๑๘. มลวรรค เล่ม ๒๕

๑๘.มลวรรค ๑.เรื่องบุตรนายโคฆาตก์

[๒๓๔] นักปราชญ์ทั้งหลายเป็นผู้สำรวมกายแล้ว สำรวมวาจา แล้ว สำรวมใจแล้ว ท่านเหล่านั้นแลจึงชื่อว่าเป็นผู้สำรวมบริบูรณ์ดีแล้ว

จบ โกธวรรคที่ ๑๗

๑๘. มลวรรค

หมวดว่าด้วยมลทินทางใจ

๑. เรื่องบุตรนายโคฆาตก์

{๒๘} [๒๓๕] เดี๋ยวนี้ท่านเปรียบเหมือนใบไม้เหลือง ยมทูตเล่าก็ ปรากฏแก่ท่านแล้ว ทั้งท่านก็ดำรงอยู่ที่ปากทางแห่งความเสื่อม อีกทั้งเสบียงเดินทางของท่านเล่าก็ไม่มี[๒๓๖] ท่านนั้นจงทำที่พี่งแก่ตน รีบพยายามเป็นบัณฑิตให้ได้ เพราะท่านกำจัดมลทินได้แล้ว ไม่มีกิเลสเครื่องยั่วยวน จักถึงอริยภูมิที่เป็นทิพย์

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ธรรมบท

[๒๓๗] เดี๋ยวนี้ท่านย่างเข้าวัยชราแล้ว เตรียมจะไปสำนักพญายมอยู่แล้ว แต่ที่พักในระหว่างทางของท่านยังไม่มี แม้ เสบียงเดินทางของท่านเล่าก็ยังไม่มี[๒๓๘] ท่านนั้นจงทำที่พึ่งแก่ตน รีบพยายามเป็นบัณฑิตให้ได้ เพราะท่านกำจัดมลทินได้แล้ว ไม่มีกิเลสเครื่องยั่วยวน จักไม่เข้าถึงชาติชราอีก

๒. เรื่องพราหมณ์คนหนึ่ง

[๒๓๙] คนมีบีญญาทำกุศลทีละน้อยๆ อยู่ทุก ๆ ขณะ พึงขจัด มลทินของตนออกไปได้โดยลำดับเหมือนช่างทองไล่ สนิมทองออกฉะนั้น

๓. เรื่องพระติสสเถระ

[๒๔๐] สนิมเหล็กเกิดขึ้นจากเหล็กนั้นแล้วย่อมกัดเหล็กนั้น นั่นเอง ฉันใด กรรมของตนย่อมนำบุคคลที่มักประพฤติ ล่วงปัญญาเป็นเครื่องพิจารณาไปสู่ทุคติ ฉันนั้น

๑๘. มลวรรค ๕. เรื่องกุลบุตรคนหนี่ง

๔. เรื่องพระโลฬุทายีเถระ

[๒๔๑] การไม่ท่องบ่นเป็นมลทินของมนต์ การไม่หมั่นรักษา เป็นมลทินของเรือน ความเกียจคร้านเป็นมลทิน ของผิวพรรณ ความพลั้งเผลอเป็นมลทินของผู้รักษา

๕. เรื่องกุลบุตรคนหนึ่ง

[๒๔๒] ความประพฤติชั่วเป็นมลทินของหญิง ความตระหนี่ เป็นมลทินของผู้ให้ บาปธรรมทั้งหลายเป็นมลทินแท้ ทั้งในโลกนี้และโลกหน้า[๒๔๓] ขอบอกมลทินที่ยิ่งกว่ามลทินนั้น คือ อวิชชาเป็น มลทินอย่างยิ่ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงละ มลทินนั่นให้ได้ แล้วจงเป็นผู้ไม่มีมลทินเถิด

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ธรรมบท

๖. เรื่องพระจูฬสารีภิกษุ

[๒๔๔] อันผู้ที่ไม่มีความละอาย กล้าเหมือนกา มักกำจัดความ ดีของผู้อื่น ชอบเอาหน้า คึกคะนอง เศร้าหมอง เป็นอยู่สบาย

[๒๔๕] ส่วนผู้ที่มีความละอาย แสวงหาการงานที่สะอาดเป็นนิจ ไม่หดหู่ ไม่คึกคะนอง มีอาชีวะบริสุทธิ์ เห็นอยู่ เป็นอยู่ลำบาก

๗. เรื่องอุบาสก ๕ คน

[๒๔๖] นรชนใดในโลกฆ่าสัตว์ ๑ พูดเท็จ ๑ ถือเอาสิ่งของที่ เจ้าของมิได้ให้ ๑ ผิดภรรยาสามีผู้อื่น ๑

[๒๔๗] อนึ่ง นรชนใดประกอบการดื่มสุราเมรัยเนืองนิจ นรชน นั่นชื่อว่าขุดทรัพย์อันเป็นต้นทุนของตนในโลกนี้

[๒๔๘] บุรุษผู้เจริญเอย ท่านจงรู้อย่างนี้ บุคคลที่มีบาปธรรม เป็นผู้ไม่สำรวมแล้ว ความโลภและอธรรม (โทสะ) อย่าย่ำยีท่านให้เดือดร้อนสิ้นกาลนานเลย

๘. เรื่องภิกษุหนุ่มชื่อติสสะ

[๒๔๙] ผู้คนย่อมให้ทานตามกำลังศรัทธา ตามความเลื่อมใสของตน ผู้ที่เก้อเขินในเพราะข้าวนํ้าของคนเหล่าอื่นนั้นย่อมบรรลุสมาธิไม่ได้ ไม่ว่าในกลางวันหรือกลางคืน

๑๘. มลวรรค ๑๐เรื่องเมณฑกเศรษฐี

[๒๕๐] ส่วนผู้ที่ตัดความเป็นผู้เก้อเขินนี้ได้ขาด ถอนขึ้นไม่ให้ มีรากเหลือ ย่อมจะบรรลุสมาธิได้ทั้งในกลางวันหรือ กลางคืน

๙. เรื่องอุบาสก ๕ คน

[๒๕๑] ไม่มีไฟใดเสมอด้วยไฟคือราคะ ไม่มีผู้จับใดเสมอด้วย ผู้จับคือโทสะ ไม่มีข่ายใดเสมอด้วยข่ายคือโมหะ ไม่มี แม่นํ้าใดที่เสมอด้วยแม่นํ้าคือตัณหา

๑๑. เรื่องเมณฑกเศรษฐี

[๒๕๒] โทษของคนอื่นเห็นได้ง่าย ส่วนโทษของตนเห็นได้ยาก เพราะว่าคนเรานั้นชอบโปรยโทษของคนอื่น เหมือนคนโปรยแกลบ แต่กลับปกปิดความผิดของตนไว้เหมือน พรานนกหักกิ่งไม้มาปกปิดร่างพรางกายตนไว้ฉะนั้น

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ธรรมบท

๑๑. เรื่องพระอุชฌานสัญญีเถระ

[๒๕๓] ผู้ที่ชอบดูแต่ความผิดของผู้อื่น สำคัญแต่จะยกโทษเขา เป็นนิจ ย่อมมีอาสวะเจริญอยู่ เขายังอยู่ไกลจากความ สิ้นอาสวะนัก

๑๒.เรื่องสุภัททปริพาชก

[๒๕๔] รอยเท้าในอากาศไม่มีเลย สมณะในภายนอกก็ไม่มี หมู่ สัตว์เป็นผู้ยินดีในธรรมที่ทำให้เนิ่นช้า แต่พระตถาคตเจ้า ทั้งหลายไม่มีธรรมที่ทำให้เนิ่นช้าเลย[๒๕๕] รอยเท้าในอากาศไม่มีเลย สมณะในภายนอกก็ไม่มี สังขารทั้งหลายที่เที่ยงไม่มี กิเลสที่ทำให้พระพุทธเจ้า ทั้งหลายหวั่นไหวได้ไม่มี

จบ มลวรรคที่ ๑๘

๑๙.ธัมมัฏฐวรรค ๒.เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์

๑๙.ธัมมัฏฐวรรค

หมวดว่าด้วยคุณธรรมของบุคคล

๑.เรื่องมหาอำมาตย์ผู้พิพากษา

{๒๙} [๒๕๖]บุคคลไม่ชื่อว่าตั้งอยู่ในธรรม เพราะเหตุที่ตัดสินคดี ความไปโดยผลุนผลัน ส่วนผู้ใดเป็นคนฉลาด วินิฉัย คดีความและมิใช่คดีความสองประเภท[๒๕๗] ตัดสินคู่กรณีโดยไม่ผลุนผลัน โดยความเป็นธรรมสมํ่าเสมอ ผู้นั้นเป็นผู้คุ้มครองธรรม มีปัญญา เรียกได้ว่าผู้ตั้งอยู่ ในธรรม

๒.เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์

[๒๕๘] บุคคลจะชื่อว่าเป็นบัณฑิต เพราะเหตุเพียงพูดได้มากก็ หาไม่ ส่วนผู้ที่มีความเกษม ไม่มีเวร ไม่มีภัย จึงเรียก ได้ว่าเป็นบัณฑิต