๒. อรติสูตร เล่ม ๑๕

เอกํ สมยํ อายสฺมา วงฺคีโส อาฬวิยํ วิหรติ อคฺคาฬเว เจติเย อายสฺมตา นิโครฺธ- กปฺเปน อุปชฺฌาเยน สทฺธึ. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา นิโครฺธกปฺโป ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาต-ปฏิกฺกนฺโต วิหารํ ปวิสติ, สายํ วา นิกฺขมติ อปรชฺชุ วา กาเล. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมโต วงฺคีสสฺส อนภิรติ อุปฺปนฺนา โหติ, ราโค จิตฺตํ อนุทฺธํเสติ. อถ โข อายสฺมโต วงฺคีสสฺส เอตทโหสิ “อลาภา วต เม, น วต เม ลาภา, ทุลฺลทฺธํ วต เม, น วต เม สุลทฺธํ, ยสฺส เม อนภิรติ อุปฺปนฺนา, ราโค จิตฺตํ อนุทฺธํเสติ. ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา, ยํ เม ปเร อนภิรตึ วิโนเทตฺวา อภิรตึ อุปฺปาเทยฺยุํ. ยนฺนูนาหํ อตฺตนาว อตฺตโน อนภิรตึ วิโนเทตฺวา อภิรตึ อุปฺปาเทยฺยนฺ”ติ. อถ โข อายสฺมา วงฺคีโส อตฺตนาว อตฺตโน อนภิรตึ วิโนเทตฺวา อภิรตึ อุปฺปาเทตฺวา ตายํ เวลายํ อิมา คาถาโย อภาสิ:- อรติญฺจ รติญฺจ ปหาย

สพฺพโส เคหสิตญฺจ วิตกฺกํ

วนถํ น กเรยฺย กุหิญฺจิ

นิพฺพนโถ อนโต (๑) ส หิ ภิกฺขุ.

ยมิธ ปฐวิญฺจ เวหาสํ

รูปคตญฺจ ชคโตคธํ

กิญฺจิ ปริชียติ สพฺพมนิจฺจํ

เอวํ สเมจฺจ จรนฺติ มุตตฺตา.

อุปธีสุ ชนา คธิตาเส (๒)

ทิฏฺฐสุเต ปฏิเฆ จ มุเต จ

เอตฺถ วิโนทย ฉนฺทมเนโช

โย เอตฺถ น ลิมฺปติ ตํ มุนิมาหุ.

อถ สฏฺฐิสิตา (๓) สวิตกฺกา (๔)

ปุถู ชนตาย อธมฺมา นิวิฏฺฐา

น จ วคฺคคตสฺส (๕) กุหิญฺจิ

โน ปน ทุฏฺฐุลฺลภาณี ส ภิกฺขุ.

ทพฺโพ จิรรตฺตสมาหิโต

อกุหโก นิปโก อปิหาลุ

สนฺตํ ปทํ อชฺฌคมา มุนิ ปฏิจฺจ

ปรินิพฺพุโต กงฺขติ กาลนฺติ.

สมัยหนึ่ง ท่านพระวังคีสะอยู่ที่อัคคาฬวเจดีย์ เขตเมืองอาฬวี กับท่านพระนิโครธกัปปะผู้เป็นอุปัชฌาย์ สมัยนั้น ท่านพระนิโครธกัปปะกลับจาก บิณฑบาต ภายหลังจากฉันภัตตาหารเสร็จแล้ว เข้าไปยังวิหาร แล้วออกมาใน เวลาเย็นบ้าง ในเวลาภิกขาจารในวันรุ่งขึ้นบ้างสมัยนั้น ท่านพระวังคีสะเกิดความไม่ยินดี ความกำหนัดรบกวนจิต ลำดับนั้น ท่านพระวังคีสะได้มีความคิดดังนี้ว่า “ไม่ใช่ลาภของเราเลย ไม่ใช่ลาภของเราเลย เราได้ชั่วหนอ เราไม่ได้ดีหนอที่เราเกิดความไม่ยินดี ความกำหนัดรบกวนจิต เหตุที่ จะให้คนอื่นช่วยบรรเทาความไม่ยินดี ทำความยินดีให้เกิดขึ้นแก่เรานั้น เราจะได้จาก ที่ไหน ทางที่ดีเราพึงบรรเทาความไม่ยินดี ทำความยินดีให้เกิดขึ้นแก่ตนด้วยตนเองเถิด”ครั้งนั้น ท่านพระวังคีสะบรรเทาความไม่ยินดีแล้ว ทำความยินดีให้เกิดขึ้นแก่ ตนด้วยตนเองแล้ว จึงกล่าวคาถาเหล่านี้ในเวลานั้นว่าผู้ใดละความยินดี ความไม่ยินดี

และความตรึกเกี่ยวกับบ้านเรือนได้ทั้งหมด

หมดตัณหา ไม่มีกิเลส ไม่พึงก่อตัณหาดุจป่าในที่ไหน ๆ

ผู้นั้นชื่อว่าเป็นภิกษุ

รูปอย่างใดอย่างหนึ่งในโลกนี้

ทั้งที่อาศัยแผ่นดิน อยู่ในอากาศ อันนับเนื่องในภพ ๓

ล้วนไม่เที่ยง คร่ำคร่าไปทั้งนั้น

ท่านผู้รู้ทั้งหลายรู้แจ้งอย่างนี้แล้ว มีตนหลุดพ้นเที่ยวไป

เหล่าปุถุชนที่มีจิตหมกมุ่นในอุปธิทั้งหลาย

คือ รูป เสียง กลิ่น รส และโผฏฐัพพะ

ท่านจงเป็นผู้ไม่หวั่นไหว กำจัดความพอใจในกามคุณ ๕ นี้

ผู้ใดไม่ติดอยู่ในกามคุณ ๕ นี้

บัณฑิตทั้งหลายเรียกผู้นั้นว่าเป็นมุนี

ถ้ามิจฉาวิตกที่อิงอาศัยทิฏฐิ ๖๐ ประการ

ซึ่งเป็นธรรมที่ไม่ตั้งมั่นในกาลไหน ๆ

ผู้ใดไม่พึงเป็นไปในอำนาจกิเลสด้วยอำนาจมิจฉาวิตกเหล่านั้น

ทั้งไม่ชอบกล่าวคำหยาบคาย ผู้นั้นชื่อว่าเป็นภิกษุ

ภิกษุผู้เป็นบัณฑิต มีจิตมั่นคงมานาน ไม่ลวงโลก

มีปัญญาเครื่องบริหาร หมดความทะเยอทะยาน

เป็นมุนี ได้บรรลุสันติบท ดับกิเลสแล้ว รอเวลาอยู่

อรติสูตรที่ ๒ จบ