๑๙. ธัมมัฏฐวรรค เล่ม ๒๕

๑๙.ธัมมัฏฐวรรค ๒.เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์

๑๙.ธัมมัฏฐวรรค

หมวดว่าด้วยคุณธรรมของบุคคล

๑.เรื่องมหาอำมาตย์ผู้พิพากษา

{๒๙} [๒๕๖]บุคคลไม่ชื่อว่าตั้งอยู่ในธรรม เพราะเหตุที่ตัดสินคดี ความไปโดยผลุนผลัน ส่วนผู้ใดเป็นคนฉลาด วินิฉัย คดีความและมิใช่คดีความสองประเภท[๒๕๗] ตัดสินคู่กรณีโดยไม่ผลุนผลัน โดยความเป็นธรรมสมํ่าเสมอ ผู้นั้นเป็นผู้คุ้มครองธรรม มีปัญญา เรียกได้ว่าผู้ตั้งอยู่ ในธรรม

๒.เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์

[๒๕๘] บุคคลจะชื่อว่าเป็นบัณฑิต เพราะเหตุเพียงพูดได้มากก็ หาไม่ ส่วนผู้ที่มีความเกษม ไม่มีเวร ไม่มีภัย จึงเรียก ได้ว่าเป็นบัณฑิต

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ธรรมบท

๓. เรื่องพระเอกุทานเถระ

[๒๕๙] บุคคลจะชื่อว่าเป็นผู้ทรงธรรมเพราะเหตุเพียงพูดได้มาก ก็หาไม่ ส่วนผู้ที่ฟังธรรมถึงจะน้อยแต่ก็เห็นธรรมด้วย นามกาย ไม่ประมาทธรรมนั้นเลย ชื่อว่าเป็นผู้ทรงธรรม

๔. เรื่องพระลกุณฑกภัททิยเถระ

[๒๖๐] บุคคลจะชื่อว่าเป็นเถระเพราะเหตุที่ศีรษะมีผมหงอกก็ หาไม่ แค่วัยของเขาสุกงอมแล้ว เรียกว่าผู้แก่เปล่า

[๒๖๑] ส่วนในผู้ใดมีสัจจะ ธรรมะ อหิงสา สัญญมะ และ ทมะ ผู้นั้นคลายมลทินได้แล้ว เป็นนักปราชญ์ จึง เรียกได้ว่าเป็นเถระ

๕. เรื่องภิกษุหลายรูป

[๒๖๒] นรชนผู้ยังมีความริษยา ยังมีความตระหนี่ ยังโอ้อวด จะชื่อว่าเป็นคนดี เพราะเหตุเพียงพูดจาจัดจ้านหรือ เพราะมีผิวพรรณงามก็หาไม่

๑๙. ธัมมัฏฐวรรค ๗. เรื่องพราหมณ์คนหนึ่ง

[๒๖๓] ส่วนผู้ที่ตัดโทษมีความริษยาเป็นต้นนี้ได้ขาด ถอนขึ้น ไม่ให้มีรากเหลือ คลายโทสะได้แล้ว มีปัญญา จึงเรียก ได้ว่าเป็นคนดี

๖. เรื่องภิกษุหัตถกะ

[๒๖๔] บุคคลจะชื่อว่าเป็นสมณะเพราะศีรษะโล้นก็หาไม่ ผู้ที่ไม่มีวัตรปฏิบัติ พูดจาเหลวไหล ยังมีความอิจฉาและ ความโลภอยู่พร้อม จะเป็นสมณะได้อย่างไร[๒๖๕] ส่วนผู้ที่ระงับบาปน้อยใหญ่ได้โดยประการทั้งปวง จึงเรียกได้ว่าเป็นสมณะ เพราะระงับบาปได้แล้ว

๗. เรื่องพราหมณ์คนหนึ่ง

[๒๖๖] บุคคลจะชื่อว่าเป็นภิกษุเพราะเหตุเพียงขอคนอื่นก็หาไม่ จะชื่อว่าเป็นภิกษุเพราะสมาทานธรรมที่เป็นพิษก็หาไม่[๒๖๗] ผู้ใดละบุญและบาปในโลกนี้ได้แล้ว ประพฤติพรหมจรรย์ รู้ธรรมทั้งปวงด้วยปัญญาแล้ว เที่ยวไปในขันธโลกอยู่ ผู้นั้นแลเรียกได้ว่าเป็นภิกษุ

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ธรรมบท

๘. เรื่องเดียรถีย์

[๒๖๘] บุคคลที่ยังหลงอยู่ ยังไม่รู้แจ้ง จะชื่อว่าเป็นมุนีเพราะ ความนิ่งก็หาไม่ ส่วนผู้ใดเป็นบัณฑิต ถือธรรมอัน ประเสริฐดุจประคองตาชั่งไว้[๒๖๙] เว้นบาปทุกอย่างได้ ผู้นั้นชื่อว่าเป็นมุนี เพราะเหตุนั้น ผู้ ใดรู้อรรถทั้งสองในโลกผู้นั้นเรียกได้ว่าเป็นมุนีเพราะเหตุนั้น

๙. เรื่องพรานเบ็ดอริยะ

[๒๗๐] บุคคลไม่ชื่อว่าเป็นอริยะเพราะเหตุที่ยังเบียดเบียนสัตว์ อยู่จะเรียกว่าเป็นอริยะได้ก็เพราะไม่เบียดเบียนสัตว์ทั้งปวง

๑๑. เรื่องภิกษุหลายรูป

[๒๗๑] ดูก่อนภิกษุ เพราะเหตุเพียงศีลและพรต เพราะความเป็นพหูสูต เพราะการได้สมาธิ หรือเพราะการนอนในที่สงัด[๒๗๒] ภิกษุผู้ยังไม่บรรลุความสิ้นอาสวะ ก็อย่าเพิ่งถึงความวางใจ ว่า ‘เราได้สัมผัสสุขอันเกิดแต่เนกขัมมะที่ปุถุชนสัมผัสไมได้’

จบ ธัมมัฏฐวรรคที่ ๑๙

๒๑. มัคควรรค ๑. เรื่องภิกษุ ๕๐๐ รูป

๒๐. มัคควรรค

หมวดว่าด้วยทางหนีจากความชั่วสู่ความดี

๑. เรื่องภิกษุ๕๐๐รูป

{๓๐} [๒๗๓] บรรดาทางทั้งหลาย ทางมีองค์ ๘ ประเสริฐที่สุด บรรดา สัจธรรมทั้งหลาย บท ๔ บทประเสริฐที่สุด บรรดา ธรรมทั้งหลาย วิราคธรรมประเสริฐที่สุด บรรดาสัตว์ สองเท้าทั้งหลาย พระตถาคตผู้มีพระจักษุประเสริฐที่สุด[๒๗๔] ทางนี้เท่านั้นเป็นทางเพื่อความหมดจดแห่งทัสสนะ ทางอื่นไม่มี เพราะฉะนั้น ท่านทั้งหลายจงดำเนินไปตาม ทางนี้แหละซึ่งเป็นทางที่ทำมารและเสนามารให้หลง

[๒๗๕] ด้วยว่าท่านทั้งหลายดำเนินไปตามทางนี้แล้ว จักทำให้ ถึงที่สุดทุกข์ได้ เรารู้แจ้งทางเป็นเครื่องสลัดกิเลสเพียง ดังลูกศรแล้วจึงบอกทางแก่พวกท่าน

[๒๗๖] ท่านทั้งหลายพึงทำความเพียรเครื่องเผากิเลส พระตถาคต เจ้าทั้งหลายเป็นแต่เพียงผู้บอก ชนทั้งหลายผู้ดำเนินไปตาม มีความเพ่งพินิจ จักพ้นจากเครื่องผูกแห่งมารได้