ทรงห้ามให้นิสสัยแก่อลัชชี เล่ม ๔

๕๘. อลัชชีนิสสยวัตถุ

ว่าด้วยเรื่องทรงห้ามการให้นิสสัยแก่ภิกษุอลัชชี

{๑๓๖} [๑๒๐] ก็โดยสมัยนั้นแล พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ให้นิสสัยแก่พวกภิกษุอลัชชี ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสห้ามภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงให้นิสสัยแก่พวกภิกษุอลัชชี รูปใดให้ ต้องอาบัติทุกกฏ”

สมัยต่อมา ภิกษุทั้งหลายอยู่อาศัยพวกภิกษุอลัชชี ไม่ช้าไม่นานเท่าไรนัก แม้พวกเธอก็กลายเป็นพวกอลัชชีเลวทรามไป ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสห้ามภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงอยู่อาศัยพวกภิกษุอลัชชี รูปใดอยู่อาศัย ต้องอาบัติทุกกฏ”

ครั้งนั้น ภิกษุทั้งหลายได้มีความดำริว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติไว้ว่า ‘ไม่พึงให้นิสสัยแก่พวกภิกษุอลัชชี และไม่พึงอยู่อาศัยพวกภิกษุอลัชชี’ ทำอย่างไรหนอ พวกเราจึงจะรู้ว่าเป็นภิกษุลัชชีหรืออลัชชี” แล้วจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตแก่พระภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้รอสัก ๔-๕ วัน จนกว่ารู้ว่าภิกษุผู้ให้นิสสัยเป็นสภาคกัน กับภิกษุทั้งหลาย”

๕๙. คมิกาทินิสสยวัตถุ

ว่าด้วยเรื่องการถือนิสสัยของภิกษุเดินทางเป็นต้น

{๑๓๗} [๑๒๑] ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งเดินทางไกลไปแถบแคว้นโกศล คราวนั้นเธอได้มีความดำริว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติไว้ว่า ภิกษุจะไม่ถือนิสสัยอยู่ไม่ได้ ก็เรามีหน้าที่ต้องถือนิสสัย แต่จำต้องเดินทางไกล จะพึงปฏิบัติอย่างไรหนอแล” ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตแก่ภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุผู้เดินทางไกล เมื่อหาผู้ให้นิสสัยไม่ได้ ไม่ต้องถือนิสสัยอยู่”

{๑๓๘} ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุ ๒ รูปเดินทางไกลไปแถบแคว้นโกศล เธอทั้งสองเข้าไปยังอาวาสแห่งหนึ่ง ในภิกษุ ๒ รูปนั้น รูปหนึ่งอาพาธ จึงรูปที่อาพาธนั้นได้มีความดำริว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติไว้ว่าภิกษุจะไม่ถือนิสสัยอยู่ไม่ได้ ก็เรามีหน้าที่ต้องถือนิสสัย แต่กำลังอาพาธ จะพึงปฏิบัติอย่างไรหนอแล” ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตแก่ภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุอาพาธ เมื่อหาผู้ให้นิสสัยไม่ได้ ไม่ต้องถือนิสสัยอยู่”

ครั้งนั้น ภิกษุผู้พยาบาลไข้นั้นได้มีความดำริว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติไว้ว่าภิกษุจะไม่ถือนิสสัยอยู่ไม่ได้ ก็เรามีหน้าที่ต้องถือนิสสัย แต่ภิกษุรูปนี้ยังอาพาธอยู่ เราจะพึงปฏิบัติอย่างไรหนอแล” ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตแก่ภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุผู้พยาบาลไข้ เมื่อหาผู้ให้นิสสัยไม่ได้ เมื่อถูกภิกษุอาพาธขอร้อง ไม่ต้องถือนิสสัยอยู่”

ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งอยู่ในป่า และเธอก็มีความผาสุกในเสนาสนะนั้น คราวนั้นเธอได้มีความดำริว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติไว้ว่าภิกษุจะไม่ถือนิสสัยอยู่ไม่ได้ ก็เรามีหน้าที่ต้องถือนิสสัยแต่ยังอยู่ในป่า และเราก็มีความผาสุกในเสนาสนะนี้ จะพึงปฏิบัติอย่างไรหนอแล” ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตแก่ภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุผู้ถืออยู่ป่าเป็นวัตร เมื่อกำหนดการอยู่เป็นผาสุก เมื่อหาผู้ให้นิสสัยไม่ได้ ไม่ต้องถือนิสสัยอยู่ด้วยผูกใจว่า ‘เมื่อใดมีภิกษุผู้ให้นิสสัยที่สมควรมา จักอาศัยภิกษุนั้นอยู่”

๖๐. โคตเตนอนุสสาวนานุชานนา

ว่าด้วยเรื่องทรงอนุญาตสวดระบุโคตร

{๑๓๙} [๑๒๒] ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระมหากัสสปะมีอุปสัมปทาเปกขะ ต่อมาท่านส่งตัวแทนไปในสำนักท่านพระอานนท์ว่า “ขอท่านอานนท์จงมา สวดอุปสัมปทาเปกขะนี้” ท่านพระอานนท์ตอบไปอย่างนี้ว่า “เกล้ากระผม ไม่อาจจะระบุนามของพระเถระได้ เพราะพระเถระเป็นที่เคารพของเกล้ากระผม” ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตแก่ภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้สวดระบุโคตรได้”

๖๑. เทฺวอุปสัมปทาเปกขาทิวัตถุ

ว่าด้วยเรื่องทรงอนุญาตอุปสมบทคู่เป็นต้น

{๑๔๐} [๑๒๓] ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระมหากัสสปะมีอุปสัมปทาเปกขะอยู่ ๒ คน เธอทั้งสองโต้เถียงกันว่า “เราจักอุปสมบทก่อน เราจักอุปสมบท