๙. นันทิขยสูตร ที่ ๑ เล่ม ๑๗

{๑๐๒} ดูก่อนโสณะ ส่วนสมณะหรือพราหมณ์บางเหล่าบางพวกรู้ประจักษ์ซึ่งรูป รู้ประจักษ์ซึ่งเหตุเกิดแห่งรูป รู้ประจักษ์ซึ่งความดับแห่งรูป รู้ประจักษ์ซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งรูป รู้ประจักษ์ซึ่งเวทนา ... รู้ประจักษ์ซึ่งสัญญา ... รู้ประจักษ์ซึ่งสังขารทั้งหลาย ... รู้ประจักษ์ซึ่งวิญญาณ รู้ประจักษ์ซึ่งเหตุเกิดแห่งวิญญาณ รู้ประจักษ์ซึ่งความดับแห่งวิญญาณ รู้ประจักษ์ซึ่งข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งวิญญาณ สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นแลสมมติได้ว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะและสมมติได้ว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ และท่านผู้มีอายุเหล่านั้นย่อมทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ของความเป็นสมณะและประโยชน์ของความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้”

๙. นันทิขยสูตร

ว่าด้วยการสิ้นความยินดีเป็นเหตุหลุดพ้นจากทุกข์

{๑๐๓} [๕๑] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเห็นรูปที่ไม่เที่ยงนั่นแหละว่าไม่เที่ยง ความเห็นของเธอนั้นจัดเป็นสัมมาทิฏฐิ เมื่อเธอเห็นโดยชอบ ย่อมเบื่อหน่าย เพราะสิ้นความยินดี จึงสิ้นความกำหนัด เพราะสิ้นความกำหนัด จึงสิ้นความยินดี เพราะสิ้นทั้งความยินดีและความกำหนัด จิตจึงหลุดพ้น เรียกว่าหลุดพ้นดีแล้ว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเห็นเวทนาที่ไม่เที่ยงนั่นแหละว่าไม่เที่ยง ...

เห็นสัญญาที่ไม่เที่ยงนั่นแหละว่าไม่เที่ยง ...

เห็นสังขารทั้งหลายที่ไม่เที่ยงนั่นแหละว่าไม่เที่ยง ...

เห็นวิญญาณที่ไม่เที่ยงนั่นแหละว่าไม่เที่ยง ความเห็นของเธอนั้นจัดเป็นสัมมาทิฏฐิ เมื่อเธอเห็นโดยชอบ ย่อมเบื่อหน่าย เพราะสิ้นความยินดี

จึงสิ้นความกำหนัด เพราะสิ้นความกำหนัด จึงสิ้นความยินดี เพราะสิ้นทั้งความยินดีและความกำหนัด จิตจึงหลุดพ้น เรียกว่าหลุดพ้นดีแล้ว”

๑๐. ทุติยนันทิขยสูตร

ว่าด้วยการสิ้นความยินดีเป็นเหตุหลุดพ้นจากทุกข์ สูตรที่ ๒

{๑๐๔} [๕๒] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงใส่ใจซึ่งรูปโดยอุบายอันแยบคาย และจงพิจารณาเห็นความไม่เที่ยงแห่งรูปตามความเป็นจริง เมื่อภิกษุใส่ใจซึ่งรูปโดยอุบายอันแยบคายและพิจารณาเห็นความไม่เที่ยงแห่งรูปตามความเป็นจริง ย่อมเบื่อหน่ายในรูป เพราะสิ้นความยินดี จึงสิ้นความกำหนัด เพราะสิ้นความกำหนัด จึงสิ้นความยินดี เพราะสิ้นทั้งความยินดีและความกำหนัด จิตจึงหลุดพ้น เรียกว่าหลุดพ้นดีแล้วดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงใส่ใจซึ่งเวทนาโดยอุบายอันแยบคาย ...

เธอทั้งหลายจงใส่ใจซึ่งสัญญาโดยอุบายอันแยบคาย ...

เธอทั้งหลายจงใส่ใจซึ่งสังขารทั้งหลายโดยอุบายอันแยบคาย ...

เธอทั้งหลายจงใส่ใจซึ่งวิญญาณโดยอุบายอันแยบคาย และจงพิจารณาเห็นความไม่เที่ยงแห่งวิญญาณตามความเป็นจริง เมื่อภิกษุใส่ใจซึ่งวิญญาณโดยอุบายอันแยบคาย และพิจารณาเห็นความไม่เที่ยงแห่งวิญญาณตามความเป็นจริง ย่อมเบื่อหน่ายในวิญญาณ เพราะสิ้นความยินดีจึงสิ้นความกำหนัด เพราะสิ้นความกำหนัด จึงสิ้นความยินดี เพราะสิ้นทั้งความยินดีและความกำหนัด จิตจึงหลุดพ้น เรียกว่าหลุดพ้นดีแล้ว”

จบ อัตตทีปวรรคที่ ๕