๘. ปฐมสักกนมัสนสูตร เล่ม ๑๕

พระภาคเจ้าเสด็จหลีกเร้นอยู่ในที่พักกลางวัน ขณะนั้น ท้าวสักกะผู้เป็นจอมเทพและท้าวสหัมบดีพรหมเสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ประทับยืนพิงบานพระทวารอยู่องค์ละบาน

{๙๒๖} ลำดับนั้นแล ท้าวสักกะผู้เป็นจอมเทพได้กราบทูลคาถานี้ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

ข้าแต่พระองค์ผู้แกล้วกล้า ผู้ทรงชนะสงครามแล้ว ปลงภาระได้แล้ว ไม่ทรงมีหนี้สิน ขอพระองค์เสด็จลุกขึ้นเที่ยวไปในโลกเถิด อนึ่ง ดวงพระทัยของพระองค์หลุดพ้นดีแล้ว เหมือนดวงจันทร์ในคืนวันเพ็ญฉะนั้น

{๙๒๗} ท้าวสหัมบดีพรหมตรัสค้านว่า “ดูก่อนจอมเทพ พระองค์ไม่ควรกราบทูลพระตถาคตอย่างนี้แล แต่ควรจะกราบทูลพระตถาคตอย่างนี้ว่า

ข้าแต่พระองค์ผู้กล้า ผู้ทรงชนะสงครามแล้ว ผู้นำหมู่สัตว์ออกจากกันดาร ผู้หาหนี้มิได้ ขอพระองค์จงเสด็จลุกขึ้นเที่ยวไปในโลกเถิด ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงธรรมเถิด สัตว์ทั้งหลายผู้รู้ทั่วถึงธรรมได้จักมีอยู่

๘. ปฐมสักกนมัสสนสูตร

ว่าด้วยท้าวสักกะทรงนมัสการผู้มีศีลธรรม

{๙๒๘} [๒๖๔] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี...

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว ท้าวสักกะผู้เป็นจอมเทพได้ตรัสกะมาตลีสังคาหกเทพบุตรว่า ‘ดูก่อนสหายมาตลี ท่านจงจัดเตรียมรถม้าซึ่งเทียมด้วยม้าอาชาไนย ๑,๐๐๐ ตัวไว้ เราจะไปยังพื้นที่อุทยานเพื่อชมภูมิภาคอันงดงาม’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มาตลีสังคาหกเทพบุตรทูลรับพระบัญชาของท้าวสักกะผู้เป็นจอมเทพว่า ‘พระเจ้าข้า พระองค์ผู้ทรงพระเจริญ’ ดังนี้แล้ว จัดเตรียมรถม้าซึ่งเทียมด้วยม้าอาชาไนย ๑,๐๐๐ ตัว เสร็จแล้วได้กราบทูลแก่ท้าวสักกะผู้เป็นจอมเทพว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ รถม้าซึ่งเทียมด้วยม้าอาชาไนย ๑,๐๐๐ ตัวสำหรับพระองค์ได้จัดเตรียมไว้เสร็จแล้ว ขอพระองค์ทรงทราบกาลอันควรในบัดนี้เถิด’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล ท้าวสักกะผู้เป็นจอมเทพเมื่อเสด็จลงจากเวชยันต์ปราสาท ทรงประนมอัญชลีนมัสการทิศเป็นอันมากอยู่

{๙๒๙} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล มาตลีสังคาหกเทพบุตรได้ทูลถามท้าวสักกะผู้เป็นจอมเทพด้วยคาถาว่า

ทั้งเหล่าพราหมณ์ผู้บรรลุไตรเพท ทั้งปวงกษัตริย์ ผู้อยู่ที่พื้นโลกทั้งหมด ทั้งท้าวมหาราชทั้ง ๔ และทวยเทพชั้นไตรทศผู้มียศศักดิ์ก็ยังนมัสการพระองค์ ข้าแต่ท้าวสักกะ เมื่อเป็นเช่นนั้น ผู้ที่ควรบูชาซึ่งพระองค์ทรงนมัสการอยู่เป็นใครกันเล่า

{๙๓๐} ท้าวสักกะตรัสว่า

ทั้งเหล่าพราหมณ์ผู้บรรลุไตรเพท ทั้งปวงกษัตริย์ผู้อยู่ที่พื้นโลกทั้งหมด ทั้งท้าวมหาราชทั้ง ๔ และทวยเทพชั้นไตรทศย่อมนมัสการท่านผู้ใด

เราเองก็นมัสการท่านเหล่านั้นซึ่งเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยศีล มีจิตตั้งมั่นตลอดกาลนาน ผู้บวชแล้วโดยชอบ มีพรหมจรรย์เป็นเบื้องหน้า

คฤหัสถ์เหล่าใดเป็นผู้ทำบุญ มีศีล เป็นอุบาสก เลี้ยงดูภรรยาโดยชอบธรรม เราก็นมัสการคฤหัสถ์เหล่านั้นด้วยมาตลี

{๙๓๑} มาตลีสังคาหกเทพบุตรกราบทูลว่า

ข้าแต่ท้าวสักกะ ได้ยินว่า บุคคลผู้ที่พระองค์ทรงนมัสการนั้น คงเป็นผู้ประเสริฐที่สุดในโลกทีเดียว ข้าแต่ท้าววาสวะ ถึงข้าพระองค์ก็ขอนมัสการบุคคลที่พระองค์ทรงนมัสการเหล่านั้นด้วย

{๙๓๒} ท้าวมฆวานสุชัมบดีเทวราชผู้เป็นประมุขของปวงเทพ ครั้นตรัสดังนี้แล้ว ทรงน้อมนมัสการทิศเป็นอันมากแล้ว เสด็จขึ้นราชรถไป

๙. ทุติยสักกนมัสสนสูตร

ว่าด้วยท้าวสักกะนมัสการพระพุทธเจ้า

{๙๓๓} [๒๖๕] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว ท้าวสักกะผู้เป็นจอมเทพได้ตรัสกะมาตลีสังคาหกเทพบุตรว่า ‘ดูก่อนสหายมาตลี ท่านจงจัดเตรียมรถม้าซึ่งเทียมด้วยม้าอาชาไนย ๑,๐๐๐ ตัว ไว้ เราจะไปยังพื้นที่อุทยานเพื่อชมภูมิภาคอันงดงาม’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มาตลีสังคาหกเทพบุตรทูลรับพระดำรัสของท้าวสักกะผู้เป็นจอมเทพว่า ‘พระเจ้าข้า พระองค์ผู้ทรงพระเจริญ’ ดังนี้แล้วจัดเตรียมรถม้าซึ่งเทียมด้วยม้าอาชาไนย ๑,๐๐๐ ตัว เสร็จแล้วได้กราบทูลแก่