๑๒. โขมทุสสสูตร เล่ม ๑๕

๑๒. โขมทุสสสูตร

ว่าด้วยธรรมของสภา

{๗๒๔} [๒๐๘] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ นิคมชื่อว่าโขมทุสสะของเจ้าศากยะ ในแคว้นสักกะ ครั้งนั้นแลเป็นเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงครองอันตรวาสกแล้วทรงถือบาตรจีวรเสด็จเข้าไปบิณฑบาตในโขมทุสสนิคมก็สมัยนั้น พราหมณ์และคฤหบดีชาวโขมทุสสนิคมกำลังชุมนุมกันอยู่ในสภาด้วยกรณียกิจบางอย่าง และฝนก็กำลังตกอยู่ประปราย ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จเข้าไปยังสภานั้นพวกพราหมณ์และคฤหบดีชาวโขมทุสสนิคมได้เห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จมาแต่ที่ไกล จึงได้กล่าวคำนี้ว่า “คนพวกไหนชื่อว่าสมณะโล้น และคนพวกไหนรู้จักธรรมของสภา ”

{๗๒๕} ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะพราหมณ์และคฤหบดีชาวโขมทุสสนิคมด้วยพระคาถาว่า

ในที่ใดไม่มีพวกสัตบุรุษ ที่นั้นไม่ชื่อว่าสภา คนเหล่าใดไม่กล่าวเป็นธรรม คนเหล่านั้นไม่ชื่อว่าสัตบุรุษ เพราะว่าสัตบุรุษทั้งหลายละราคะ โทสะ และโมหะได้แล้ว จึงกล่าวเป็นธรรมอยู่

{๗๒๖} เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว พราหมณ์และคฤหบดีชาวโขมทุสสนิคมได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ

พระดำรัสของพระองค์แจ่มแจ้งนัก พระดำรัสของพระองค์ไพเราะนัก พระพุทธเจ้าข้า พระโคดมผู้เจริญทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยายอย่างนี้ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือส่องประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้’ ดังนี้ พวกข้าพระองค์เหล่านี้ขอถึงพระโคดมผู้เจริญ พร้อมทั้งพระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอพระโคดมผู้เจริญได้โปรดจำพวกข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”

จบ อุปาสกวรรคที่ ๒

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. กสิสูตร ๒. อุทัยสูตร

๓. เทวหิตสูตร ๔. มหาสาลสูตร

๕. มานัตถัทธสูตร ๖. ปัจจนิกสูตร

๗. นวกัมมิกสูตร ๘. กัฏฐหารสูตร

๙. มาตุโปสกสูตร ๑๐. ภิกขกสูตร

๑๑. สังครวสูตร ๑๒. โขมทุสสสูตร

พราหมณสังยุตจบบริบูรณ์

๘. วังคีสสังยุต

๑. นิกขันตสูตร

ว่าด้วยพระวังคีสะเกิดความกระสัน

{๗๒๗} [๒๐๙] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง ท่านพระวังคีสะอยู่ที่อัคคาฬวเจดีย์ ใกล้เมืองอาฬวี กับท่านพระนิโครธกัปปะผู้เป็นพระอุปัชฌาย์ ก็สมัยนั้นแล ท่านพระวังคีสะยังเป็นภิกษุใหม่บวชได้ไม่นาน ถูกใช้ให้เฝ้าวิหาร

{๗๒๘} ครั้งนั้นแล สตรีเป็นอันมากต่างประดับประดาร่างกายสวยงามแล้ว เข้าไปยังวัดอัคคาฬวกะ เที่ยวดูวิหารกัน

ในขณะนั้น พระวังคีสะเกิดความกระสันขึ้นมาเพราะได้เห็นสตรีเหล่านั้น ราคะจึงตามรบกวนจิตท่าน

ลำดับนั้น ท่านพระวังคีสะมีความคิดว่า “ไม่เป็นลาภของเราหนอ ไม่ใช่ลาภของเราหนอ เราได้ชั่วแล้วหนอ เราไม่ได้ดีแล้วหนอ ที่เราเกิดความกระสันขึ้น ที่ราคะตามรบกวนจิตเรา เหตุที่จะทำให้คนอื่นมาช่วยบรรเทาความกระสันแล้วยังความยินดีให้เกิดขึ้นแก่เรา เราจะได้แต่ที่ไหน ในเมื่อราคะนี้เกิดขึ้นแล้ว อย่ากระนั้นเลย เราพึงบรรเทาความกระสันแล้วยังความยินดีให้เกิดขึ้นแก่ตนด้วยตนเองดีกว่า”{๗๒๙} ครั้งนั้นแล ท่านพระวังคีสะก็บรรเทาความกระสันและยังความยินดีให้เกิดแก่ตนเองแล้วจึงได้กล่าวคาถาเหล่านี้ในเวลานั้นว่า

ความตรึกทั้งหลายอันเป็นเหตุให้คึกคะนองเหล่านี้ แล่นออกจากฝ่ายดำกฤษณา เข้ามาสู่เราผู้ออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตแล้วหนอ