๕. จริยากถา เล่ม ๓๑

(๓) สมุจเฉทวิเวก (๔) ปฏิปัสสัทธิวิเวก

(๕) นิสสรณวิเวก

วิเวกเป็นเครื่องข่มนิวรณ์ของภิกษุผู้เจริญปฐมฌานตทังควิเวกของภิกษุผู้เจริญสมาธิอันมีส่วนทำลายทิฏฐิ สมุจเฉทวิเวกของภิกษุผู้เจริญโลกุตตรมรรคอันให้ถึงความสิ้นไป ปฏิปัสสัทธิวิเวกในขณะผล นิสสรณวิเวกเป็นที่ดับคือนิพพาน สัทธินทรีย์มีวิเวก ๕ เหล่านี้ ภิกษุเป็นผู้เกิดฉันทะ น้อมใจไปด้วยศรัทธา และมีจิตตั้งมั่นด้วยดีในวิเวก ๕ นี้ ... สัทธินทรีย์มีวิเวก ๕ มีวิราคะ ๕ มีนิโรธ ๕ มีโวสสัคคะ ๕ มีนิสัย ๑๒ เหล่านี้ วิริยินทรีย์ ... สตินทรีย์ ... สมาธินทรีย์...

ปัญญินทรีย์มีวิเวก ๕ อะไรบ้าง คือ

(๑) วิกขัมภนวิเวก (๒) ตทังควิเวก

(๓) สมุจเฉทวิเวก (๔) ปฏิปัสสัทธิวิเวก

(๕) นิสสรณวิเวก

... ปัญญินทรีย์มีวิเวก ๕ มีวิราคะ ๕ มีนิโรธ ๕ มีโวสสัคคะ ๕ มีนิสสัย ๑๒ เหล่านี้ ฉะนี้แล

จบ วิเวกกถา

๕. จริยากถา

ว่าด้วยจริยา ๘

{๗๑๕} [๗๑๕] คำว่า จริยา ได้แก่ จริยา ๘ คือ

(๑) อิริยาปถจริยา (๒) อายตนจริยา

(๓) สติจริยา (๔) สมาธิจริยา

(๕) ญาณจริยา (๖) มัคคจริยา

(๗) ปัตติจริยา (๘) โลกัตถจริยา

ความประพฤติในอิริยาบถ ๔ ชื่อว่า อิริยาปถจริยา

ความประพฤติในอายตนะภายในและภายนอก ๖ ชื่อว่า อายตนจริยา

ความประพฤติในสติปัฏฐาน ๔ ชื่อว่า สติจริยา

ความประพฤติในฌาน ๔ ชื่อว่า สมาธิจริยา

ความประพฤติในอริยสัจ ๔ ชื่อว่า ญาณจริยา

ความประพฤติในอริยมรรค ๔ ชื่อว่า มัคคจริยา

ความประพฤติในสามัญผล ๔ ชื่อว่า ปัตติจริยา

ความประพฤติอันเป็นส่วนเฉพาะในพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ความประพฤติอันเป็นส่วนเฉพาะในพระปัจเจกพุทธเจ้า ความประพฤติอันเป็นส่วนเฉพาะในพระสาวก ชื่อว่า โลกัตถจริยาอิริยาปถจริยาเป็นจริยาของบุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยความปรารถนา อายตนจริยาเป็นจริยาของท่านผู้คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย สติจริยาเป็นจริยาของท่านผู้มีปกติอยู่ด้วยความไม่ประมาท สมาธิจริยาเป็นจริยาของท่านผู้ขวนขวายในอธิจิต ญาณจริยาเป็นจริยาของท่านผู้ถึงพร้อมด้วยปัญญา มัคคจริยาเป็นจริยาของท่านผู้ปฏิบัติชอบ ปัตติจริยาของท่านผู้บรรลุผลแล้ว และโลกัตถจริยาเป็นส่วนเฉพาะของพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นส่วนเฉพาะของพระปัจเจกพุทธเจ้า และเป็นส่วนเฉพาะของพระสาวก จริยา ๘ เหล่านี้{๗๑๖} [๗๑๖] จริยา ๘ อีกประการหนึ่ง คือ

(๑) บุคคลผู้น้อมใจเชื่อย่อมประพฤติด้วยศรัทธา

(๒) ผู้ประคองไว้ย่อมประพฤติด้วยความเพียร

(๓) ผู้ตั้งสติมั่นย่อมประพฤติด้วยสติ

(๔) ผู้ทำความไม่ฟุ้งซ่านย่อมประพฤติด้วยสมาธิ

(๕) ผู้รู้ชัดย่อมประพฤติด้วยปัญญา

(๖) ผู้รู้แจ้งย่อมประพฤติด้วยวิญญาณ

(๗) ผู้มนสิการว่าท่านผู้ปฏิบัติอย่างนี้ย่อมบรรลุคุณพิเศษได้ ย่อมประพฤติด้วยวิเศษจริยา(๘) ผู้มนสิการว่ากุศลธรรมของผู้ปฏิบัติอย่างนี้ ย่อมให้ต่อเนื่องกันไป ย่อมประพฤติด้วยอายตนจริยาจริยา ๘ เหล่านี้

{๗๑๗} [๗๑๗] จริยา ๘ อีกประการหนึ่ง คือ

(๑) การประพฤติด้วยทัสสนะแห่งสัมมาทิฏฐิ

(๒) การประพฤติด้วยความดำริแห่งสัมมาสังกัปปะ

(๓) การประพฤติด้วยความกำหนดแห่งสัมมาวาจา

(๔) การประพฤติด้วยสมุฏฐานแห่งสัมมากัมมันตะ

(๕) การประพฤติด้วยความขาวผ่องแห่งสัมมาอาชีวะ

(๖) การประพฤติด้วยความประคองไว้แห่งสัมมาวายามะ

(๗) การประพฤติด้วยความตั้งสติมั่นแห่งสัมมาสติ

(๘) การประพฤติด้วยความไม่ฟุ้งซ่านแห่งสัมมาสมาธิ

จริยา ๘ เหล่านี้ ฉะนี้แล

จบ จริยากถา

๖. ปาฏิหาริยกถา

ว่าด้วยปาฏิหาริย์ ๓

{๗๑๘} [๗๑๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปาฏิหาริย์ ๓ ประการนี้ ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) อิทธิปาฏิหาริย์ (ปาฏิหาริย์คือการแสดงฤทธิ์)

(๒) อาเทสนาปาฏิหาริย์ (ปาฏิหาริย์คือการทายใจ)

(๓) อนุสาสนีปาฏิหาริย์ (ปาฏิหาริย์คือการพร่ำสอน)

{๗๑๙} [๗๑๙] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อิทธิปาฏิหาริย์เป็นไฉน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้ย่อมแสดงฤทธิ์ได้หลายอย่าง คือ คนเดียวทำให้เป็นหลายคนก็ได้ หลายคนทำให้เป็นคนเดียวก็ได้ ทำให้ปรากฏก็ได้ ทำให้หายตัวไปก็ได้ ... ใช้อำนาจทางกายไปตลอดพรหมโลกก็ได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าอิทธิปาฏิหาริย์

{๗๒๐} [๗๒๐] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อาเทสนาปาฏิหาริย์เป็นไฉน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้ย่อมทายใจได้ตามเหตุที่กำหนดว่า “ใจของท่านเป็นอย่างนี้ ใจของท่านเป็นประการนี้ จิตของท่านเป็นดังนี้” ถึงแม้ภิกษุนั้นจะทายใจเป็นอันมาก การทายใจนั้นก็คงเป็นอย่างนั้นไม่เป็นอย่างอื่น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้ไม่ทายใจตามเหตุที่กำหนดเลย แต่เมื่อได้ยินเสียงของมนุษย์ก็ดี ของอมนุษย์ก็ดี หรือของเทวดาก็ดี ก็ทายใจได้ว่า “ใจของท่านเป็นอย่างนี้ ใจของท่านเป็นประการนี้ จิตของท่านเป็นดังนี้” ถึงแม้ภิกษุนั้นจะทายใจเป็นอันมาก การทายใจนั้นก็คงเป็นอย่างนั้น ไม่เป็นอย่างอื่น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้ไม่ทายใจตามเหตุที่กำหนดเลยและหาได้ยินเสียงของมนุษย์ ของอมนุษย์ หรือของเทวดาแล้วทายใจไม่