๖. สภิยสูตร เล่ม ๒๕

๖. สภิยสูตร

๖. สภิยสูตร

ว่าด้วยสภิยปริพาชกทูลถามปัญหา

{๓๖๔} ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ก็ครั้งนั้นแล เทวดาผู้เป็นสาโลหิตเก่าของสภิยปริพาชกได้ตั้งปัญหาขึ้นแล้วกล่าวว่า

“ดูก่อนสภิยะ ท่านควรประพฤติพรหมจรรย์ในสำนักของสมณะหรือพราหมณ์ผู้สามารถตอบปัญหาเหล่านี้ที่ท่านถามได้”

สำดับนั้น สภิยปริพาชกเรียนปัญหาในสำนักของเทวดานั้นแล้วเข้าไปหาสมณพราหมณ์ผู้เป็นเจ้าหมู่ เจ้าคณะ เป็นคณาจารย์ มีชื่อเสียง มีเกียรติยศ เป็นเจ้าลัทธิ คนส่วนมากรู้อันว่าเป็นสาธุ คือ ปูรณกัสสปะ ๑ มักขลิโคสาล ๑ อชิตเกสกัมพล ๑ ปกุธธัจจานะ ๑ สัญชัยเวลัฏฐบุตร ๑ นิครนถนาฏบุตร ๑ แล้วถามปัญหาเหล่านั้นท่านเหล่านั้นถูกสภิยปริพาชกถามแล้วแก้ไม่ได้ เมื่อแก้ไม่ได้ ก็แสดงความโกรธ ความขัดเคือง และความไม่พอใจให้ปรากฏออกมา ทั้งยังย้อนถามสภิยปริพาชกเสียอีก

ครั้งนั้น สภิยปริพาชกมีความคิดว่า “ท่านสมณพราหมณ์ทั้งหลายผู้เป็นเจ้าหมู่ เจ้าคณะ เป็นคณาจารย์ เป็นเจ้าลัทธิ คนส่วนมากนับถือว่าเป็นสาธุ คือ ปูรฌกัสสปะ ๑ ... นิครนถนาฏบุตร ๑ ถูกเราถามปัญหาแล้วก็แก้ไม่ได้ เมื่อแก้ไม่ได้ ก็แสดงความโกรธ ความขัดเคือง และความไม่พอใจให้ปรากฏออกมา ทั้งยังย้อนถามเราเสียอีก ถ้าเป็นอย่างนี้ละก็เราสึกหาลาเพศไปครองเรือนดีกว่า”

ครั้งนั้น สภิยปริพาชกคิดขึ้นได้ว่า “พระสมณโคดมนี้ก็เป็นเจ้าหมู่เจ้าคณะ เป็นคณาจารย์ มีชื่อเสียง มีเกียรติยศ เป็นเจ้าลัทธิ คนส่วนมากรู้กันว่าเป็นสาธุเหมือนกัน เราควรเข้าไปเฝ้าพระองค์แล้วกราบทูลถามปัญหาเหล่านี้จะดีกว่า”

ลำดับนั้น เขาฉุกคิดขึ้นมาว่า “สมณพราหมณ์ทั้งหลายล้วนเป็นผู้เจริญทั้งวัยวุฒิและคุณวุฒิ เป็นผู้ใหญ่ ล่วงกาลผ่านวัยมาโดยลำดับมั่นคงในลัทธิของตน ออกบวชเป็นบรรพชิตมานาน เป็นเจ้าหมู่ เจ้าคณะ เป็นคณาจารย์ มีชื่อเสียง มีเกียรติยศ เป็นเจ้าลัทธิ คนส่วนมากรู้กันว่าเป็นสาธุ คือ ปูรณกัสสปะ ๑ ... นิครนถนาฏบุตร ๑ ท่านเหล่านั้น ทั้งหมดถูกเราถามปัญหาแล้ว ก็แก้ไม่ได้ เมื่อแก้ไม่ได้ ก็แสดงความโกรธความขัดเคือง และความไม่พอใจ ให้ปรากฏออกมา ทั้งยังย้อนถามเราเสียอีก ส่วนพระสมณโคดมเมื่อเรากราบทูลถามปัญหาแล้ว จะทรงแก้ปัญหาเหล่านี้ได้อย่างไร เพราะพระสมณโคดมเมื่อว่าโดยกำเนิด ก็ยังหนุ่มอยู่ เมื่อว่าโดยการบวช ก็ยังใหม่อยู่”หลังจากนั้นกลับคิดขึ้นได้ว่า “เราไม่ควรดูหมิ่นดูแคลนพระสมณโคดมว่ายังหนุ่มอยู่ ถึงพระองค์จะยังหนุ่มอยู่ แต่ก็ทรงมีพระฤทธานุภาพมากถึงอย่างไรเราควรเข้าไปเฝ้ากราบทูลถามปัญหากับพระองค์ดู”

ต่อจากนั้น สภิยปริพาชกได้ออกเดินทางมุ่งหน้าไปยังพระนครราชคฤห์ เที่ยวจาริกไปโดยลำดับ จนกระทั่งได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วได้นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วกราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นคาถาประพันธ์ว่า

๖. สภิยสูตร

{๓๖๕} [๕๑๖] ข้าพระองค์มีความเคลือบแคลงสงสัยหวังจะกราบทูลถามปัญหาจึงได้มา เมื่อข้าพระองค์กราบทูลถามปัญหาแล้ว ขอพระองค์ได้โปรดตรัสพยากรณ์ปัญหาให้ข้าพระองค์ทราบ ให้หมดสิ้นไปทีละข้อด้วยเถิด พระเจ้าข้า

[๕๑๗] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเป็นพระคาถาประพันธ์ว่า)

ดูก่อนสภิยะ ท่านเดินทางมาไกลเพื่อจะถามปัญหา เราจะพยากรณ์ปัญหาของท่านให้หมดสิ้นไปทีละข้อ ๆ

[๕๑๘] ดูก่อนสภิยะ ท่านมีปัญหาอะไรอยู่ในใจก็จงถามมาเถิด เราจะพยากรณ์ปัญหาให้หมดสิ้นไปทีละข้อ ๆ

{๓๖๖} ทันใดนั้น สภิยปริพาชกคิดว่า ‘เจ้าข้าเอ๋ย น่าอัศจรรย์จริงหนอน่าแปลกใจจริงหนอ ที่เราไม่เคยได้แม้เพียงการให้โอกาสในสมณพราหมณ์ท่านอื่น ๆ เลย แต่พระสมณโคดมได้ทรงให้โอกาสแก่เราแล้ว” เขาจึงมีใจชื่นชม เบิกบาน เพื่องฟู เกิดปีติโสมนัส ได้กราบทูลถามปัญหากับพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นคาถาประพันธ์ว่า

[๕๑๙] บุคคลบรรลุคุณธรรมอะไรจึงเรียกว่าภิกษุ บุคคลปฏิบัติอย่างไรจึงเรียกว่าผู้สงบเสงี่ยม บุคคลปฏิบัติอย่างไรจึงเรียกว่าผู้ฝึกตนแล้ว บุคคลรู้แจ้งอะไรจึงเรียกว่าผู้รู้ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า ขอพระองค์ได้โปรดพยากรณ์ปัญหาที่กราบทูลถามแล้วให้ข้าพระองค์ทราบด้วยเถิดพระเจ้าข้า[๕๒๐] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสพยากรณ์เป็นพระคาถาประพันธ์ว่า)

ดูก่อนสภิยะ ผู้ถึงความดับกิเลสด้วยมรรคที่ตนอบรมแล้วข้ามความสงสัยได้แล้ว ละบาปและบุญได้แล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว สิ้นภพใหม่แล้ว บัณฑิตเรียกว่าภิกษุ

[๕๒๑] ผู้วางเฉยในรูปารมณ์เป็นต้นทั้งหมด มีสติไม่เบียดเบียนสัตว์ใด ๆ ในโลกทั้งปวง ข้ามพ้นโอฆะได้ เป็นผู้สงบมีจิตไม่ขุ่นมัว ไม่มีกิเลสที่ทำให้จิตฟูขึ้น บัณฑิตเรียกว่าผู้สงบเสงี่ยม

[๕๒๒] ผู้อบรมอินทรีย์ รู้แจ้งโลกคือเบญจขันธ์ทั้งของตนและผู้อื่นที่เป็นภายในและภายนอกในโลกทั้งปวง อบรมตนดีแล้วรอเวลาสิ้นชีวิตอยู่เท่านั้น บัณฑิตเรียกว่าผู้ฝึกตนแล้ว

[๕๒๓] ผู้พิจารณาลำดับขันธ์ทั้งสองส่วน คือ ทั้งจุติและปฏิสนธิได้ตลอดกัลป์นับไม่ถ้วน ปราศจากธุลี ไม่มีกิเลส เครื่องยียวน เป็นผู้บริสุทธิ์ บรรลุอรหัตผลแล้วบัณฑิตเรียกว่าผู้รู้

{๓๖๗} ลำดับนั้น สภิยปริพาชกชื่นชมอนุโมทนาพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว มีใจชื่นชม เบิกบาน เฟื่องฟู เกิดปีติโสมนัส ได้ทูลถามปัญหาข้อต่อไปกับพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นคาถาประพันธ์ว่า

[๕๒๔] บุคคลบรรลุอะไร จึงเรียกว่าพราหมณ์ บุคคลประพฤติอย่างไร จึงเรียกว่าสมณะ บุคคลปฏิบัติอย่างไร จึงเรียกว่าผู้ล้างบาปได้ บุคคลประพฤติอย่างไร จึงเรียกว่า นาคะ (ผู้ประเสริฐ) ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้าขอพระองค์ได้โปรดพยากรณ์ปัญหาที่ทูลถามแล้วให้ข้าพระองค์ ทราบด้วยเกิด พระเจ้าข้า

[๕๒๕] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสพยากรณ์เป็นพระคาถาประพันธ์ว่า

ผู้ที่ลอยบาปได้ทั้งหมด ปราศจากมลทิน มีจิตมั่นคงดีดำรงตนอยู่ในอริยธรรม ข้ามพ้นสังสารวัฏได้แล้ว

๖. สภิยสูตร

สมบูรณ์ด้วยคุณมีศีลเป็นต้น เป็นผู้ที่ตัณหาและทิฏฐิอาศัยไม่ได้แล้ว เป็นผู้คงที่ บัณฑิตเรียกว่าพราหมณ์

[๕๒๖] ผู้ที่มีกิเลสสงบแล้ว ละบุญและบาปได้ ปราศจากธุลีคือกิเลส รู้โลกนี้และโลกหน้า ข้ามพ้นความเกิดและความตายได้แล้ว เป็นผู้มั่นคงเห็นปานนั้น บัณฑิตเรียกว่าสมณะ

[๕๒๗] ผู้ที่ชำระล้างบาปได้ทั้งหมดในโลกทั้งปวงทั้งที่เป็นภายในและภายนอก ไม่กลับมาเกิดในกำเนิดเทวดาและมนุษย์อีก บัณฑิตเรียกว่าผู้ล้างบาปได้

[๕๒๘] ผู้ที่ไม่กระทำบาปทุกอย่างในโลก สลัดธรรมเป็นเครื่องประกอบและเครื่องผูกพันออกได้หมดแล้ว ไม่ติดข้องอยู่ในธรรมเป็นเครื่องข้องทั้งปวง พ้นจากกิเลสได้แล้วเป็นผู้มั่นคงเห็นปานนั้น บัณฑิตเรียกว่านาคะ

{๓๖๘} ลำดับนั้น สภิยปริพาชกชื่นชมอนุโมทนาพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว มีใจชื่นชม เบิกบาน เฟื่องฟู เกิดปีติโสมนัส ได้ทูลถามปัญหาข้อต่อไปกับพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นคาถาประพันธ์ว่า

[๕๒๙] ผู้รู้เรียกบุคคลเช่นไรว่าผู้ชนะกรรม เรียกบุคคลผู้ปฏิบัติอย่างไรว่าผู้ฉลาด เรียกบุคคลผู้ประพฤติอย่างไรว่าบัณฑิต เรียกบุคคลผู้ปฏิบัติอย่างไรว่ามุนี ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า ขอพระองค์ได้โปรดพยากรณ์ปัญหาที่ทูลถามแล้วให้ข้าพระองค์ทราบด้วยเถิดพระเจ้าข้า

[๕๓๐] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสพยากรณ์เป็นพระคาถาประพันธ์ว่า)

ดูก่อนสภิยะ ผู้ที่พิจารณาเห็นกรรมที่เป็นเหตุให้เกิดเป็นเทวดา มนุษย์ และพรหมได้ทั้งหมด หลุดพ้นจากเครื่องผูก (คือ อวิชชา ภพ และตัณหาเป็นต้น) ที่เป็นมูลเหตุแห่งกรรมทั้งสิ้นได้แล้ว ผู้มั่นคงเห็นปานนั้น ท่านผู้รู้เรียกว่าผู้ชนะกรรม

[๕๓๑] ดูก่อนสภิยะ ผู้ที่พิจารณาเห็นกุศลเจตนากรรมที่เป็นเหตุให้เกิด เป็นเทวดา มนุษย์ และพรหมได้ทั้งหมด หลุดพ้นจากเครื่องผูกที่เป็นมูลเหตุแห่งกุศลเจตนากรรมทั้งสิ้นได้แล้ว ผู้มั่นคงเห็นปานนั้น ท่านผู้รู้เรียกว่าผู้ฉลาด[๕๓๒] ผู้ที่พิจารณาเห็นอายตนะภายในและภายนอกที่ผ่องใสมีปัญญาบริสุทธิ์ ก้าวล่วงอกุศลธรรมและกุศลธรรมได้แล้ว ผู้มั่นคงเห็นปานนั้น ท่านผู้รู้เรียกว่าบัณฑิต

[๕๓๓] ผู้ที่รู้อกุศลธรรมของอสัตบุรุษและกุศลธรรมของสัตบุรุษทั้งภายในและภายนอกในโลกทั้งปวง ล่วงพ้นกิเลสเครื่องข้องมีราคะเป็นต้นและข่ายคือตัณหาและทิฏฐิได้แล้ว ได้รับความเคารพนับถือจากทวยเทพและหมู่มนุษย์ ท่านผู้รู้เรียกว่ามุนี

{๓๖๙} ลำดับนั้น สภิยปริพาชกชื่นชมอนุโมทนาพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว มีใจชื่นชม เบิกบาน เฟื่องฟู เกิดปีติโสมนัส ได้ทูลถามปัญหาข้อต่อไปกับพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นคาถาประพันธ์ว่า

[๕๓๔] บุคคลบรรลุคุณธรรมอะไร ท่านจึงเรียกว่าผู้จบเวท ผู้ปฏิบัติตนอย่างไร จึงเรียกว่าผู้รู้แจ้ง ผู้ประพฤติอย่างไร

๖. สภิยสูตร

จึงเรียกว่าผู้มีความเพียร ผู้ละอะไรได้ จึงเรียกว่าบุรุษอาชาไนย ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า ขอพระองค์ได้โปรดพยากรณ์ปัญหาที่ทูลถามแล้วให้ข้าพระองค์ทราบด้วยเถิด พระเจ้าข้า

[๕๓๕] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสพยากรณ์เป็นพระคาถาประพันธ์ว่า)

ดูก่อนสภิยะ ผู้ที่พิจารณาเห็นเวททั้งหมดทั้งที่เป็นของสมณะและของพราหมณ์ได้ หมดความยินดีในเวทนาทั้งปวง บรรลุเวททั้งหมดแล้ว ท่านผู้รู้เรียกว่าผู้จบเวท

[๕๓๖] ผู้ที่รู้แจ้งธรรมอันเป็นเหตุให้เนิ่นช้า และนามรูปอันเป็นสมุฏฐานให้เกิดโรคทั้งภายในและภายนอก หลุดพ้นจากเครื่องผูก (คือ อวิชชา ภพ ตัณหา) ที่เป็นสมุฏฐานแห่งโรคทุกชนิดได้แล้ว ผู้มั่นคงเห็นปานนั้น บัณฑิตเรียกว่าผู้รู้แจ้ง

[๕๓๗] ผู้ที่งดเว้นบาปธรรมได้ทั้งหมดแล้ว ข้ามพ้นนิรยทุกข์ได้แล้ว ดำรงอยู่ด้วยความเพียร มีความเพียร มีความพยายาม เป็นนักปราชญ์ ผู้มั่นคงเห็นปานนั้น บัณฑิตเรียกว่าผู้มีความเพียร[๕๓๘] ผู้ที่ตัดเครื่องผูกอันเป็นมูลเหตุ แห่งความขัดข้องทั้งภายในและภายนอก หลุดพ้นจากมูลเหตุแห่งความขัดข้องออกมาได้แล้ว ผู้มั่นคงเห็นปานนั้น บัณฑิตเรียกว่าบุรุษอาชาไนย

{๓๗๐} ลำดับนั้น สภิยปริพาชกชื่นชมอนุโมทนาพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว มีใจชื่นชม เบิกบาน เฟื่องฟู เกิดปีติโสมนัส ได้ทูลถามปัญหาข้อต่อไปกับพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นคาถาประพันธ์ว่า

[๕๓๙] บุคคลต้องได้สดับมากเพียงไร จึงเรียกว่าผู้สมบูรณ์ด้วยสุตะ บุคคลจะเป็นพระอริยะชั้นสูงสุดด้วยวิธีใด บุคคลประพฤติอย่างไร จึงเรียกว่าผู้มีจรณะ บุคคลปฏิบัติอย่างไร จึงเรียกว่าปริพาชก ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า ขอพระองค์ได้โปรดพยากรณ์ปัญหาที่ทูลถามแล้วให้ข้าพระองค์ทราบด้วยเถิด พระเจ้าข้า

[๕๔๐] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสพยากรณ์เป็นพระคาถาประพันธ์ว่า)

ดูก่อนสภิยะ บุคคลผู้ได้สดับแล้ว รู้ธรรมทั้งปวงได้ชัดเจนครอบงำธรรมทั้งที่มีโทษและไม่มีโทษบรรดามีในโลกได้แล้ว ปราศจากความสงสัย หลุดพ้นแล้ว ไม่มีความทุกข์บัณฑิตเรียกว่าเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยสุตะ

[๕๔๑] ผู้ที่รู้แล้ว ตัดอาสวะและอาลัยได้แล้ว ไม่เข้าถึงกำเนิดในครรภ์อีก บรรเทาสัญญา ๓ อย่างมีกายสัญญาเป็นต้น และเปือกตมคือเบญจกามคุณได้แล้ว ไม่หวนกลับมาปฏิสนธิอีก บัณฑิตเรียกว่าอริยะ

[๕๔๒] ในศาสนานี้ ผู้ที่บรรลุธรรมที่ควรบรรลุเพราะจรณะเป็นปัจจัย เป็นผู้ฉลาดรู้แจ้งธรรมได้ในกาลทุกเมื่อ ไม่ติดข้องอยู่ในธรรมมีขันธ์เป็นต้นทั้งปวง มีจิตหลุดพ้นแล้วไม่มีปฏิฆะ บัณฑิตเรียกว่าผู้มีจรณะ

๖. สภิยสูตร

[๕๔๓] ผู้ที่ขับไล่กรรมอันมีทุกข์เป็นผล ที่ยังมีอยู่ทั้งที่เป็นอดีตปัจจุบัน และอนาคตได้แล้ว ประพฤติอยู่ด้วยปัญญากำจัดมายา มานะ ความโลภ ความโกรธ และนามรูปได้หมดสิ้นบัณฑิตเรียกว่าปริพาชกผู้บรรลุธรรมที่ควรบรรลุ{๓๗๑} ลำดับนั้น สภิยปริพาชก ชื่นชม อนุโมทนาพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วมีใจยินดี เฟื่องฟู เบิกบาน เกิดปีติโสมนัส ลุกจากอาสนะ ห่มผ้าเฉวียงบ่า ประคองอัญชลีไปทางที่พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ได้ชมเชยพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นคาถาพอสมควรในที่เฉพาะพระพักตร์ว่า

[๕๔๔] ข้าแต่พระผู้มีพระปัญญาเสมอด้วยแผ่นดิน พระองค์ทรงกำจัดมิจฉาทิฏฐิ ๖๓ ที่อาศัยคัมภีร์อันเป็นวาทะของสมณะในลัทธิอื่น อาศัยอักษรที่ให้รู้ความหมาย (ว่าเป็นหญิงหรือเป็นชาย) และสัญญาที่วิปริตไป ทรงก้าวล่วงความมืดคือโอฆะได้แล้ว[๕๔๕] พระองค์ทรงเป็นผู้ถึงที่สุดแห่งวัฎฏทุกข์ เป็นผู้ถึงฝั่งคือพระนิพพาน เป็นพระอรหันต์ (ผู้ตรัสรู้เองโดยชอบ) ทรงรู้พระองค์เองว่าสิ้นอาสวะแล้ว มีความรุ่งเรือง มีความรู้ มีปัญญามาก ทรงช่วยข้าพระองค์ผู้ทำที่สุดทุกข์ได้ให้ข้ามพ้นแล้ว[๕๔๖] คือ พระองค์ได้ทรงทราบข้อที่ข้าพระองค์สงสัยแล้ว ทรงช่วยให้ข้าพระองค์ข้ามพ้นความสงสัยแล้ว ข้าแต่พระมุนีนาถเจ้า ผู้ทรงบรรลุธรรมที่ควรบรรลุในทางแห่ง

มุนี ไม่มีกิเลสดุจหลักตอ เป็นเผ่าพันธุ์พระอาทิตย์ข้าพระองค์ขอนอบน้อมแด่พระองค์ ผู้ทรงสงบเสงี่ยมอย่างยิ่ง

[๕๔๗] พระองค์ผู้ทรงมีพระจักษุทรงพยากรณ์ปัญหาข้อสงสัยของข้าพระองค์ที่เคยมีมาก่อนได้แล้ว พระองค์ทรงเป็นพระมุนีผู้ตรัสรู้เองอย่างแน่แท้ นิวรณ์ทั้งหลายของพระองค์ไม่มี[๕๔๘] ความคับแค้นใจทั้งหลายพระองค์กำจัดได้แล้ว ถอนขึ้นได้แล้ว พระองค์มีพระหฤทัยเยือกเย็น มีการอบรมตนถึงที่สุดแล้ว ทรงมีพระปรีชาทรงจำ มีความบากบั่นในสัจจะเป็นนิจ[๕๔๙] เมื่อพระองค์ผู้ประเสริฐ ผู้ทรงมีความเพียรยิ่งใหญ่ทรงแสดงพระธรรมเทศนาอยู่ เหล่าเทพทั้งสองฝ่าย คือ อากาสัฏฐเทวดาและภุมมัฎฐเทวดา ผู้อาศัยอยู่ ณ นารทบรรพตทั้งหมด ต่างก็พากันชื่นชมยินดี[๕๕๐] ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเป็นบุรุษอาชาไนย ข้าพระองค์ขอนอบน้อมพระองค์ ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเป็นอุดมบุรุษ ข้าพระองค์ขอนอบน้อมพระองค์ ในมนุษยโลกและเทวโลกไม่มีผู้ที่เปรียบกับพระองค์ได้เลย[๕๕๑] พระองค์ทรงเป็นพระพุทธเจ้า เป็นพระศาสดา เป็นพระมุนีผู้ย่ำยีพญามาร ทรงตัดอนุสัยได้ ทรงข้ามโอฆะได้เองแล้ว ยังช่วยให้หมู่สัตว์นี้ข้ามพ้นได้ด้วย

๖. สภิยสูตร

[๕๕๒] พระองค์ทรงก้าวล่วงอุปธิ ทรงทำลายอาสวะทั้งหลายได้แล้ว ทรงเป็นดังพญาราชสีห์ ไม่มีอุปาทาน ทรงขจัดความขลาดกลัวได้แล้ว

[๕๕๓] พระองค์ไม่ทรงติดอยู่ในบุญและบาปทั้งสองเหมือนบัวขาวที่มีความงามไม่ติดอยู่ในนํ้า ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงกล้าหาญ ขอพระองค์ได้โปรดเหยียดพระบาทออกมาเถิด สภิยะจะขอถวายบังคมพระบาทของพระศาสดา

{๓๗๒} ขณะนั้นเอง สภิยปริพาชกหมอบลงแทบพระบาทของพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยเศียรเกล้า แล้วได้กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญพระภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก พระภาษิตของพระองค์ไพเราะนักข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระองค์ทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยายอย่างนี้เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่ควํ่า เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทางหรือส่องประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจักมองเห็นรูปได้’ ดังนี้ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระผู้มีพระภาคเจ้า พร้อมทั้งพระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอให้ข้าพระองค์ได้บรรพชา อุปสมบทในสำนักของพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยเถิด”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนสภิยะ ผู้เคยเป็นอัญเดียรถีย์มาก่อน มีความประสงค์จะบรรพชาอุปสมบทในธรรมวินัยนี้จะต้องอยู่ปริวาสเป็นเวลา ๔ เดือนเสียก่อน เมื่อครบ ๔ เดือนแล้ว ภิกษุทั้งหลายพอใจจึงจะบรรพชาอุปสมบทให้ แต่ในการอยู่ปริวาสนี้ เรารู้ความต่างกันแห่งบุคคล”

สภิยปริพาชกกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถ้าเคยเป็นอัญเดียรถีย์มาก่อนปรารถนาจะบรรพชาอุปสมบทในธรรมวินัยนี้ จะต้องบำเพ็ญติตถิยปริวาสเป็นเวลาถึง ๔ เดือน หลังจากนั้น ภิกษุทั้งหลายพอใจแล้วจึงจะบรรพชาอุปสมบทให้ ข้าพระองค์ก็จะขอบำเพ็ญติตถิยปริวาส

เป็นเวลา ๔ ปีเสียก่อน จากนั้น หากภิกษุทั้งหลายพอใจ ก็ขอจงบรรพชาอุปสมบทให้ข้าพระองค์ด้วยเถิด”

สภิยปริพาชกได้รับการบรรพชาอุปสมบทในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว ครั้นอุปสมบทได้ไม่นานก็ปลีกตัวออกจากหมู่คณะ อยู่ตามลำพึงไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานอยู่ ไม่นานนักก็ทำให้แจ้งที่สุดพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยมที่กุลบุตรทั้งหลายพากันออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการกัน ด้วยปัญญายิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่รู้ชัดว่า “ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้วกิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก” ดังนี้ ก็ท่านพระสภิยะได้เป็นพระอรหันต์รูปหนึ่งในจำนวนพระอรหันต์ทั้งหลายในโลก

๗. เสลสูตร

ว่าด้วยพระผู้มีพระภาคเจ้าโปรดเสลพราหมณ์

{๓๗๓} ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จเที่ยวจาริกไปในแคว้นอังคุตตราปะพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ประมาณ ๑,๒๕๐ รูป เสด็จถึงนิคมของชาวอังคุตตราปะชื่ออาปณะแล้ว

ชฎิลชื่อเกณิยะได้สดับข่าวว่า “พระสมณโคดมศากยบุตรเสด็จออกผนวชจากศากยตระกูล เสด็จจาริกไปในแคว้นอังคตุตราปะพร้อม ด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ประมาณ ๑,๒๕๐ รูป เสด็จถึงอาปณนิคมแล้ว ก็กิตติศัพท์อันงามของท่านพระโคดมพระองค์นั้น ได้ขจรไปแล้วอย่างนี้ว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ ๆ พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นทรงเป็นพระอรหันต์