่า เวณฑะ [บาลีว่า เวณฑุ] เป็นชื่อของเทพบุตรองค์นั้น. บทว่าปยิรุปาสิย ได้แก่ เข้าไปนั่งใกล้. บทว่า อนุสิกฺขเร ได้แก่ ศึกษา.

บทว่า สตฺถปเท ได้แก่ บท คือ คำสั่งสอน. บทว่า กาเล เต อปฺปมชฺ-ชนฺตา ได้แก่ กระทำความไม่ประมาทในกาล.

จบอรรถกถาเวณฑุสูตรที่ ๒