๗. วสลสูตร เล่ม ๒๕

๗. วสลสูตร

[๑๑๔] (พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ตรัสตอบเป็นพระคาถาว่า)

คนที่เกิดในขัตติยตระกูล มีทรัพย์สมบัติน้อย แต่มีความมักใหญ่ใฝ่สูง ปรารถนาจะได้ราชสมบัติ ข้อนั้น เป็นทางแห่งความเสื่อม

[๑๑๕] บัณฑิตผู้สมบูรณ์ด้วยความเห็นอันประเสริฐ พิจารณาเห็นทางแห่งความเสื่อมเหล่านี้มีอยู่ในโลกแล้ว ย่อมเข้าถึงโลกที่เกษม (เทวโลก) ได้

๗. วสลสูตร

ว่าด้วยคนเลว ๒๗ ประเภท

ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

{๓๐๕} สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแลเป็นเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงครองอันตรวาสกแล้วทรงถือบาตรจีวรเสด็จเข้าไปบิณฑบาตในพระนครสาวัตถี เป็นเวลาเดียวกันกับที่บ้านอัคคิกภารทวาชพราหมณ์มีการก่อไฟตระเตรียมเครื่องบูชาไฟไว้ พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จเที่ยวบิณฑบาตมาตามลำดับเรือนในพระนครสาวัตถี เสด็จเข้าไปยังบ้านอัคคิกภารทวาชพราหมณ์อัคคิกภารทวาชพราหมณ์ได้เห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จมาแต่ไกลทีเดียว ครั้นพระองค์เสด็จเข้ามาใกล้แล้ว จึงกล่าวว่า “หยุดอยู่ตรงนั้นแหละสมณะโล้น หยุดอยู่แค่นั้นนะสมณะ หยุดอยู่เท่านั้นพอคนเลว”

เมื่อพราหมณ์กล่าวอย่างนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสถามว่า “ดูก่อนพราหมณ์ ท่านรู้จักคนเลวหรือความประพฤติที่ทำคนให้เป็นคนเลวหรือไม่”อัคคิกภารทวาชพราหมณ์กล่าวว่า “ท่านพระโคดม ข้าพเจ้าไม่รู้จักดอก ก็ดีเหมือนกัน ขอให้ท่านพระโคดมช่วยแสดงธรรมให้ข้าพเจ้ารู้จักคนเลวหรือความประพฤติที่ทำคนให้เป็นคนเลวบ้าง”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนพราหมณ์ ถ้าเช่นนั้น ท่านจงตั้งใจฟังให้ดี เราจะกล่าวให้ฟัง” อัคคิกภารทวาชพราหมณ์ทูลรับพระดำรัสแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงได้ตรัสพระคาถาดังนี้ว่า

{๓๐๖} [๑๑๖] คนที่มักโกรธ ๑ คนที่ชอบผูกโกรธ ๑ คนที่ชอบลบหลู่คนอื่น ๑ คนที่มีความเห็นวิบัติ ๑ คนเจ้ามายา ๑ พึงรู้ว่าเป็นคนเลว

[๑๑๗] คนที่ชอบรังแกสัตว์ทุกประเภท ไม่มีความเอ็นดูเพื่อนมนุษย์ด้วยกันและสัตว์อื่น พึงรู้ว่าเป็นคนเลว

[๑๑๘] คนที่ชอบเบียดเบียน ยกพวกล้อมผู้อื่น มีชื่อเสียงว่าเป็นผู้ฆ่าชาวบ้านชาวเมือง พึงรู้ว่าเป็นคนเลว

[๑๑๙] คนที่ลักขโมยทรัพย์สินเงินทองที่เจ้าของรักหวงแหน ซึ่งเขามิได้อนุญาตให้ในหมู่บ้านหรือในป่าก็ตาม พึงรู้ว่าเป็นคนเลว

[๑๒๐] คนที่กู้หนี้ยืมสินเขามาใช้แล้วกลับกล่าวว่าไม่ได้เป็นหนี้โครหลบหนีไปเสีย พึงรู้ว่าเป็นคนเลว

[๑๒๑] คนที่ดักฆ่าคนเดินทางชิงเอาทรัพย์สินเพรๅะความโลภอยากได้ทรัพย์สินของเขาแม้เพียงเล็กน้อย พึงรู้ว่าเป็นคนเลว

๗. วสลสูตร

[๑๒๒] คนที่เป็นพยานถูกชักถามแล้วให้การเท็จเพราะเห็นแก่ตัวเอง เห็นแก่ผู้อื่น หรือเห็นแก่สินจ้างรางวัล พึงรู้ว่าเป็นคนเลว[๑๒๓] คนที่ประพฤติล่วงเกินภรรยาของญาติหรือของเพื่อนด้วยการข่มขืนหรือสมยอมก็ตาม พึงรู้ว่าเป็นคนเลว[๑๒๔] คนที่มีความสามารถแต่ไม่ยอมเลี้ยงดูบิดามารดาผู้แก่เฒ่า ผู้ล่วงกาลผ่านวัยไปแลัว มีกำลังวังชาน้อย พึงรู้ว่า เป็นคนเลว[๑๒๕] คนที่ทำร้าย พูดจาเกรี้ยวกราดบิดามารดา พี่ชาย พี่สาว พ่อตาแม่ยาย พ่อผัวแม่ผัว พึงรู้ว่าเป็นคนเลว[๑๒๖] คนที่ถูกถามสิ่งที่เป็นประโยชน์แล้วกลับบอกสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ หรือบอกแบบปิดบัง พึงรู้ว่าเป็นคนเลว[๑๒๗] คนที่ทำความชั่วแล้วไม่ต้องการให้คนอื่นรู้ว่าตนทำ เป็นผู้ปกปิดการงานของตน พึงรู้ว่าเป็นคนเลว[๑๒๘] คนที่เป็นแขกไปเยี่ยมบ้านคนอื่น ได้บริโภคอาหารอย่างดีเมื่อเขามาเยี่ยมบ้าง กลับไม่เลี้ยงดูตอบแทนเขา พึงรู้ว่าเป็นคนเลว[๑๒๙] คนที่กล่าวมุสาวาทหลอกลวงสมณพราหมณ์ตลอดจนวณิพกยาจกอื่น ๆ พึงรู้ว่าเป็นคนเลว

[๑๓๐] คนที่พูดเกรี้ยวกราดเอากะสมณพราหมณ์ผู้มาปรากฏตัวในเวลาอาหาร และไม่ยอมให้อาหาร พึงรู้ว่าเป็นคนเลว

[๑๓๑] ในโลกนี้ คนที่ถูกโมหะครอบงำ อยากได้สิ่งของเล็ก ๆ น้อย ๆ ของผู้อื่น พูดอวดอ้างถึงสิ่งที่ไม่มี พึงรู้ว่าเป็นคนเลว

[๑๓๒] คนที่ชอบยกตนข่มท่าน คนที่ชอบดูหมิ่นคนอื่น เป็นคนเลวเพราะมานะของตน พึงรู้ว่าเป็นคนเลว

[๑๓๓] คนมักโกรธ ๑ คนตระหนี่ ๑ คนปรารถนาชั่ว ๑ คนโอ้อวด ๑ คนไม่ละอายใจ ๑ คนไม่กลัวบาป ๑ พึงรู้ว่าเป็นคนเลว

[๑๓๔] คนที่ด่าว่าพระพุทธเจ้าหรือสาวกของพระพุทธเจ้าทั้งที่ เป็นบรรพชิตหรือคฤหัสถ์ พึงรู้ว่าเป็นคนเลว

[๑๓๕] ผู้ใดไม่ได้เป็นพระอรหันต์แต่ปฏิญญาตนว่าเป็นพระอรหันต์ ผู้นั้นแลจัดว่าเป็นโจร เป็นคนถ่อยต่ำช้าในโลก ตลอดถึงพรหมโลก

[๑๓๖] คนมีความประพฤติตามที่กล่าวมานี้ เราเรียกว่าเป็นคนเลว คนเราจะเป็นคนเลวเพราะชาติกำเนิดก็หาไม่ เป็นคนประเสริฐเพราะชาติกำเนิดก็หาไม่ แต่เป็นคนเลวเป็นคนประเสริฐเพราะการกระทำ[๑๓๗] เราจะเล่าเรื่องต่อไปนี้เป็นอุทาหรณ์ให้ท่านทราบ มีบุตรคนจัณฑาลผู้เลี้ยงตัวเองได้ ชื่อมาตังคะ

[๑๓๘] เขาได้รับยศศักดิ์ชั้นสูงสุดที่ได้แสนยาก ทั้งกษตริย์และพราหมณ์เป็นจำนวนมากได้มาสู่ที่บำรุงเขา

๗. วสลสูตร

[๑๓๙] เขาขึ้นยานปานเทพ ขับไปตามทางใหญ่ ไม่มีฝุ่นละออง เขาละกามราคะได้เด็ดขาดแล้วไปเกิดในพรหมโลก ชาติกำเนิดห้ามเขาไม่ให้ไปเกิดในพรหมโลกไม่ได้

[๑๔๐] พวกพราหมณ์ที่เกิดในตระกูลสาธยายมนต์ มีหน้าที่ร่ายมนต์ แต่ปรากฏว่าพวกเขาทำบาปกรรมอยู่เนืองนิจ

[๑๔๑] พวกเขาถูกติเตียนอยู่ในปัจจุบัน ตายไปแล้วก็ต้องไปทุคติชาติกำเนิดก็ไม่สามารถห้ามพวกเขาจากทุคติหรือไม่ให้ถูกติเตียนได้

[๑๔๒] คนเราจะเป็นคนเลวเพราะชาติกำเนิดก็หาไม่ จะเป็นคน ประเสริฐเพราะชาติกำเนิดก็หาไม่ แต่จะเป็นคนเลวเป็น คนประเสริฐก็เพราะการกระทำ

{๓๐๗} เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว อัคคิกภารทวาชพราหมณ์ได้กราบทูลว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนักข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์ไพเราะนัก พระองค์ทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยายอย่างนี้ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำเปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือส่องประทีปไว้ในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้’ ดังนี้ ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระโคดมผู้เจริญ พร้อมทั้งพระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอพระโคดมผู้เจริญได้โปรด จำข้าพระองค์ไว้ว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”

๘. เมตตสูตร

ว่าด้วยการแผ่เมตตาจิต

{๓๐๘} [๑๔๓] กุลบุตรผู้ฉลาดในประโยชน์ ปรารถนาจะตรัสรู้บทที่สงบ พึงบำเพ็ญไตรสิกขา พึงเป็นผู้อาจหาญ ชื่อสัตย์ ปฏิบัติตรง ว่าง่าย อ่อนโยน และไม่เย่อหยิ่ง