๑๘. มลวรรค เล่ม ๒๕

บัดนี้ ท่านเปรียบเหมือนใบไม้เหลือง

ทั้งยมทูต มาปรากฏแก่ท่านแล้ว

ท่านอยู่ใกล้ปากแห่งความเสื่อม

และแม้แต่เสบียงเดินทาง ของท่านก็ยังไม่มีเลย

ท่านนั้นจงทำที่พึ่ง แก่ตนเอง

จงรีบพยายาม จงเป็นบัณฑิต

ท่านขจัดมลทินได้แล้ว ไม่มีกิเลสเพียงดังเนิน

จะเข้าถึงอริยภูมิอันเป็นทิพย์

บัดนี้ ท่านเป็นผู้มีวัยถูกนำเข้าไปแล้ว

เตรียมจะไปสำนักพระยายม

ที่พักระหว่างทางของท่านยังไม่มี

และแม้แต่เสบียงเดินทางของท่านก็ยังไม่มีเลย

ท่านนั้นจงทำที่พึ่งแก่ตนเอง

จงรีบพยายาม จงเป็นบัณฑิต

ท่านขจัดมลทินได้แล้ว ไม่มีกิเลสเพียงดังเนิน

ก็จะไม่ต้องเข้าถึงชาติ และชราอีกต่อไป

๒. อัญญตรพราหมณวัตถุ

เรื่องพราหมณ์คนใดคนหนึ่ง

(พระผู้มีพระภาคตรัสพระคาถานี้แก่พราหมณ์ผู้ทำกุศลอยู่บ่อย ๆ ดังนี้)

ผู้มีปัญญา พึงกำจัดมลทิน ของตน

ทีละน้อย ทุกขณะ โดยลำดับ

เหมือนช่างทองกำจัดสนิมทอง ฉะนั้น

๓. ติสสเถรวัตถุ

เรื่องพระติสสเถระ

(พระผู้มีพระภาคตรัสพระคาถานี้แก่ภิกษุทั้งหลาย ดังนี้)

สนิมเกิดขึ้นจากเหล็ก

ครั้นเกิดขึ้นแล้ว ย่อมกัดเหล็กนั่นเอง ฉันใด

กรรมทั้งหลายของตน ย่อมนำคนผู้ประพฤติล่วงโธนา

ไปสู่ทุคติ ฉันนั้น

๔. โลลุทายีวัตถุ

เรื่องพระโลลุทายี

(พระผู้มีพระภาคทรงปรารภพระโลลุทายีผู้เล่าเรียนธรรมเพียงเล็กน้อยและไม่ ท่องบ่น จึงตรัสพระคาถานี้แก่ภิกษุทั้งหลาย ดังนี้)มนตร์ มีการไม่ท่องบ่นเป็นมลทิน

เรือนมีความไม่ขยันหมั่นเพียร เป็นมลทิน

ผิวพรรณมีความเกียจคร้าน เป็นมลทิน

ผู้รักษามีความประมาท เป็นมลทิน

๕. อัญญตรกุลปุตตวัตถุ

เรื่องกุลบุตรคนใดคนหนึ่ง

(พระผู้มีพระภาคตรัสพระคาถานี้แก่กุลบุตรคนหนึ่งซึ่งมีภรรยามักนอกใจ ดังนี้)สตรีมีความประพฤติชั่ว เป็นมลทิน

ผู้ให้มีความตระหนี่เป็นมลทิน

บาปธรรม เป็นมลทินทั้งในโลกนี้และโลกหน้า

มลทินที่ยิ่งกว่ามลทินนั้นคืออวิชชา

ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงละมลทินนั้นให้ได้

แล้วเป็นอยู่อย่างผู้ปราศจากมลทินเถิด

๖. จูฬสาริภิกขุวัตถุ

เรื่องจูฬสารีภิกษุ

(พระผู้มีพระภาคทรงตำหนิพระจูฬสารีผู้เป็นหมอปรุงยาให้ชาวบ้านเพื่อแลกกับ โภชนะ จึงตรัสพระคาถานี้แก่ภิกษุทั้งหลาย ดังนี้)ผู้ไม่มีความละอาย กล้าเหมือนกา

ชอบทำลายคนอื่น ชอบเอาหน้า

มีความคะนอง มีพฤติกรรมสกปรก เป็นอยู่สบาย

ส่วนผู้มีความละอาย

แสวงหาความบริสุทธิ์เป็นนิตย์

ไม่เกียจคร้าน ไม่มีความคะนอง

มีอาชีพบริสุทธิ์ และมีปัญญา เป็นอยู่ลำบาก

๗. ปัญจอุปาสกวัตถุ

เรื่องอุบาสก ๕ คน

(พระผู้มีพระภาคตรัสพระคาถานี้แก่อุบาสก ๕ คน ดังนี้)

นรชนใดในโลก ฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์

คบชู้กับภรรยาของผู้อื่น พูดเท็จ

และหมกมุ่นในการดื่มสุราและเมรัย

นรชนนั้นชื่อว่า ขุดทรัพย์อันเป็นต้นทุน ของตนในโลกนี้

ท่านผู้เจริญ ขอท่านจงรู้อย่างนี้ว่า

ผู้มีบาปธรรมทั้งหลาย มักไม่สำรวม

ขอโลภะและอธรรม อย่าย่ำยีท่านให้เป็นทุกข์ตลอดกาลนานเลย

๘. ติสสทหรวัตถุ

เรื่องภิกษุหนุ่มชื่อติสสะ

(พระผู้มีพระภาคทรงปรารภพระติสสะเที่ยวติเตียนทานของคนอื่น จึงตรัสพระ คาถานี้แก่ภิกษุทั้งหลาย ดังนี้)บุคคลย่อมให้ทานตามความเชื่อตามความเลื่อมใส

ภิกษุไม่พอใจในข้าวและน้ำที่เป็นทานของคนอื่นนั้น

ย่อมไม่บรรลุสมาธิ ในเวลากลางวันหรือกลางคืน

ส่วนภิกษุผู้ตัดอกุศลจิตนี้ได้

ถอนขึ้นทำให้รากขาดแล้ว

ย่อมบรรลุสมาธิในเวลากลางวันหรือกลางคืน

๙. ปัญจอุปาสกวัตถุ

เรื่องอุบาสก ๕ คน

(พระผู้มีพระภาคตรัสพระคาถานี้แก่อุบาสกคนหนึ่ง ในจำนวน ๕ คน ดังนี้)ไฟเสมอด้วยราคะไม่มี

ผู้จับเสมอด้วยโทสะไม่มี

ข่ายเสมอด้วยโมหะไม่มี

แม่น้ำเสมอด้วยตัณหาไม่มี

๑๐. เมณฑกเสฏฐิวัตถุ

เรื่องเมณฑกเศรษฐี

(พระผู้มีพระภาคตรัสพระคาถานี้แก่เมณฑกเศรษฐี ดังนี้)

โทษ ของคนอื่นเห็นได้ง่าย

ส่วนโทษของตนเห็นได้ยาก

เพราะคนนั้นชอบโปรยโทษของผู้อื่น

เหมือนคนโปรยแกลบ

แต่กลับปกปิดโทษของตนไว้

เหมือนพรานนกปกปิดร่างพรางกายตนไว้ ฉะนั้น

๑๑. อุชฌานสัญญิเถรวัตถุ

เรื่องพระอุชฌานสัญญีเถระ

(พระผู้มีพระภาคทรงปรารภพระอุชฌานสัญญีผู้เที่ยวจับผิดภิกษุ จึงตรัสพระ คาถานี้แก่ภิกษุทั้งหลาย ดังนี้)ผู้ที่คอยแต่สอดส่ายหาโทษคนอื่น

คอยเพ่งโทษอยู่เนืองนิตย์

จะมีอาสวะพอกพูนยิ่งขึ้น

และห่างไกลจากความสิ้นอาสวะโดยแท้

๑๒. สุภัททปริพาชกวัตถุ

เรื่องสุภัททปริพาชก

(พระผู้มีพระภาคตรัสตอบปัญหาของสุภัททปริพาชก ดังนี้)

ไม่มีรอยเท้าในอากาศ ไม่มีสมณะภายนอก

หมู่สัตว์เป็นผู้ยินดีในปปัญจธรรม

แต่พระตถาคตทั้งหลาย ไม่มีปปัญจธรรม

ไม่มีรอยเท้าในอากาศ ไม่มีสมณะภายนอก

ไม่มีสังขาร ที่เที่ยงแท้

พระพุทธเจ้าทั้งหลายไม่มีความหวั่นไหว

มลวรรคที่ ๑๘ จบ