๑๐. โกกาลิกสูตร เล่ม ๒๕

พระพุทธเจ้าข้า พระองค์ทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยายอย่างนี้ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางให้แก่คนหลงทาง หรือตามประทีปไว้ในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้’ ดังนี้ข้าพระองค์ทั้งสองนี้ขอถึงพระโคดมผู้เจริญ พร้อมทั้งพระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอพระองค์ได้โปรดทรงจำข้าพระองค์ทั้งสอง ว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”

๑๐. โกกาลิกสูตร

ว่าด้วยพระโกกาลิกะตกนรก

{๓๘๔} ข้าพเจ้าสดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของท่านอนาถบิณทิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล โกกาลิกภิกษุ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะมีความปรารถนาชั่วช้า ตกอยู่ในอำนาจความปรารถนาชั่วช้า”{๓๘๕} เมื่อโกกาลิกภิกษุกล่าวเช่นนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะโกกาลิกภิกษุว่า “ดูก่อนโกกาลิกะ เธออย่าได้พูดอย่างนี้ ดูก่อนโกกาลิกะเธออย่าได้พูดอย่างนี้ เธอจงทำใจให้เลื่อมใสในสารีบุตรและโมคคัลลานะทั้งสารีบุตรและโมคคัลลานะทั้งสองรูปเป็นผู้มีศีลเป็นที่รัก”

๑๐. โกกาลิกสูตร

โกกาลิกภิกษุได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นครั้งที่ ๒ ว่า “พระพุทธเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงมีพระวาจาน่าเชื่อถือ มีพระวาจาน่าปฏิบัติตามก็จริง ถึงกระนั้น พระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะเป็นผู้ปรารถนาชั่วช้า ตกอยู่ในอำนาจความปรารถนาชั่วช้า”

พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ได้ตรัสกะโกกาลิกภิกษุเป็นครั้งที่ ๒ ว่า “ดูก่อนโกกาลิกะ เธออย่าได้พูดอย่างนี้ ดูก่อนโกกาลิกะ เธออย่าได้พูดอย่างนี้ เธอจงทำใจให้เลื่อมใสในสารีบุตรและโมคคัลลานะ สารีบุตรและโมคคัลลานะทั้งสองรูปเป็นผู้มีศีลเป็นที่รัก”

โกกาลิกภิกษุได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นครั้งที่ ๓ ว่า “พระพุทธเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงมีพระวาจาน่าเชื่อถือ มีพระวาจาน่าปฏิบัติตามก็จริง ถึงกระนั้น พระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะเป็นผู้ปรารถนาชั่วช้า ตกอยู่ในอำนาจความปรารถนาชั่วช้า”

พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ได้ตรัสกะโกกาลิกภิกษุเป็นครั้งที่ ๓ ว่า “ดูก่อนโกกาลิกะ เธออย่าได้พูดอย่างนี้ ดูก่อนโกกาลิกะ เธออย่าได้พูดอย่างนี้ เธอจงทำใจให้เลื่อมในสารีบุตรและโมคคัลลานะ สารีบุตรและโมคคัลลานะทั้งสองรูปเป็นผู้มีศีลเป็นที่รัก”

ทันใดนั้นแล โกกาลิกภิกษุลุกจากที่ทั้งถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าทำประทักษิณแล้วหลีกไป ก็เมื่อโกกาลิกภิกษุหลีกไปได้ไม่นานนัก ได้เกิดเป็นตุ่มเล็ก ๆ เท่าเมล็ดผักกาดขึ้นเต็มตัว ต่อมาตุ่มเหล่านั้นโตขึ้นเรื่อย ๆ จากขนาดเท่าเมล็ดผักกาดเป็นขนาดเมล็ดพุทรา เมล็ดกระเบา ผลมะขามป้อม ผลมะตูมอ่อน ผลมะตูมแก่ จากนั้นตุ่มเหล่านั้นก็แตก ทั้งนํ้าหนองนํ้าเลือดก็ไหลริน ต่อจากนั้น โกกาลิกภิกษุได้ถึงมรณภาพด้วยอาพาธนั้นเองครั้นถึงมรณภาพได้ไปเกิดในปทุมนรก เพราะมีจิตอาฆาตในพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะ

ครั้งนั้นแล เมื่อปฐมยามผ่านไปแล้ว ท้าวสหัมบดีพรหมมีรัศมีงามยิ่งนัก ยังพระวิหารเชตวันทั้งสิ้นใหัสว่างไสวไปทั่วแล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วได้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ โกกาลิกภิกษุมรณภาพแล้วและได้ไปเกิดในปทุมนรก เพราะมีจิตอาฆาตในพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะ” ท้าวสหัมบดีพรหมครั้นกราบทูลดังนี้แล้ว ได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ทำประทักษิณแล้วอันตรธานไปในที่นั้นนั้นเองครั้นล่วงราตรีนั้นแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสบอกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อคืนนี้ เมื่อล่วงปฐมยามไปแล้ว ท้าวสหัมบดีพรหมมีรัศมีงามยิ่งนัก ยังพระวิหารเชตวันทั้งสิ้นใหัสว่างไสวไปทั่วแล้วเข้ามาหาเราถึงที่อยู่ ไหว้เราแล้วได้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้กล่าวกะเราว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ โกกาสิกภิกษุมรณภาพแล้ว และได้ไปเกิดในปทุมนรก เพราะมีจิตอาฆาตในพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะ’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ท้าวสหัมบดีพรหมครั้นกล่าวคำนี้แล้ว ได้ไหว้เราทำประทักษิณ แล้วอันตรธานไปในที่นั้นนั้นเอง”

ประมาณอายุของนรกแต่ละขุม

{๓๘๖} เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว ภิกษุรูปหนึ่งได้กราบทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ประมาณอายุในปทุมนรกนานเท่าไร พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุ ประมาณอายุในปทุมนรกนานมาก ยากที่จะทำการกำหนดประมาณอายุนั้นได้ว่านานเท่านี้ปี เท่านี้ร้อยปี เท่านี้พันปี หรือว่าเท่านี้แสนปี”

๑๐. โกกาลิกสูตร

ภิกษุนั้นทูลถามอีกว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็พระองค์สามารถทรงทำการเปรียบเทียบให้เห็นได้ไหม พระพุทธเจ้าข้า”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุ เราสามารถทำได้” แล้วตรัสว่า “เปรียบเหมือนเกวียนบรรทุกงาของชาวโกศลซึ่งบรรทุกงาได้ ๒๐ ขารี ทุก ๆ ๑๐๐ ปี จะมีคนมาหยิบเมล็ดงาออกจากเกวียนครั้งละ ๑ เมล็ด ดูก่อนภิกษุ ด้วยความพยายามนี้ เกวียนบรรทุกงาของชาวโกศลซึ่งบรรทุกงาได้ ๒๐ ขารีนั้น พึงสิ้นไปหมดไปเร็วกว่า ระยะเวลาเท่านั้นยังไม่ถึง ๑ อัพพุทะในนรกเลยดูก่อนภิกษุ ระยะเวลา ๒๐ อัพพุทนรก เท่ากับ ๑ นิรัพพุทนรก

ระยะเวลา ๒๐ นิรัพพุทนรก เท่ากับ ๑ อัพพนรก

ระยะเวลา ๒๐ อัพพนรก เท่ากับ ๑ อหหนรก

ระยะเวลา ๒๐ อหหนรก เท่ากับ ๑ อฏฏนรก

ระยะเวลา ๒๐ อฏฎนรก เท่ากับ ๑ อุมุทนรก

ระยะเวลา ๒๐ กุมุทนรก เท่ากับ ๑โสคันธิกนรก

ระยะเวลา ๒๐ โสคันธิกนรก เท่ากับ ๑ อุปลกนรก

ระยะเวลา ๒๐ อุปลกนรก เท่ากับ ๑ ปุณฑรีนรก

ระยะเวลา ๒๐ ปุณฑรีกนรก เท่ากับ ๑ ปทุมนรก

ดูก่อนภิกษุ สำหรับภิกษุโกกาลิกะเข้าถึงปทุมนรกแล้วเพราะมีจิตอาฆาตในสารีบุตรและโมคคัลลานะ”

เรื่องความทุกข์ในนรก

พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สุคตศาสดาครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้จบแล้ว ได้ตรัสคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า

{๓๘๗} [๖๖๓] ผรุสวาจาเปรียบเหมือนผึ่งที่เกิดอยู่ในปากคน เป็นเครื่อง บั่นทอนตัวเองของคนพาลผู้กล่าวคำทุพภาษิต

[๖๖๔] ผู้ที่สรรเสริญคนที่ควรนินทา หรือนินทาคนที่ควรสรรเสริญ ย่อมก่อโทษเพราะปาก เขาย่อมไม่ได้รับ ความสุขเพราะโทษที่ก่อขึ้นนั้น

[๖๖๕] ความปราชัยถึงต้องเสียทรัพย์ในเวลาเล่นการพนันยังมีโทษเพียงเล็กน้อย ส่วนผู้ที่มีใจประทุษร้ายในท่านผู้ปฏิบัติดีนี้มีโทษมากกว่า

[๖๖๖] บุคคลที่กล่าววาจาชั่วและตั้งใจชั่วไว้ ชอบติเตียนพระอริยเจ้า ย่อมตกนรกตลอดกาลอายุประมาณ ๑๓๖,๐๐๐ นิรัพพุทะ กับอีก ๕ อัพพุทะ

[๖๖๗] คนที่พูดไม่จริงหรือคนที่ทำแล้วบอกว่าไม่ได้ทำย่อมเข้าถึงนรก คนทั้งสองพวกนั้นเป็นผู้มีกรรมอันเลวทรามตายไปแล้วเป็นผู้เสมอกันในโลกหน้า

๑๐. โกกาลิกสูตร

[๖๖๘] ผู้ใดประทุษร้ายต่อคนที่ไม่ประทุษร้ายตอบ เป็นผู้บริสุทธิ์ ไม่มีกิเลสเครื่องยั่วยวน บาปกรรมย่อมตามสนองเขาผู้เป็นพาลนั้นเอง เหมือนฝุ่นละอองที่ถูกเป่าทวนลมไป ย่อมปลิวกลับมาหาผู้เป่านั้นเองฉะนั้น

[๖๖๙] ผู้ที่หมกมุ่นอยู่แต่ในความโลภอย่างเดียว ไม่มีศรัทธากระด้าง แสร้งไม่รู้ความประสงค์ของผู้ขอ มีความตระหนี่ถี่เหนียว ชอบพูดส่อเสียด ย่อมใช้วาจาด่าว่าผู้อื่น[๖๗๐] ดูก่อนผู้มีปากเป็นหล่ม ผู้ชอบพูดไม่จริง ผู้ไม่ประเสริฐ ผู้กำจัดความเจริญ ผู้เลวทราม ชอบทำแต่ความเลวทราม ผู้เป็นที่สุดคน ผู้มีแต่โทษ ผู้เป็นอวชาตบุตร เธออย่าได้พูดมากในที่นี้ อย่าต้องไปตกนรกเลย[๖๗๑] เธอย่อมเกลี่ยธุลีคือกิเลสลงใส่ตนโดยไม่เป็นประโยชน์เกื้อกูลต่อตนเองเลย เธอเองทำกรรมหยาบช้า ยังติเตียนสัตบุรุษอยู่ ประพฤติทุจริตเป็นอันมาก จึงต้องถึงมหานรกเป็นเวลาช้านาน[๖๗๒] กุศลกรรมอกุศลกรรมที่ใครก็ตามสั่งสมไว้แล้ว จะไม่สูญหายไปไหน เขาต้องได้รับกรรมนั้น และเป็นเจ้าของกรรมนั้น คนเขลาที่ชอบทำกรรมหยาบช้าย่อมเห็นความทุกข์ที่ตนได้รับในปรโลก[๖๗๓] คนที่ชอบทำกรรมหยาบช้า ย่อมเช้าถึงสถานที่ที่นายนิรยบาลเอาขอเหล็กมาเกี่ยวแทงด้วยหลาวเหล็กแหลมคม ทั้งต้องกลืนกินก้อนเหล็กที่เผาจนแดงดุจถ่านเพลิงเป็นอาหารโอชะ สาสมแก่กรรมชั่วที่ตนทำไว้อย่างนั้น

[๖๗๔] พวกนิรยบาลเมื่อพูดก็พูดไม่เพราะ สัตว์นรกทั้งหลายจะวิ่งหนีก็ไม่ได้ จะเข้าหาที่พึ่งพิงก็ไม่ได้ ได้แต่นอนอยู่บนกองถ่านเพลิงที่เขาลาดไว้ ได้แต่เข้าสู่กองไฟที่ลุกโพลง[๖๗๕] พวกนายนิรยบาลเอาข่ายเหล็กห่อหุ้มสัตว์นรกแล้วใช้ฆ้อนเหล็กทุบในที่นั้น ๆ สัตว์นรกทั้งหลายย่อมเข้าถึงธูมโรรุวนรกที่มืดทึบ ความมืดทึบนั้นแผ่ไปเหมือนกลุ่มหมอก[๖๗๖] ต่อจากนั้น สัตว์นรกเหล่านั้นต้องตกโลหกุมภีนรกซึ่งมีเปลวไฟลุกโพลง ลอยฟ่องถูกไฟไหม้อยู่ในโลหกุมภีนรกนั้นเป็นเวลาช้านาน

[๖๗๗] ก็สัตว์นรกที่ชอบทำกรรมหยาบช้าไว้ไม่ว่าจะไปทางทิศไหน ก็ถูกไฟไหม้อยู่ในหม้อทองแดงซึ่งเปื้อนด้วยหนองและเลือดลำบากลำบนอยู่ในหม้อทองแดงนั้น[๖๗๘] สัตว์นรกที่ชอบทำกรรมหยาบช้าไว้ย่อมหมกไหม้อยู่ในนํ้าซึ่งเป็นที่อยู่ของหมู่หนอน ในโลหกุมภีนรกแต่ละขุมนั้นๆ ไม่มีฝั่งที่จะให้ไปได้เลย เพราะมีกระทะครอบอยู่อย่างมิดชิดรอบทุกทิศ[๖๗๙] อนึ่ง มีป่าไม้ที่มีใบเป็นดาบคมอยู่ พวกสัตว์นรกเข้าไปในป่านั้น ถูกดาบใบไม้นั้นตัดศีรษะขาด พวกนายนิรยบาลเอาเบ็ดเกี่ยวลิ้นทรมานด้วยการดึงออกมาเรื่อย ๆ

๑๐. โกกาลิกสูตร

[๖๘๐] ต่อจากนั้นพวกสัตว์นรกนั้นก็เข้าถึงนรกน้ำกรดซึ่งเป็นหล่มถูกคมมีดโกนคมกริบกรีดตามตัว คนที่ชอบทำบาป ย่อมตกลงไปบนคมมีดโกนนั้นเพราะทำบาปกรรมไว้

[๖๘๑] พวกสุนัขดำ สุนัขต่าง และสุนัขจิ้งจอกก็รุมกัดกินสัตว์นรก เหล่านั้น ซึ่งร้องคร่ำครวญอยู่ในที่นั้น ทั้งฝูงกาป่าแร้ง นกตะกรุม และเหยี่ยวก็รุมจิกทึ้ง

[๖๘๒] นรชนที่ชอบทำกรรมหยาบช้าย่อมเห็นความเป็นไปในนรกนี้ว่าลำบากเสียจริง ๆ เพราะฉะนั้น นรชนคนมีปัญญา พึงรีบทำกิจที่ควรทำเสียในเมื่อยังมีชีวิตเหลืออยู่ในโลกนี้ ไม่พึงประมาท[๖๘๓] เกวียนบรรทุกงาที่ผู้รู้ทั้งหลายนับแล้ว นำเข้าไปเปรียบกับอายุสัตว์ที่เกิดในปทุมนรกได้ ๕๑,๒๐๐ ร้อยโกฏิปี

[๖๘๔] เรากล่าวไว้ในที่นี้ว่า นรกทั้งหลายให้ทุกข์นานเพียงไร สัตว์นรกเหล่านั้นจะต้องอยู่ในนรกนั้นนานเพียงนั้น เพราะฉะนั้น บุคคลพึงกำหนดรักษาวาจาใจให้เป็นปกติในท่านผู้บริสุทธิ์สะอาด มีศีลเป็นที่รัก และมีคุณความดีทั้งหลาย

๑๑. นาลกสูตร

ว่าด้วยนาลกดาบสผู้เป็นหลานชายอสิตดาบส

{๓๘๘} [๖๘๕] อสิตฤๅษีอยู่ในที่พักกลางวันได้เห็นท้าวสักกเทวราชและทวยเทพชั้นดาวดึงส์ มีใจชื่นชมโสมนัส ยกผ้าทิพย์ขึ้นเชยชมมิได้ขาดอยู่ในที่พักผ่อน

[๖๘๖] ครั้นเห็นแล้วได้แสดงความนอบน้อม พลางถามเทวดาทั้งหลายผู้มีใจเบิกบานบันเทิงในที่นั้นว่า ‘เพราะเหตุไรทวยเทพจึงมีความยินดีอย่างล้นเหลือ เพราะอาศัยอะไรท่านทั้งหลายจึงยกผ้าทิพย์ขึ้นแล้วรื่นเริงอยู่เช่นนี้’[๖๘๗] เมื่อคราวที่ทวยเทพมีสงครามกับพวกอสูร พวกเทวดาได้ชัยชนะ เหล่าอสูรปราชัย อาการขนลุกขนพองเช่นนี้ก็มิได้มี เทวดาทั้งหลายได้เห็นเหตุอะไรที่ไม่เคยมีมาก่อนจึงพากันเบิกบานใจ[๖๘๘] พากันเปล่งเสียงชมเชย ขับร้อง บรรเลงดนตรี ปรบมือฟ้อนรำกันอยู่อย่างนี้ ข้าพเจ้าขอถามท่านทั้งหลายผู้อยู่บนยอดเขาพระสุเมรุ ขอพวกท่านจงช่วยกันขจัดความสงสัยของข้าพเจ้าโดยเร็วด้วยเถิด ท่านผู้นิรทุกข์ทั้งหลาย[๖๘๙] เทวดาทั้งหลายกล่าวตอบเป็นคาถาประพันธ์ว่า

พระโพธิสัตว์ผู้เป็นรัตนะประเสริฐ หาผู้เปรียบมิได้พระองค์นั้นได้ประสูติแล้วเพื่อประโยชน์เกื้อกูลและความสุขในมนุษย์โลก ที่สวนลมพินีวัน ในคามชนบทของพวก