บุคคลไม่ควรให้อุปสมบท ๒๐ จำพวก เล่ม ๔

๕๔. อุภโตพยัญชนกวัตถุ

ว่าด้วยเรื่องทรงห้ามอุปสมบทให้อุภโตพยัญชนก

{๑๓๒} [๑๑๖] ก็โดยสมัยนั้นแล อุภโตพยัญชนกคนหนึ่งได้บวชในสำนักภิกษุ เธอเสพเมถุนธรรมในสตรีทั้งหลายด้วยปุริสนิมิต ของตนบ้าง ให้บุรุษอื่นเสพเมถุนธรรมในอิตถีนิมิต ของตนบ้างภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อนุปสัมบันคืออุภโตพยัญชนก ภิกษุไม่พึงให้อุปสมบท ที่อุปสมบทแล้ว ต้องให้สึกเสีย” (๑๑)

๕๕. อนุปัชฌายกาทิวัตถุ

เรื่องทรงห้ามอุปสมบทให้กุลบุตรผู้ไม่มีอุปัชฌาย์เป็นต้น

บุคคลที่ไม่ควรอุปสมบทให้ ๒๑ ประเภท

{๑๓๓} [๑๑๗] ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุทั้งหลายอุปสมบทให้กุลบุตรผู้ไม่มีพระอุปัชฌาย์ ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กุลบุตรผู้ไม่มีอุปัชฌาย์ ภิกษุไม่พึงให้อุปสมบท รูปใดให้อุปสมบท ต้องอาบัติทุกกฏ” (๑๒)

ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุทั้งหลายอุปสมบทให้กุลบุตร โดยมีสงฆ์เป็นพระอุปัชฌาย์ ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กุลบุตรมีสงฆ์เป็นอุปัชฌาย์ ภิกษุไม่พึงให้อุปสมบท รูปใดให้อุปสมบท ต้องอาบัติทุกกฏ” (๑๓)

ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุทั้งหลายอุปสมบทให้กุลบุตร โดยมีคณะเป็นพระอุปัชฌาย์ ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กุลบุตรมีคณะเป็นอุปัชฌาย์ ภิกษุไม่พึงให้อุปสมบท รูปใดให้อุปสมบท ต้องอาบัติทุกกฏ” (๑๔)

ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุทั้งหลายให้กุลบุตรอุปสมบทโดยมีบัณเฑาะก์ เป็นพระอุปัชฌาย์

... ให้กุลบุตรอุปสมบทโดยมีบุคคลลักเพศเป็นพระอุปัชฌาย์

... ให้กุลบุตรอุปสมบทโดยมีภิกษุไปเข้ารีตเดียรถีย์เป็นพระอุปัชฌาย์

... ให้กุลบุตรอุปสมบทโดยมีสัตว์ดิรัจฉานเป็นพระอุปัชฌาย์

... ให้กุลบุตรอุปสมบทโดยมีคนฆ่ามารดาเป็นพระอุปัชฌาย์

... ให้กุลบุตรอุปสมบทโดยมีคนฆ่าบิดาเป็นพระอุปัชฌาย์

... ให้กุลบุตรอุปสมบทโดยมีคนฆ่าพระอรหันต์เป็นพระอุปัชฌาย์

... ให้กุลบุตรอุปสมบทโดยมีคนประทุษร้ายภิกษุณีเป็นพระอุปัชฌาย์

... ให้กุลบุตรอุปสมบทโดยมีคนทำสังฆเภทเป็นพระอุปัชฌาย์

...ให้กุลบุตรอุปสมบทโดยมีคนทำร้ายพระพุทธเจ้าจนห้อพระโลหิตเป็นพระอุปัชฌาย์

... ให้กุลบุตรอุปสมบทโดยมีอุภโตพยัญชนกเป็นพระอุปัชฌาย์

ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กุลบุตรมีบัณเฑาะก์เป็นอุปัชฌาย์ ภิกษุไม่พึงให้อุปสมบท ...

กุลบุตรมีบุคคลลักเพศเป็นอุปัชฌาย์ ภิกษุไม่พึงให้อุปสมบท ...

กุลบุตรมีภิกษุไปเข้ารีตเดียรถีย์เป็นอุปัชฌาย์ ภิกษุไม่พึงให้อุปสมบท ...

กุลบุตรมีสัตว์ดิรัจฉานเป็นอุปัชฌาย์ ภิกษุไม่พึงให้อุปสมบท ...

กุลบุตรมีคนฆ่ามารดาเป็นอุปัชฌาย์ ภิกษุไม่พึงให้อุปสมบท ...

กุลบุตรมีคนฆ่าบิดาเป็นอุปัชฌาย์ ภิกษุไม่พึงให้อุปสมบท ...

กุลบุตรมีคนฆ่าพระอรหันต์เป็นอุปัชฌาย์ ภิกษุไม่พึงให้อุปสมบท ...

กุลบุตรมีคนประทุษร้ายภิกษุณีเป็นอุปัชฌาย์ ภิกษุไม่พึงให้อุปสมบท ...

กุลบุตรมีคนทำสังฆเภทเป็นอุปัชฌาย์ ภิกษุไม่พึงให้อุปสมบท ...

กุลบุตรมีคนทำร้ายพระพุทธเจ้าจนห้อพระโลหิตเป็นอุปัชฌาย์ ภิกษุไม่พึงให้อุปสมบท ...

กุลบุตรมีอุภโตพยัญชนกเป็นอุปัชฌาย์ ภิกษุไม่พึงให้อุปสมบท รูปใดให้อุปสมบท ต้องอาบัติทุกกฏ” (๑๕)

๕๖. อปัตตกาทิวัตถุ

ว่าด้วยเรื่องทรงห้ามอุปสมบทให้กุลบุตรผู้ไม่มีบาตรเป็นต้น

{๑๓๔} [๑๑๘] ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุทั้งหลายอุปสมบทให้กุลบุตรผู้ไม่มีบาตร พวกเธอจึงเที่ยวรับบิณฑบาตด้วยมือ ชาวบ้านต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่าเหมือนพวกเดียรถีย์ ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้น แด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กุลบุตรผู้ไม่มีบาตร ภิกษุไม่พึงให้อุปสมบท รูปใดให้อุปสมบท ต้องอาบัติทุกกฏ” (๑๖)

ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุทั้งหลายอุปสมบทให้กุลบุตรผู้ไม่มีจีวร พวกเธอจึงเปลือยกายเที่ยวรับบิณฑบาต ชาวบ้านต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่าเหมือนพวกเดียรถีย์ ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กุลบุตรผู้ไม่มีจีวร ภิกษุไม่พึงให้อุปสมบท รูปใดให้อุปสมบท ต้องอาบัติทุกกฏ” (๑๗)

ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุทั้งหลายอุปสมบทให้กุลบุตรผู้ไม่มีทั้งบาตรทั้งจีวร พวกเธอจึงเปลือยกายเที่ยวรับบิณฑบาตด้วยมือ ชาวบ้านต่างพากัน เพ่งโทษติเตียน โพนทะนาว่าเหมือนพวกเดียรถีย์ ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กุลบุตรผู้ไม่มีทั้งบาตรทั้งจีวร ภิกษุไม่พึงให้อุปสมบท รูปใดให้อุปสมบท ต้องอาบัติทุกกฏ” (๑๘)

ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุทั้งหลายอุปสมบทให้กุลบุตรผู้ที่ยืมบาตรเขามา เมื่ออุปสมบทแล้ว เจ้าของก็นำบาตรคืนไป พวกเธอจึงเที่ยวรับบิณฑบาตด้วยมือ ชาวบ้านต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่าเหมือนพวกเดียรถีย์ ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กุลบุตรผู้ที่ยืมบาตรเขามา ภิกษุไม่พึงให้อุปสมบท รูปใดให้อุปสมบท ต้องอาบัติทุกกฏ” (๑๙)

ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุทั้งหลายอุปสมบทให้กุลบุตรผู้ที่ยืมจีวรเขามา เมื่ออุปสมบทแล้ว เจ้าของก็นำจีวรคืนไป พวกเธอจึงเปลือยกายเที่ยวรับบิณฑบาต ชาวบ้านจึงเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่าเหมือนพวกเดียรถีย์

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้หลาย <*> กุลบุตรผู้ที่ยืมจีวรเขามา ภิกษุไม่พึงให้อุปสมบท รูปใดให้อุปสมบท ต้องอาบัติทุกกฏ” (๒๐)

ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุทั้งหลายอุปสมบทให้กุลบุตรผู้ที่ยืมทั้งบาตร ทั้งจีวรเขามา เมื่ออุปสมบทแล้ว เจ้าของก็นำบาตรและจีวรคืนไป พวกเธอจึงเปลือยกายเที่ยวรับบิณฑบาตด้วยมือ ชาวบ้านต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่าเหมือนพวกเดียรถีย์ ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้น แด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กุลบุตรผู้ที่ยืมทั้งบาตรทั้งจีวรเขามา ภิกษุไม่พึงให้อุปสมบท รูปใดให้อุปสมบท ต้องอาบัติทุกกฏ” (๒๑)

จบ วาระว่าด้วยบุคคลที่ไม่ควรให้อุปสมบท ๒๑ ประเภท

๕๗. นปัพพาเชตัพพปุคคลกถา

ว่าด้วยบุคคลที่ไม่ควรให้บรรพชา ๓๒ ประเภท

{๑๓๕} [๑๑๙] ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุทั้งหลายให้คนมือด้วนบรรพชา ... ให้คนเท้าด้วนบรรพชา ... ให้คนทั้งมือทั้งเท้าด้วนบรรพชา ... ให้คนหูขาดบรรพชา ... ให้คนจมูกแหว่งบรรพชา ... ให้คนทั้งหูขาดทั้งจมูกแหว่งบรรพชา ... ให้คนนิ้วมือนิ้วเท้าด้วนบรรพชา ... ให้คนมีง่ามมือง่ามเท้าขาดบรรพชา ... ให้คนเอ็นขาดบรรพชา ... ให้คนมือเป็นแผ่นบรรพชา ... ให้คนค่อมบรรพชา ... ให้คนเตี้ยบรรพชา ... ให้คนคอพอกบรรพชา ... ให้คนถูกสักหมายโทษบรรพชา ... ให้คนมีรอยเฆี่ยนด้วยหวายบรรพชา ... ให้คนถูกออกหมายสั่งจับบรรพชา ... ให้คนเท้าปุกบรรพชา ... ให้คนมี

โรคเรื้อรังบรรพชา ... ให้คนประทุษร้ายบริษัท มีรูปร่างไม่สมประกอบบรรพชา ... ให้คนตาบอดข้างเดียวบรรพชา ... ให้คนง่อยบรรพชา ... ให้คนกระจอกบรรพชา ... ให้คนเป็นโรคอัมพาตบรรพชา ... ให้คนมีอิริยาบถขาดบรรพชา ... ให้คนชราทุพพลภาพบรรพชา ... ให้คนตาบอดสองข้างบรรพชา ... ให้คนใบ้บรรพชา ... ให้คนหูหนวกบรรพชา ... ให้คนทั้งบอดทั้งใบ้บรรพชา ... ให้คนทั้งบอดทั้งหนวกบรรพชา ... ให้คนทั้งใบ้ทั้งหนวกบรรพชา ... ให้คนทั้งบอดทั้งใบ้ทั้งหนวกบรรพชา ...

ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงให้คนมือด้วนบรรพชา รูปใดให้บรรพชา ต้องอาบัติทุกกฏ (๑)... ไม่พึงให้คนเท้าด้วนบรรพชา ... (๒)

... ไม่พึงให้คนทั้งมือทั้งเท้าด้วนบรรพชา ... (๓)

... ไม่พึงให้คนหูขาดบรรพชา ... (๔)

... ไม่พึงให้คนจมูกแหว่งบรรพชา ... (๕)

... ไม่พึงให้คนทั้งหูขาดทั้งจมูกแหว่งบรรพชา ... (๖)

... ไม่พึงให้คนนิ้วมือนิ้วเท้าขาดบรรพชา ... (๗)

... ไม่พึงให้คนง่ามมือง่ามเท้าขาดบรรพชา ... (๘)

... ไม่พึงให้คนเอ็นขาดบรรพชา ... (๙)

... ไม่พึงให้คนมือเป็นแผ่นบรรพชา ... (๑๐)

... ไม่พึงให้คนค่อมบรรพชา ... (๑๑)

... ไม่พึงให้คนเตี้ยบรรพชา ... (๑๒)

... ไม่พึงให้คนคอพอกบรรพชา ... (๑๓)

... ไม่พึงให้คนถูกสักหมายโทษบรรพชา ... (๑๔)

... ไม่พึงให้คนมีรอยเฆี่ยนด้วยหวายบรรพชา ... (๑๕)

... ไม่พึงให้คนถูกออกหมายสั่งจับบรรพชา ... (๑๖)

... ไม่พึงให้คนเท้าปุกบรรพชา ... (๑๗)

... ไม่พึงให้คนมีโรคเรื้อรังบรรพชา ... (๑๘)

... ไม่พึงให้คนประทุษร้ายบริษัทมีรูปร่างไม่สมประกอบบรรพชา ... (๑๙)... ไม่พึงให้คนตาบอดข้างเดียวบรรพชา ... (๒๐)

... ไม่พึงให้คนง่อยบรรพชา ... (๒๑)

... ไม่พึงให้คนกระจอกบรรพชา ... (๒๒)

... ไม่พึงให้คนเป็นโรคอัมพาตบรรพชา ... (๒๓)

... ไม่พึงให้คนมีอิริยาบถขาดบรรพชา ... (๒๔)

... ไม่พึงให้คนชราทุพพลภาพบรรพชา ... (๒๕)

... ไม่พึงให้คนตาบอดสองข้างบรรพชา ... (๒๖)

... ไม่พึงให้คนใบ้บรรพชา ... (๒๗)

... ไม่พึงให้คนหูหนวกบรรพชา ... (๒๘)

... ไม่พึงให้คนทั้งบอดทั้งใบ้บรรพชา ... (๒๙)

... ไม่พึงให้คนทั้งบอดทั้งหนวกบรรพชา ... (๓๐)

... ไม่พึงให้คนทั้งใบ้ทั้งหนวกบรรพชา ... (๓๑)

... ไม่พึงให้คนทั้งบอดทั้งใบ้ทั้งหนวกบรรพชา รูปใดให้บรรพชา ต้องอาบัติทุกกฏ” (๓๒)

จบ วาระว่าด้วยบุคคลที่ไม่ควรให้บรรพชา ๓๒ ประเภท

จบ ทายัชชภาณวารที่ ๙

๕๘. อลัชชีนิสสยวัตถุ

ว่าด้วยเรื่องทรงห้ามการให้นิสสัยแก่ภิกษุอลัชชี

{๑๓๖} [๑๒๐] ก็โดยสมัยนั้นแล พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ให้นิสสัยแก่พวกภิกษุอลัชชี ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสห้ามภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงให้นิสสัยแก่พวกภิกษุอลัชชี รูปใดให้ ต้องอาบัติทุกกฏ”

สมัยต่อมา ภิกษุทั้งหลายอยู่อาศัยพวกภิกษุอลัชชี ไม่ช้าไม่นานเท่าไรนัก แม้พวกเธอก็กลายเป็นพวกอลัชชีเลวทรามไป ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสห้ามภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงอยู่อาศัยพวกภิกษุอลัชชี รูปใดอยู่อาศัย ต้องอาบัติทุกกฏ”

ครั้งนั้น ภิกษุทั้งหลายได้มีความดำริว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติไว้ว่า ‘ไม่พึงให้นิสสัยแก่พวกภิกษุอลัชชี และไม่พึงอยู่อาศัยพวกภิกษุอลัชชี’ ทำอย่างไรหนอ พวกเราจึงจะรู้ว่าเป็นภิกษุลัชชีหรืออลัชชี” แล้วจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตแก่พระภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้รอสัก ๔-๕ วัน จนกว่ารู้ว่าภิกษุผู้ให้นิสสัยเป็นสภาคกัน กับภิกษุทั้งหลาย”