๘. โสณสูตร ที่ ๒ เล่ม ๑๗

ดูก่อนโสณะ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายทั้งในรูป ทั้งในเวทนา ทั้งในสัญญา ทั้งในสังขารทั้งหลาย ทั้งในวิญญาณ เมื่อเบื่อหน่ายย่อมคลายกำหนัด เพราะคลายกำหนัด จิตย่อมหลุดพ้น เมื่อหลุดพ้นแล้ว ก็มีญาณหยั่งรู้ว่าหลุดพ้นแล้ว ย่อมรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้”

๘. ทุติยโสณสูตร

ว่าด้วยผู้ควรยกย่องและไม่ควรยกย่องเป็นสมณพราหมณ์

{๑๐๑} [๕๐] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ครั้งนั้นแล บุตรของคฤหบดีชื่อโสณะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวาย บังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะคฤหบดีบุตรชื่อโสณะว่า

“ดูก่อนโสณะ ก็สมณะหรือพราหมณ์บางเหล่าบางพวกไม่รู้ประจักษ์ซึ่งรูป ไม่รู้ประจักษ์ซึ่งเหตุเกิดแห่งรูป ไม่รู้ประจักษ์ซึ่งความดับแห่งรูป ไม่รู้ประจักษ์ซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งรูป ไม่รู้ประจักษ์ซึ่งเวทนา ... ไม่รู้ประจักษ์ซึ่งสัญญา ... ไม่รู้ประจักษ์ซึ่งสังขารทั้งหลาย ... ไม่รู้ประจักษ์ซึ่งวิญญาณ ไม่รู้ประจักษ์ซึ่งเหตุเกิดแห่งวิญญาณ ไม่รู้ประจักษ์ซึ่งความดับแห่งวิญญาณ ไม่รู้ประจักษ์ซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งวิญญาณ สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นจะสมมติว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะหรือสมมติว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์หาได้ไม่ และท่านผู้มีอายุเหล่านั้นยังทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ของความเป็นสมณะหรือประโยชน์ของความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง ในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ไม่ได้

{๑๐๒} ดูก่อนโสณะ ส่วนสมณะหรือพราหมณ์บางเหล่าบางพวกรู้ประจักษ์ซึ่งรูป รู้ประจักษ์ซึ่งเหตุเกิดแห่งรูป รู้ประจักษ์ซึ่งความดับแห่งรูป รู้ประจักษ์ซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งรูป รู้ประจักษ์ซึ่งเวทนา ... รู้ประจักษ์ซึ่งสัญญา ... รู้ประจักษ์ซึ่งสังขารทั้งหลาย ... รู้ประจักษ์ซึ่งวิญญาณ รู้ประจักษ์ซึ่งเหตุเกิดแห่งวิญญาณ รู้ประจักษ์ซึ่งความดับแห่งวิญญาณ รู้ประจักษ์ซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งวิญญาณ สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นแลสมมติได้ว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะและสมมติได้ว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ และท่านผู้มีอายุเหล่านั้นย่อมทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ของความเป็นสมณะและประโยชน์ของความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้”

๙. นันทิขยสูตร

ว่าด้วยการสิ้นความยินดีเป็นเหตุหลุดพ้นจากทุกข์

{๑๐๓} [๕๑] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเห็นรูปที่ไม่เที่ยงนั่นแหละว่าไม่เที่ยง ความเห็นของเธอนั้นจัดเป็นสัมมาทิฏฐิ เมื่อเธอเห็นโดยชอบ ย่อมเบื่อหน่าย เพราะสิ้นความยินดี จึงสิ้นความกำหนัด เพราะสิ้นความกำหนัด จึงสิ้นความยินดี เพราะสิ้นทั้งความยินดีและความกำหนัด จิตจึงหลุดพ้น เรียกว่าหลุดพ้นดีแล้ว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเห็นเวทนาที่ไม่เที่ยงนั่นแหละว่าไม่เที่ยง ...

เห็นสัญญาที่ไม่เที่ยงนั่นแหละว่าไม่เที่ยง ...

เห็นสังขารทั้งหลายที่ไม่เที่ยงนั่นแหละว่าไม่เที่ยง ...

เห็นวิญญาณที่ไม่เที่ยงนั่นแหละว่าไม่เที่ยง ความเห็นของเธอนั้นจัดเป็นสัมมาทิฏฐิ เมื่อเธอเห็นโดยชอบ ย่อมเบื่อหน่าย เพราะสิ้นความยินดี