องค์ของการถือวิสาสะ ๕ ประการ เล่ม ๕

พระกรุณาโปรดรับผ้าเช็ดหน้า ผ้าเช็ดปากของหม่อมฉัน ซึ่งจะพึงเป็นไปเพื่อประโยชน์สุขแก่หม่อมฉันตลอดกาลนานด้วยเถิด”

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงรับผ้าเช็ดหน้าผ้าเช็ดปาก ครั้นแล้วทรงชี้แจงนางวิสาขามิคารมารดาให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถา ครั้นนางวิสาขามิคารมารดาผู้อันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาแล้ว ลุกจากที่นั่งถวายบังคม ทำประทักษิณแล้วกลับไปลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าครั้นทรงทำธรรมีกถาในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตผ้าเช็ดหน้า ผ้าเช็ดปาก”

พระพุทธานุญาตให้ถือวิสาสะแก่บุคลผู้มีองค์คุณ ๕

{๑๕๙} [๓๕๖] ก็โดยสมัยนั้นแล เจ้าโรชมัลลกษัตริย์ผู้เป็นพระสหายของ ท่านพระอานนท์ได้ฝากผ้าโขมพัสตร์ผืนเก่า ๆ ไว้กับท่านพระอานนท์ และท่านพระอานนท์ก็มีความต้องการด้วยผ้าโขมพัสตร์ผืนเก่า ๆ ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ถือวิสาสะแก่บุคคลผู้ประกอบด้วยองค์คุณ ๕ ประการ คือ

๑. เคยเห็นกันมา

๒. เคยคบกันมา

๓. เคยบอกอนุญาตกันไว้

๔. เขายังมีชีวิตอยู่

๕. รู้ว่าเมื่อถือเอาแล้ว เขาจักพอใจ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ถือวิสาสะแก่บุคคลผู้ประกอบด้วยองค์คุณ ๕ ประการเหล่านี้”

พระพุทธานุญาตผ้าบริขาร

{๑๖๐} [๓๕๗] ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุทั้งหลายมีไตรจีวรบริบูรณ์ แต่ยังต้องการผ้ากรองนํ้าบ้าง ถุงบ้าง จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตผ้าบริขาร”

๒๐. ว่าด้วยผ้าที่ต้องอธิษฐานและวิกัปเป็นอย่างตํ่าเป็นต้น

[๓๕๘] ครั้งนั้นแล ภิกษุทั้งหลายได้มีความสงสัยว่า “ผ้าที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตให้เป็นผ้าไตรจีวรบ้าง ผ้าอาบน้ำฝนบ้าง ผ้าปูนั่งบ้าง ผ้าปูนอนบ้าง ผ้าปิดฝีบ้าง ผ้าเช็ดหน้าผ้าเช็ดปากบ้าง ผ้าบริขารบ้าง ทั้งหมดนั้นต้องอธิษฐานหรือต้องวิกัปกันหนอ” จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผ้าไตรจีวรเราอนุญาตให้อธิษฐาน ไม่ใช่ให้วิกัป ผ้าอาบน้ำฝนให้อธิษฐานตลอด ๔ เดือนแห่งฤดูฝน พ้นจากนั้นให้วิกัป ผ้าปูนั่งให้อธิษฐาน ไม่ใช่ให้วิกัป ผ้าปูนอนให้อธิษฐาน ไม่ใช่ให้วิกัป ผ้าปิดฝี ให้อธิษฐานตลอดเวลาที่อาพาธ พ้นจากนั้นให้วิกัป ผ้าเช็ดหน้าผ้าเช็ดปาก ให้อธิษฐาน ไม่ใช่ให้วิกัป ผ้าบริขารให้อธิษฐาน ไม่ใช่ให้วิกัป”

ครั้งนั้น ภิกษุทั้งหลายได้มีความสงสัยว่า “ผ้าขนาดเล็กสุดเพียงเท่าไรหนอต้องวิกัป” จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผ้าขนาดเล็กยาว ๘ นิ้ว กว้าง ๔ นิ้ว โดยนิ้วสุคต เราอนุญาตให้วิกัป”

[๓๕๙] ก็โดยสมัยนั้นแล ผ้าอุตตราสงค์ที่ทำจากผ้าบังสุกุลของท่านพระมหากัสสปะเป็นผ้าที่หนัก ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ทำการดามด้วยด้าย”

มุมสังฆาฏิไม่เสมอกัน ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้เจียนมุมที่ไม่เสมอกันออกเสีย”

ด้ายลุ่ยออก ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ติดผ้าอนุวาตเป็นผ้าหุ้มขอบ”

สมัยต่อมา แผ่นผ้าสังฆาฏิลุ่ยออก ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้เย็บตะเข็บดังตาหมากรุก”

พระพุทธานุญาตผ้าที่ตัดและไม่ตัด

{๑๖๑} [๓๖๐] ก็โดยสมัยนั้นแล เมื่อสงฆ์กำลังทำจีวรให้ภิกษุรูปหนึ่งอยู่ ผ้าที่ตัดทั้งหมดไม่พอ ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตผ้าที่ต้องตัด ๒ ผืน ไม่ต้องตัด ๑ ผืน”

ตัด ๒ ผืน ไม่ตัดผืนหนึ่งแล้ว ผ้าก็ยังไม่พอ ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตผ้าที่ไม่ต้องตัด ๒ ผืน ต้องตัด ๑ ผืน”

ไม่ตัด ๒ ผืน ตัดผืนหนึ่งแล้ว ผ้าก็ยังไม่พอ ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้เพิ่มผ้าเพลาะ แต่ผ้าทุกผืนที่ไม่ได้ตัดภิกษุไม่พึงใช้ รูปใดใช้ ต้องอาบัติทุกกฏ”

พระพุทธานุญาตให้ภิกษุให้ผ้าแก่โยมมารดาบิดา

{๑๖๒} [๓๖๑] ก็โดยสมัยนั้นแล ผ้าเกิดขึ้นแก่ภิกษุรูปหนึ่งหลายผืน และท่านปรารถนาจะให้ผ้านั้นแก่โยมมารดาบิดา ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุให้ด้วยคิดว่าเป็นมารดาบิดา เราจะไปว่าอะไร เราอนุญาตให้ภิกษุให้แก่มารดาบิดาได้ แต่ภิกษุไม่พึงทำศรัทธาไทยให้ตกไป รูปใดทำให้ตกไป ต้องอาบัติทุกกฏ”