พระให้ผ้าแก่โยมมารดาบิดาได้ เล่ม ๕

พระพุทธานุญาตผ้าที่ตัดและไม่ตัด

{๑๖๑} [๓๖๐] ก็โดยสมัยนั้นแล เมื่อสงฆ์กำลังทำจีวรให้ภิกษุรูปหนึ่งอยู่ ผ้าที่ตัดทั้งหมดไม่พอ ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตผ้าที่ต้องตัด ๒ ผืน ไม่ต้องตัด ๑ ผืน”

ตัด ๒ ผืน ไม่ตัดผืนหนึ่งแล้ว ผ้าก็ยังไม่พอ ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตผ้าที่ไม่ต้องตัด ๒ ผืน ต้องตัด ๑ ผืน”

ไม่ตัด ๒ ผืน ตัดผืนหนึ่งแล้ว ผ้าก็ยังไม่พอ ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้เพิ่มผ้าเพลาะ แต่ผ้าทุกผืนที่ไม่ได้ตัดภิกษุไม่พึงใช้ รูปใดใช้ ต้องอาบัติทุกกฏ”

พระพุทธานุญาตให้ภิกษุให้ผ้าแก่โยมมารดาบิดา

{๑๖๒} [๓๖๑] ก็โดยสมัยนั้นแล ผ้าเกิดขึ้นแก่ภิกษุรูปหนึ่งหลายผืน และท่านปรารถนาจะให้ผ้านั้นแก่โยมมารดาบิดา ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุให้ด้วยคิดว่าเป็นมารดาบิดา เราจะไปว่าอะไร เราอนุญาตให้ภิกษุให้แก่มารดาบิดาได้ แต่ภิกษุไม่พึงทำศรัทธาไทยให้ตกไป รูปใดทำให้ตกไป ต้องอาบัติทุกกฏ”

พระพุทธบัญญัติให้ครองผ้า ๓ ผืนเข้าบ้าน

{๑๖๓} [๓๖๒] ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งเก็บผ้าสังฆาฏิไว้ในวิหารอันธวัน แล้วครองผ้าอุตตราสงค์กับผ้าอันตรวาสกเข้าบ้านเพื่อบิณฑบาต คนร้ายมาขโมยผ้าสังฆาฏินั้นไป ภิกษุนั้นจึงใช้ผ้าเก่า ครองจีวรคร่ำคร่า

ภิกษุทั้งหลายถามว่า “อาวุโส เพราะเหตุไรคุณจึงใช้ผ้าเก่า ครองจีวรคร่ำคร่าเล่า”

ภิกษุนั้นตอบว่า “อาวุโสทั้งหลาย ผมเก็บผ้าสังฆาฏิไว้ในวิหารอันธวันนี้ แล้วครองผ้าอุตตราสงค์กับผ้าอันตรวาสกเข้าบ้านเพื่อบิณฑบาต คนร้ายมาขโมยผ้าสังฆาฏินั้นไป เพราะเหตุนั้นผมจึงใช้ผ้าเก่า ครองจีวรคร่ำคร่า”

ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสห้ามว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุมีแต่ผ้าอุตตราสงค์กับผ้าอันตรวาสกไม่พึงเข้าบ้าน รูปใดเข้าบ้าน ต้องอาบัติทุกกฏ”

สมัยต่อมา ท่านพระอานนท์เผลอสติครองแต่ผ้าอุตตราสงค์กับผ้าอันตรวาสกเข้าบ้านเพื่อบิณฑบาต ภิกษุทั้งหลายได้กล่าวกะท่านพระอานนท์ว่า “อาวุโสอานนท์ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติห้ามไว้แล้วมิใช่หรือว่าภิกษุมีแต่ผ้าอุตตราสงค์กับผ้าอันตรวาสกไม่พึงเข้าบ้าน ไฉนท่านจึงมีแต่ผ้าอุตตราสงค์กับผ้าอันตรวาสกเข้าบ้านเล่า”พระอานนท์ตอบว่า “จริง ขอรับ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติห้ามไว้แล้วว่าภิกษุมีแต่ผ้าอุตตราสงค์กับผ้าอันตรวาสกไม่พึงเข้าบ้าน ก็แต่ว่าผมเข้าบ้านด้วยเผลอสติ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

เหตุให้เก็บผ้าไตรจีวรไว้ได้

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทำธรรมีกถาในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหตุให้เก็บผ้าสังฆาฏิไว้ได้มี ๕ อย่าง คือ เป็นไข้ ๑ สังเกตเห็นว่าฝนจะตก ๑ ไปยังฝั่งแม่น้ำ ๑ ที่อยู่ป้องกันได้ด้วยดาล ๑ ได้กรานกฐิน ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหตุให้เก็บผ้าสังฆาฏิไว้ได้มี ๕ อย่างนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหตุให้เก็บผ้าอุตตราสงค์ไว้ได้มี ๕ อย่างนี้ คือ เป็นไข้ ๑ สังเกตเห็นว่าฝนจะตก ๑ ไปยังฝั่งแม่นํ้า ๑ ที่อยู่ป้องกันได้ด้วยดาล ๑ ได้กรานกฐิน ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหตุให้เก็บผ้าอุตตราสงค์ไว้ได้มี ๕ อย่างนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหตุให้เก็บผ้าอันตรวาสกไว้ได้มี ๕ อย่าง คือ เป็นไข้ ๑ สังเกตเห็นว่าฝนจะตก ๑ ไปยังฝั่งแม่น้ำ ๑ ที่อยู่ป้องกันได้ด้วยดาล ๑ ได้กรานกฐิน ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหตุให้เก็บผ้าอันตรวาสกไว้ได้มี ๕ อย่างนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหตุให้เก็บผ้าอาบนํ้าฝนไว้ได้มี ๕ อย่าง คือ เป็นไข้ ๑ ไปนอกสีมา ๑ ไปยังฝั่งแม่นํ้า ๑ ที่อยู่ป้องกันได้ด้วยดาล ๑ ผ้าอาบน้ำฝนยังไม่ได้ทำหรือทำค้างไว้ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหตุให้เก็บผ้าอาบนํ้าฝนไว้ได้มี ๕ อย่างนี้แล”

๒๑. ว่าด้วยจีวรที่เป็นของสงฆ์เกิดขึ้น

{๑๖๔} [๓๖๓] ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งจำพรรษาอยู่แต่ผู้เดียว ชาวบ้านในถิ่นนั้นได้ถวายจีวรด้วยกล่าวว่า “ข้าพเจ้าทั้งหลายถวายแก่สงฆ์” จึงภิกษุรูปนั้นได้มีความดำริว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติไว้ว่าจำนวน