๑. นิกขันตสูตร เล่ม ๑๕

๘. วังคีสสังยุต

๑. นิกขันตสูตร

ว่าด้วยพระวังคีสะเกิดความกระสัน

{๗๒๗} [๒๐๙] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง ท่านพระวังคีสะอยู่ที่อัคคาฬวเจดีย์ ใกล้เมืองอาฬวี กับท่านพระนิโครธกัปปะผู้เป็นพระอุปัชฌาย์ ก็สมัยนั้นแล ท่านพระวังคีสะยังเป็นภิกษุใหม่บวชได้ไม่นาน ถูกใช้ให้เฝ้าวิหาร

{๗๒๘} ครั้งนั้นแล สตรีเป็นอันมากต่างประดับประดาร่างกายสวยงามแล้ว เข้าไปยังวัดอัคคาฬวกะ เที่ยวดูวิหารกัน

ในขณะนั้น พระวังคีสะเกิดความกระสันขึ้นมาเพราะได้เห็นสตรีเหล่านั้น ราคะจึงตามรบกวนจิตท่าน

ลำดับนั้น ท่านพระวังคีสะมีความคิดว่า “ไม่เป็นลาภของเราหนอ ไม่ใช่ลาภของเราหนอ เราได้ชั่วแล้วหนอ เราไม่ได้ดีแล้วหนอ ที่เราเกิดความกระสันขึ้น ที่ราคะตามรบกวนจิตเรา เหตุที่จะทำให้คนอื่นมาช่วยบรรเทาความกระสันแล้วยังความยินดีให้เกิดขึ้นแก่เรา เราจะได้แต่ที่ไหน ในเมื่อราคะนี้เกิดขึ้นแล้ว อย่ากระนั้นเลย เราพึงบรรเทาความกระสันแล้วยังความยินดีให้เกิดขึ้นแก่ตนด้วยตนเองดีกว่า”{๗๒๙} ครั้งนั้นแล ท่านพระวังคีสะก็บรรเทาความกระสันและยังความยินดีให้เกิดแก่ตนเองแล้วจึงได้กล่าวคาถาเหล่านี้ในเวลานั้นว่า

ความตรึกทั้งหลายอันเป็นเหตุให้คึกคะนองเหล่านี้ แล่นออกจากฝ่ายดำกฤษณา เข้ามาสู่เราผู้ออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตแล้วหนอ

เหมือนดังเหล่าบุตรของผู้สูงศักดิ์ มีธนูมาก ฝึกปรือมาแล้ว จับธนูมั่นคง กระหนํ่ายิงธนูตั้งพันลูกมารอบตัว ผู้ที่หนีไม่ได้ฉะนั้น

ถึงแม้ว่าเหล่าสตรีจะพากันมามากกว่านี้ สตรีเหล่านั้น ก็จักเบียดเบียนเราผู้ตั้งมั่นแล้วในธรรมของตนไม่ได้เลย

เพราะว่าเราได้ฟังธรรมที่เป็นทางนำไปสู่พระนิพพานนี้ ในที่เฉพาะพระพักตร์ของพระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระอาทิตย์แล้ว ใจของเรายินดีแล้วในธรรมที่เป็นทางนำไปสู่พระนิพพานนั้น

มารใจบาปเอย ถ้าท่านยังดึงดันจะเข้ามาหาเราผู้อยู่อย่างนี้ เราก็จักทำโดยวิธีที่ท่านจะไม่ได้เห็นแม้กระทั่งทางไปของเรานะ ท่านมฤตยูราช

๒. อรติสูตร

ว่าด้วยพระวังคีสะบรรเทาความกระสัน

{๗๓๐} [๒๑๐] สมัยหนึ่ง ท่านพระวังคีสะอยู่ที่อัคคาฬวเจดีย์ ใกล้เมืองอาฬวีกับท่านพระนิโครธกัปปะผู้เป็นพระอุปัชฌาย์ ก็สมัยนั้นแล ท่านพระนิโครธกัปปะกลับจากบิณฑบาตภายหลังฉันภัตตาหารแล้วก็เข้าไปสู่วิหาร จะออกไปก็ในเวลาเย็นบ้าง ในวันรุ่งขึ้นบ้าง{๗๓๑} ก็สมัยนั้นแล พระวังคีสะเกิดความกระสันขึ้น ถูกความกำหนัดรบกวน จิตของท่าน ลำดับนั้น ท่านพระวังคีสะมีความคิดว่า “ไม่เป็นลาภของเราหนอ ไม่ใช่ลาภของเราหนอ เราได้ชั่วแล้วหนอ เราไม่ได้ดีแล้วหนอ ที่เราเกิด