๑๑. ราหุลสูตร เล่ม ๒๕

กระวนกระวายอยู่ด้วยโรคกิเลส ผู้ถูกลูกศรกิเลสแทงเอาแล้วกำลังย่อยยับอยู่ จะหลับลงได้อย่างไร

[๓๓๕] เธอทั้งหลายจงลุกขึ้นนั่ง(สมาธิ)กันเถิด จงหมั่นศึกษาเพื่อบรรลุสันติ (นิพพาน) อย่าให้มัจจุราชรู้ได้ว่าพวกเธอประมาทกันแล้วทำพวกเธอให้อยู่ในอำนาจ ให้ลุ่มหลงเลย

[๓๓๖] เธอทั้งหลายจงข้ามตัณหาที่ซ่านซึมไปในอารมณ์ต่าง ๆ ซึ่งเป็นเหตุให้เทวดาและมนุษย์ผู้มีความต้องการยังต้องติดข้องรูปารมณ์เป็นต้นอยู่ เธอทั้งหลายอย่าปล่อยให้เวลาล่วงเลยไปโดยเปล่าประโยชน์ เพราะผู้ที่ปล่อยเวลาให้ล่วงเลยไปโดยเปล่าประโยชน์ ย่อมเบียดเสียดเศร้าโศกกันอยู่ในนรก

[๓๓๗] ความประมาทในปฐมวัยจัดว่าเป็นธุลีมลทิน ความประมาทในมัชฌิมวัยและปัจฉิมวัยซึ่งติดตามความประมาทในปฐมวัยมาก็จัดว่าเป็นมลทิน (ฉะนั้น) เธอทั้งหลายจงถอนลูกศรคือกิเลสของตนเสียด้วยความไม่ประมาทในวัยทั้ง ๓ และด้วยวิชชา (อาสวักขยญาณ)

๑๑. ราหุลสูตร

ว่าด้วยพระพุทธเจ้าตรัสโอวาทพระราหุล

(พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามท่านพระราหุลว่า)

{๓๒๘} [๓๓๘] เพราะอยู่ร่วมกันเนือง ๆ เธอนึกดูหมิ่นพระสารีบุตรผู้เป็นบัณฑิตบ้างหรือไม่ เธอใส่ใจในการให้แสงสว่างคือธรรมแก่มวลมนุษย์บ้างหรือไม่

๑๑. ราหุลสูตร

(ท่านพระราหุลกราบทูลตอบว่า)

[๓๓๙] เพราะอยู่ร่วมกันเนือง ๆ ข้าพระองค์ไม่เคยนึกดูหมิ่นท่านเลย ข้าพระองค์ใส่ใจในการให้แสงสว่างคือธรรมแก่มวลมนุษย์อยู่เสมอ

(พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสโอวาทว่า)

[๓๔๐] เธอละเบญจกามคุณที่มีความน่ารัก น่ารื่นรมย์ใจ ออกมาบวชด้วยศรัทธาแล้ว จงพยายามทำวัฏฏทุกข์ให้สิ้นไป

[๓๔๑] เธอจงคบหาแต่กัลยาณมิตร ยินดีแต่เสนาสนะที่สงบสงัด ปราศจากเสียงอึกทึกครึกโครม จงรู้จักประมาณในการรับและฉันโภชนะ

[๓๔๒] เธออย่าก่อตัณหาในเพราะจีวร บิณฑบาต เสนาสนะและคิลานเภสัช จะได้ไม่ต้องกลับมาเกิดอีก

[๓๔๓] เธอจงเป็นผู้สังวรในพระปาติโมกข์ และอินทรีย์ ๕ จงบำเพ็ญกายคตาสติกัมมัฏฐาน จงเบื่อหน่ายสังสารวัฏให้มาก

[๓๔๔] เธอจงเว้นสุภนิมิตที่ก่อให้เกิดราคะ จงอบรมจิตให้ตั้งมั่นเป็นเอกัคคตาด้วยอสุภภาวนา

[๓๔๕] เธอจงเจริญวิปัสสนากัมมัฏฐาน ละมานานุสัยกิเลสเสียให้ได้ เพราะละมานะเสียได้นั่นเอง เธอก็จะได้รับความสุขสงบเที่ยวไป นัยว่า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสพระคาถาเหล่านี้สอนท่านพระราหุลอยู่เนือง ๆ ด้วยประการฉะนี้

๑๒. วังคีสสูตร

ว่าด้วยความสงสัยของพระวังคีสะ

{๓๒๙} ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่อัคคาฬวเจดีย์ ใกล้เมืองอาฬวี ก็ครั้งนั้นแล พระนิโครธกัปปเถระพระอุปัชฌาย์ของท่านพระวังคีสเถระ เพิ่งจะปรินิพพานไปได้ไม่นานที่อัคคาฬวเจดีย์ ขณะนั้นท่านพระวังคีสะหลีกเร้นอยู่ในที่สงัด ได้เกิดความสงสัยขึ้นมาว่า “พระอุปัชฌาย์ของเราปรินิพพานแล้วหรือว่ายังไม่ปรินิพพาน” ครั้นถึงเวลาเย็น ท่านจึงออกจากที่หลีกเร้นเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญขอประทานพระวโรกาส ข้าพระองค์หลีกเร้นอยู่ในที่สงัด ได้เกิดความสงสัยขึ้นมาว่าพระอุปัชฌาย์ของเราปรินิพพานแล้วหรือว่ายังไม่ปรินิพพาน” ครั้นกราบทูลอย่างนี้แล้วได้ลุกจากอาสนะ ห่มจีวรเฉวียงบ่า ประคองอัญชลีไปทางพระผู้มีพระภาคเจ้า แล้วได้กราบทูลถามพระองค์เป็นคาถาว่า

{๓๓๐} [๓๔๖] ข้าพระองค์ขอทูลถามพระศาสดาผู้ทรงมีพระปรีชาสูงสุดว่า ภิกษุใดตัดความสงสัยเสียได้ในอัตภาพนี้ เป็นผู้มีชื่อเสียง มีเกียรติยศ มีใจไม่เดือดร้อนอยู่ ได้มรณภาพลงที่อัคคาฬวเจดีย์

[๓๔๗] ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า ภิกษุรูปนั้นเป็นพราหมณ์มาแต่กำเนิด มีนามตามที่พระองค์ทรงประทานตั้งให้ว่าพระนิโครธกัปปเถระ ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงแสดงพระนิพพาน ข้าพระองค์นั้นปรารถนาความหลุดพ้น จึงปรารภความเพียร เที่ยวนมัสการภิกษุรูปนั้นแล้ว