๔. โนเจทสูตร เล่ม ๑๖

๔. โนเจทังสูตร

ว่าด้วยเรื่องธาตุทั้ง ๔

{๔๐๘}[๑๑๗] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าคุณของ

ปฐวีธาตุจักมิได้มีแล้วไซร้ สัตว์โลกทั้งหลายก็จะไม่ยินดีในปฐวีธาตุกัน ก็

เพราะคุณของปฐวีธาตุมีอยู่แล ฉะนั้น สัตว์โลกทั้งหลายจึงยินดีในปฐวีธาตุกันถ้าว่าโทษของปฐวีธาตุจักมิได้มีแล้วไซร้ สัตว์โลกทั้งหลายก็จะไม่เบื่อหน่ายใน

ปฐวีธาตุกัน แต่เพราะโทษของปฐวีธาตุมีอยู่แล ฉะนั้น สัตว์โลกทั้งหลาย

จึงเบื่อหน่ายในปฐวีธาตุกัน ถ้าว่าการสลัดออกซึ่งปฐวีธาตุจักมิได้มีแล้วไซร้

สัตว์โลกทั้งหลายก็จะไม่สลัดออกซึ่งปฐวีธาตุได้ แต่เพราะการสลัดออกซึ่ง

ปฐวีธาตุมีอยู่แล ฉะนั้น สัตว์โลกทั้งหลายจึงสลัดออกซึ่งปฐวีธาตุได้

ถ้าคุณของอาโปธาตุจักมิได้มีแล้วไซร้ ...

ถ้าคุณของเตโชธาตุจักมีได้มีแล้วไซร้ ...

ถ้าคุณของวาโยธาตุจักมิได้มีแล้วไซร้ สัตว์โลกทั้งหลายก็จะไม่ยินดีในวาโยธาตุกัน ก็เพราะคุณของวาโยธาตุมีอยู่แล ฉะนั้น สัตว์โลกทั้งหลายจึงยินดีในวาโยธาตุกัน ถ้าว่าโทษของวาโยธาตุจักมิได้มีแล้วไซร้ สัตว์โลกทั้งหลายก็จะไม่เบื่อหน่ายในวาโยธาตุกัน แต่เพราะโทษของวาโยธาตุมีอยู่แล ฉะนั้น

สัตว์โลกทั้งหลายจึงเบื่อหน่ายในวาโยธาตุกัน ถ้าว่าการสลัดออกซึ่งวาโยธาตุ

จักมิได้มีแล้วไซร้ สัตว์โลกทั้งหลายก็จะไม่สลัดออกซึ่งวาโยธาตุได้ แต่เพราะ

การสลัดออกซึ่งวาโยธาตุมีอยู่แล ฉะนั้น สัตว์โลกทั้งหลายจึงสลัดออกซึ่ง

วาโยธาตุได้

{๔๐๙}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่สัตว์โลกเหล่านี้ยังไม่รู้ยิ่งตามความเป็นจริงซึ่งคุณโดยความเป็นคุณ ซึ่งโทษโดยความเป็นโทษ ซึ่งการสลัดออกโดยความเป็นการสลัดออกซึ่งธาตุทั้ง ๔ เหล่านี้ ตราบนั้นสัตว์โลกเหล่านี้ก็ยังสลัด

ตนออกไม่ได้ พรากออกไม่ได้ ยังไม่หลุดพ้นไปจากโลก ตลอดทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทพ และมนุษย์ มีใจข้ามพ้นจากแดนกิเลสและวัฏฏะไม่ได้

แต่เมื่อใดแล สัตว์โลกเหล่านี้ได้รู้ยิ่งตามความเป็นจริงซึ่งคุณโดยความเป็นคุณ ซึ่งโทษโดยความเป็นโทษ ซึ่งการสลัดออกโดยความเป็นการสลัดออกซึ่งธาตุทั้ง ๔ เหล่านี้ เมื่อนั้นสัตว์โลกเหล่านี้ย่อมสลัดออกได้ พรากออกได้หลุดพ้นไปจากโลก ตลอดทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทพ และมนุษย์ มีใจข้ามพ้นจากแดนกิเลสและวัฏฏะได้” (๔)

๕. เอกันตทุกขสูตร

ว่าด้วยสุขและทุกข์แห่งธาตุทั้ง ๔

{๔๑๐}[๑๑๘] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าปฐวีธาตุนี้จักมีทุกข์โดยส่วนเดียว ได้แต่ถูกทุกข์ติดตาม ถูกทุกข์เยี่ยมกราย อันสุขมิได้เยี่ยมกรายบ้างแล้วไซร้ สัตว์โลกทั้งหลายก็จะไม่พึงยินดีในปฐวีธาตุ แต่

เพราะปฐวีธาตุยังมีสุขติดตาม มีสุขเยี่ยมกราย มิได้มีแต่ทุกข์เยี่ยมกราย

ฉะนั้น สัตว์โลกทั้งหลายจึงยังยินดีในปฐวีธาตุกัน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าอาโปธาตุนี้ ... ถ้าเตโชธาตุนี้ ... ถ้าวาโยธาตุนี้จักมีทุกข์โดยส่วนเดียว ได้แต่ถูกทุกข์ติดตาม ถูกทุกข์เยี่ยมกราย อันสุขมิได้

เยี่ยมกรายบ้างแล้วไซร้ สัตว์โลกทั้งหลายก็จะไม่พึงยินดีในวาโยธาตุ แต่

เพราะวาโยธาตุยังมีสุขติดตาม มีสุขเยี่ยมกราย มิได้มีแต่ทุกข์เยี่ยมกรายฉะนั้น สัตว์โลกทั้งหลายจึงยังยินดีในวาโยธาตุกัน