๑๒. วังคีสสูตร เล่ม ๒๕

๑๒. วังคีสสูตร

ว่าด้วยความสงสัยของพระวังคีสะ

{๓๒๙} ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่อัคคาฬวเจดีย์ ใกล้เมืองอาฬวี ก็ครั้งนั้นแล พระนิโครธกัปปเถระพระอุปัชฌาย์ของท่านพระวังคีสเถระ เพิ่งจะปรินิพพานไปได้ไม่นานที่อัคคาฬวเจดีย์ ขณะนั้นท่านพระวังคีสะหลีกเร้นอยู่ในที่สงัด ได้เกิดความสงสัยขึ้นมาว่า “พระอุปัชฌาย์ของเราปรินิพพานแล้วหรือว่ายังไม่ปรินิพพาน” ครั้นถึงเวลาเย็น ท่านจึงออกจากที่หลีกเร้นเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญขอประทานพระวโรกาส ข้าพระองค์หลีกเร้นอยู่ในที่สงัด ได้เกิดความสงสัยขึ้นมาว่าพระอุปัชฌาย์ของเราปรินิพพานแล้วหรือว่ายังไม่ปรินิพพาน” ครั้นกราบทูลอย่างนี้แล้วได้ลุกจากอาสนะ ห่มจีวรเฉวียงบ่า ประคองอัญชลีไปทางพระผู้มีพระภาคเจ้า แล้วได้กราบทูลถามพระองค์เป็นคาถาว่า

{๓๓๐} [๓๔๖] ข้าพระองค์ขอทูลถามพระศาสดาผู้ทรงมีพระปรีชาสูงสุดว่า ภิกษุใดตัดความสงสัยเสียได้ในอัตภาพนี้ เป็นผู้มีชื่อเสียง มีเกียรติยศ มีใจไม่เดือดร้อนอยู่ ได้มรณภาพลงที่อัคคาฬวเจดีย์

[๓๔๗] ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า ภิกษุรูปนั้นเป็นพราหมณ์มาแต่กำเนิด มีนามตามที่พระองค์ทรงประทานตั้งให้ว่าพระนิโครธกัปปเถระ ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงแสดงพระนิพพาน ข้าพระองค์นั้นปรารถนาความหลุดพ้น จึงปรารภความเพียร เที่ยวนมัสการภิกษุรูปนั้นแล้ว

๑๒. วังคีสสูตร

[๓๔๘] ข้าแต่พระศากยเจ้าผู้ทรงมีพระจักษุรอบคอบ พวกข้าพระองค์ปรารถนาจะทราบ(เรื่อง)พระสาวกองค์นั้น พวกข้าพระองค์ตั้งโสตลงเพื่อสดับพระองค์อยู่แล้วพระองค์ทรงเป็นพระศาสดาทรงเป็นผู้ที่ยอดเยี่ยมสำหรับพวกข้าพระองค์

[๓๔๙] ข้าแต่พระองค์ผู้มีพระปัญญาดังแผ่นดิน ขอได้โปรดตัดความเคลือบแคลงสงสัยของพวกข้าพระองค์ด้วยเถิด ขอได้โปรดตรัสบอกข้อที่ข้าพระองค์ทูลถามแก่ข้าพระองค์ด้วย ข้าแต่พระองค์ผู้มีพระจักษุรอบคอบ พระองค์ทรงทราบว่าท่านปรินิพพานหรือยัง แล้วก็ขอได้โปรดตรัสบอกในท่ามกลางพวกข้าพระองค์ เหมือนอย่างท้าวสหัสสนัยน์สักกเทวราชตรัสบอกแก่เทวดาทั้งหลายด้วยเถิด[๓๕๐] กิเลสเครื่องร้อยรัดชนิดใดชนิดหนึ่งในโลกนี้ที่เป็นทางให้เกิดโมหะ เป็นผ่ายแห่งความไม่รู้ เป็นที่ตั้งแห่งความสงสัย กิเลสเหล่านั้นครั้นมาถึงพระตถาคตเจ้าผู้ทรงมีพระจักษุยอดเยี่ยมกว่านรชนทั้งหลายแล้วย่อมพินาศไป

[๓๕๑] หากว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าจะไม่ทรงกำจัดกิเลสให้หมดไปเหมือนลมไม่พัดเมฆให้ลอยไปได้ไชร้ สัตว์โลกทั้งปวงผู้ถูกอวิชชาครอบงำไว้แล้ว ก็จะมืดมนไปหมด เหมือนโลกที่ถูกเมฆปกคลุมไว้ แม้เหล่านรชนผู้มีแสงสว่างคือปัญญาอยู่ก็จะรุ่งโรจน์ไปไม่ได้

[๓๕๒] ส่วนนักปราชญ์ทั้งหลายเป็นผู้สร้างแสงสว่างคือปัญญาข้าแต่พระวีรเจ้า เพราะเหตุนั้น ข้าพระองค์เข้าใจพระองค์ดีว่าทรงเป็นผู้สร้างแสงสว่างคือปัญญาได้อย่างนั้น จึง

เข้ามาเฝ้าพระองค์ผู้เห็นแจ้ง ทรงรอบรู้สรรพธรรมตามความเป็นจริงขอพระองค์ได้โปรดทำเรื่องพระนิโครธกัปปเถระให้แจ่มแจ้งแก่พวกข้าพระองค์ในที่ประชุมนี้ด้วยเถิด

[๓๕๓] ขอพระองค์ได้ทรงโปรดตรัสพระวาจาที่ไพเราะน่าชื่นใจเหมือนเหล่าหงส์โก่งคอขึ้นแล้วค่อย ๆ เปล่งเสียงออกอย่างไพเราะเพราะพริ้งด้วยเถิด ปวงข้าพระองค์ทุกรูปจะคอยตั้งใจฟังพระดำรัสที่ไพเราะของพระองค์[๓๕๔] ข้าพระองค์ขอให้พระองค์ผู้ทรงละการเวียนว่ายตายเกิดได้แล้ว ทรงขจัดบาปกรรมความชั่วได้ทั้งหมดแล้ว ได้โปรดทรงแสดงพระธรรมเทศนา ด้วยว่าปุถุชนทั้งหลายไม่สามารถจะทำอะไรตามต้องการได้ ส่วนพระตถาคตเจ้าทั้งหลายทรงสามารถกระทำได้[๓๕๕] พระองค์ผู้ทรงมีพระปรีชารุ่งเรืองเคยตรัสพยากรณ์ที่แม่นยำถูกต้องมาแล้ว ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงมีพระปัญญาสูงสุด ข้าพระองค์ขอถวายบังคมซํ้าอีกพระองค์ทรงทราบคติของพระนิโครธกัปปเถระอยู่ ได้โปรดอย่าปล่อยให้ข้าพระองค์หลงสงสัยอยู่เลย[๓๕๖] ข้าแต่พระวีรเจ้า พระองค์ทรงรู้แจ้งอริยสัจที่ยอดเยี่ยมทรงทราบเญยยธรรม (ธรรมที่ควรรู้) ทั้งปวงอยู่ ได้โปรดอย่าปล่อยให้ข้าพระองค์หลงสงสัยอยู่เลย ข้าพระองค์หวังที่จะได้สดับพระดำรัสของพระองค์อยู่ เหมือนคนเดินทางไกลกันดารในฤดูร้อนต้องการน้ำฉะนั้น

๑๒. วังคีสสูตร

[๓๕๗] พรหมจรรย์ซึ่งมีประโยชน์ที่ท่านพระนิโครธกัปปเถระได้ตั้งใจประพฤติแล้วนั้น มิได้สูญเปล่าแลหรือ ท่านนิพพานแบบสอุปาทิเสสนิพพานเหมือนพระเสขะ หรือนิพพานแบบอนุปาทิเสสนิพพานเหมือนพระอเสขะเล่า ข้าพระองค์ทั้งหลายต้องการฟังความข้อนี้[๓๕๘] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า)

‘พระนิโครธกัปปเถระตัดตัณหาในนามรูปนี้ที่เป็นกระแสแห่งมารซึ่งนอนเนื่องอยู่ในสันดานมาเนิ่นนานได้เด็ดขาดแล้ว เธอพ้นจากการเวียนว่ายตายเกิดแล้ว นิพพานด้วยอนุปาทิเสสนิพพานธาตุ’ พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นผู้ประเสริฐที่สุดโดยพระคุณมีศีลขันธ์เป็นต้นได้ตรัสตอบอย่างนี้[๓๕๙] (พระวังคีสเถระกราบทูลถามต่อไปว่า)

ข้าแต่พระฤๅษีเจ้าพระองค์ที่ ๗ ข้าพระองค์ได้สดับพระดำรัสของพระองค์แล้วก็เลื่อมใส นัยว่าคำถามที่ข้าพระองค์ทูลถามไม่สูญเปล่า พระองค์ผู้ประเสริฐคงไม่หลอกข้าพระองค์

[๓๖๐] พระสาวกของพระพุทธเจ้าพูดอย่างไรก็ทำอย่างนั้นเสมอ ได้ตัดเครือข่ายที่แข็งแรงของมัจจุราชที่มีมายามากจนขาดสบั้นแล้ว

[๓๖๑] ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระนิโครธกัปปเถระได้เห็นเหตุเบื้องต้นแห่งอุปาทานคือวัฏฏะแล้ว ท่านข้ามพ้นบ่วงมารที่ข้ามได้ยากแล้ว

๑๓. สัมมาปริพพาชนียสูตร

ว่าด้วยการอยู่ในโลกโดยชอบ

{๓๓๑} [๓๖๒] (พระพุทธนิมิตตรัสถามเป็นพระคาถาประพันธ์ว่า)

ข้าพระองค์ขอทูลถามพระมุนีเจ้าผู้ทรงพระปรีชามากทรงข้ามห้วงมหรรณพคือกิเลสพ้นถึงฝั่งได้แล้ว ดับกิเลสได้แล้ว มีพระหฤทัยมั่นคงอยู่ว่า ภิกษุละกามคุณได้แล้วออกจากเรือนมาบวชพึงอยู่ในโลกโดยชอบได้อย่างไร[๓๖๓] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบเป็นพระคาถาประพันธ์ว่า)

ภิกษุใดถอนการถือมงคล(ภายนอก) การถือลาง ความฝันและการถือลักษณะได้แล้ว เป็นผู้ละมงคลอันเป็นโทษได้เด็ดขาดแล้ว ภิกษุนั้นพึงอยู่ในโลกโดยชอบได้

[๓๖๔] ภิกษุใดขจัดความกำหนัดในกามทั้งหลายทั้งที่เป็นของมนุษย์และของทิพย์ บรรลุอริยสัจธรรม ก้าวล่วงภพ ๓ ได้แล้ว ภิกษุนั้นพึงอยู่ในโลกโดยชอบได้

[๓๖๕] ภิกษุใดละคำส่อเสียด ความโกรธ ความตระหนี่ ความยินดีความยินร้ายได้แล้ว ภิกษุนั้นพึงอยู่ในโลกโดยชอบได้

[๓๖๖] ภิกษุใดละสัตว์และสังขารอันเป็นที่รักและไม่เป็นที่รัก ไม่ยึดมั่น อันตัณหาและทิฏฐิอาศัยไม่ไดัไม่ว่าในภพไหน ๆ