๒๐. มรรควรรค เล่ม ๒๕

๒๑. มัคควรรค ๑. เรื่องภิกษุ ๕๐๐ รูป

๒๐. มัคควรรค

หมวดว่าด้วยทางหนีจากความชั่วสู่ความดี

๑. เรื่องภิกษุ๕๐๐รูป

{๓๐} [๒๗๓] บรรดาทางทั้งหลาย ทางมีองค์ ๘ ประเสริฐที่สุด บรรดา สัจธรรมทั้งหลาย บท ๔ บทประเสริฐที่สุด บรรดา ธรรมทั้งหลาย วิราคธรรมประเสริฐที่สุด บรรดาสัตว์ สองเท้าทั้งหลาย พระตถาคตผู้มีพระจักษุประเสริฐที่สุด[๒๗๔] ทางนี้เท่านั้นเป็นทางเพื่อความหมดจดแห่งทัสสนะ ทางอื่นไม่มี เพราะฉะนั้น ท่านทั้งหลายจงดำเนินไปตาม ทางนี้แหละซึ่งเป็นทางที่ทำมารและเสนามารให้หลง

[๒๗๕] ด้วยว่าท่านทั้งหลายดำเนินไปตามทางนี้แล้ว จักทำให้ ถึงที่สุดทุกข์ได้ เรารู้แจ้งทางเป็นเครื่องสลัดกิเลสเพียง ดังลูกศรแล้วจึงบอกทางแก่พวกท่าน

[๒๗๖] ท่านทั้งหลายพึงทำความเพียรเครื่องเผากิเลส พระตถาคต เจ้าทั้งหลายเป็นแต่เพียงผู้บอก ชนทั้งหลายผู้ดำเนินไปตาม มีความเพ่งพินิจ จักพ้นจากเครื่องผูกแห่งมารได้

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ธรรมบท

๒. เรื่องภิกษุ ๕๐๐ รูปอีกเรื่องหนึ่ง

[๒๗๗] เมื่อใดบุคคลเห็นด้วยปัญญาว่า‘สังขารทั้งปวงไม่เที่ยง’ เมื่อ นั้นย่อมเบื่อหน่ายในทุกข์ นี้เป็นทางแห่งความหมดจด

๓. เรื่องภิกษุ ๕๐๐ รูปอีกเรื่องหนึ่ง

[๒๗๘] เมื่อใดบุคคลเห็นด้วยปัญญาว่า ‘สังขารทั้งปวงเป็นทุกข์ เมื่อนั้นย่อมเบื่อหน่ายในทุกข์ นี้เป็นทางแห่งความหมดจด

๔. เรื่องภิกษุ ๕๐๐ รูปอีกเรื่องหนึ่ง

[๒๗๙] เมื่อใดบุคคลเห็นด้วยปัญญาว่า ‘ธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา, เมื่อนั้นย่อมเบื่อหน่ายในทุกข์ นี้เป็นทางแห่งความหมดจด

๕. เรื่องพระปธานกัมมิกติสสเถระ

[๒๘๐] ก็บุคคลผู้อยู่ในวัยหนุ่มสาว กำลังแข็งแรง แต่ไม่ขยันใน เวลาที่ควรขยัน เข้าถึงความเกียจคร้าน มีจิตประกอบ ด้วยความดำริที่จม ชื่อว่าเป็นคนเกียจคร้าน ผู้ เกียจคร้านจะไม่พบทางประเสริฐด้วยปัญญาได้เลย

๒๐. มัคควรรค ๘. เรื่องพระเถระผู้เฒ่า

๖. เรื่องสุกรเปรต

[๒๘๑] บุคคลพึงรักษาวาจาเนือง ๆ พึงสำรวมดีแล้วด้วยใจ ไม่ พึงทำชั่วด้วยกาย พึงชำระกรรมบถ ๓ ประการเหล่านี้ ให้หมดจด พึงยินดีแต่ทางที่ท่านผู้แสวงหาคุณประกาศไว้

๗. เรื่องพระโปฐิลเถระ

[๒๘๒] ปัญญาย่อมกิดเพราะการประกอบนั่นแล ความเสื่อม ไปแห่งปัญญาย่อมเกิดมีเพราะการไม่ประกอบ บุคคล ทราบถึงทางแห่งความเกิดและความเสื่อม(ของปัญญา)ทั้งสองทางนี้แล้ว พึงตั้งตนไว้โดยวิธีที่ปัญญาจะเจริญขึ้น

๘. เรื่องพระเถระผู้เฒ่า

[๒๘๓] ท่านทั้งหลายจงตัดป่า แต่อย่าตัดต้นไม้ เพราะภัย ย่อมเกิดจากป่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงตัด ป่าและหมู่ไม้ในป่าแล้วจงเป็นผู้ไม่มีป่ากันเถิด[๒๘๔] เพราะว่าตราบใดที่กิเลสดุจหมู่ไม้ในป่าแม้เพียงเล็กน้อยของ นรชนยังไม่ขาดในสตรืทั้งหลาย นรชนนั้นก็ยังมีใจผูกพันอยู่ เหมือนลูกโคที่ยังไม่อดนมมีใจผูกพันในแม่โคฉะนั้น

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ธรรมบท

๙. เรื่องสัทธิวิหาริกพระสารีบุตรเถระ

[๒๘๕] ท่านจงตัดความรักของตนเสีย ดุจบุคคลใช้มือเด็ดดอก โกมุทที่เกิดในสารทกาล จงเพิ่มพูนทางสงบไว้เถิด พระนิพพานพระสุคตเจ้าแสดงไว้แล้ว

๑๐. เรื่องพ่อค้ามีทรัพย์มาก

[๒๘๖] คนโง่ยอมคิดคำนึงว่า ‘เราจะอยู่ในที่นี้ตลอดฤดูฝน ในฤดู หนาว และฤดูร้อนก็จะอยู่ในที่นี้’ หารู้สึกถึงอันตรายไม่

๑๑. เรื่องนางกิสาโคตมี

[๒๘๗] มัจจุราชย่อมพาเอาคนผู้มัวเมาในบุตรและสัตว์เลี้ยง มี ใจข้องอยู่ในอารมณ์ต่าง ๆ ไป เหมือนห้วงนํ้าใหญ่พัด พาเอาชาวบ้านที่หลับใหลไปฉะนั้น

๑๒. เรื่องนางปฏาจารา

[๒๘๘] เมื่อบุคคลถูกความตายครอบงำเอาแล้ว พวกลูก ๆ ก็ ต้านทานไม่ได้ บิตามารดาก็ต้านทานไม่ได้ ถึงพวกพ้อง ก็ต้านทานไม่ได้ ในหมู่ญาติก็ไม่มีใครต้านทานได้

๒๑. ปกิณณกวรรค ๒. เรื่องนางกุมาริกากินไข่ไก่

[๒๘๙] บัณฑิตทราบอำนาจประโยชน์ดังกล่าวนี้แล้ว พึงเป็นผู้ สำรวมด้วยศีล รีบชำระทางไปนิพพานให้หมดจด โดยเร็วทีเดียว

จบ มัคควรรคที่ ๒๐

๒๑. ปกิณณกวรรค หมวดว่าด้วยธรรมเบ็ดเตล็ด

๑. เรื่องบุพพกรรมของพระองค์

{๓๑} [๒๙๐] ถ้าเมื่อมองเห็นสุขอันไพบูลย์เพราะสละสุขพอประมาณ นักปราชญ์ผู้เห็นสุขอันไพบูลย์อยู่ ก็พึงสละสุขพอ ประมาณเสีย

๒. เรื่องนางกุมาริกากินไข่ไก่

[๒๙๑] บุคคลที่ปรารถนาความสุขเพื่อตนด้วยการก่อความทุกข์ ให้ผู้อื่น ย่อมเป็นผู้พัวพันเกี่ยวข้องกับเวร ย่อมไม่พ้น จากเวรไปได้