สงฆ์ ๕ ประเภท เล่ม ๕

ในญัตติจตุตถกรรม ถ้าสงฆ์สวดกรรมวาจาก่อน ตั้งญัตติทีหลัง ภิกษุผู้เข้ากรรมมีจำนวนเท่าใด ภิกษุเหล่านั้นมาประชุม นำฉันทะของภิกษุผู้ควรฉันทะมา อยู่พร้อมหน้ากันคัดค้าน ชื่อว่ากรรมพร้อมเพรียงโดยเทียมธรรมดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่ากรรมพร้อมเพรียงโดยเทียมธรรม (๕)

อธิบายกรรมพร้อมเพรียงโดยธรรม

{๑๘๖} อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย กรรมพร้อมเพรียงโดยธรรมเป็นไฉน คือ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในญัตติทุติยกรรม ถ้าสงฆ์ตั้งญัตติก่อน ทำกรรมด้วยสวดกรรมวาจาครั้งเดียวทีหลัง ภิกษุผู้เข้ากรรมมีจำนวนเท่าใด ภิกษุเหล่านั้นมาประชุม นำฉันทะของภิกษุผู้ควรฉันทะมา อยู่พร้อมหน้ากัน ไม่คัดด้าน ชื่อว่ากรรมพร้อมเพรียงโดยธรรมในญัตติจตุตถกรรม ถ้าสงฆ์ตั้งญัตติก่อน ทำกรรมด้วยสวดกรรมวาจา ๓ ครั้งทีหลัง ภิกษุผู้เข้ากรรมมีจำนวนเท่าใด ภิกษุเหล่านั้นมาประชุม นำฉันทะของภิกษุผู้ควรฉันทะมา อยู่พร้อมหน้ากันไม่คัดค้าน ชื่อว่ากรรมพร้อมเพรียงโดยธรรมดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่ากรรมพร้อมเพรียงโดยธรรม (๖)”

๔. ว่าด้วยกรรมที่สงฆ์จตุวรรคทำได้เป็นต้น

สงฆ์ ๕ ประเภท

{๑๘๗} [๓๘๘] สงฆ์มี ๕ ประเภท คือ ภิกษุสงฆ์จตุวรรค กำหนดจำนวน ๔ รูป ๑ ภิกษุสงฆ์ปัญจวรรค กำหนดจำนวน ๕ รูป ๑ ภิกษุสงฆ์ทศวรรค กำหนดจำนวน ๑๐ รูป ๑ ภิกษุสงฆ์วีสติวรรค กำหนดจำนวน ๒๐ รูป ๑ และภิกษุสงฆ์อติเรกวีสติวรรค กำหนดจำนวนเกินกว่า ๒๐ รูป ๑

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในภิกษุสงฆ์เหล่านั้น ภิกษุสงฆ์จตุวรรคที่พร้อมเพรียงกันโดยธรรมเข้ากรรมไดัในกรรมทุกอย่าง เว้นกรรม ๓ อย่าง คือ อุปสมบท ปวารณา อัพภานภิกษุสงฆ์ปัญจวรรคที่พร้อมเพรียงกันโดยธรรมเข้ากรรมได้ในกรรมทุกอย่าง เว้นกรรม ๒ อย่าง คือ อุปสมบทในมัชฌิมชนบท และอัพภานภิกษุสงฆ์ทศวรรคที่พร้อมเพรียงกันโดยธรรมเข้ากรรมได้ในกรรมทุกอย่าง เว้นอัพภานกรรมอย่างเดียว

ภิกษุสงฆ์วีสติวรรคที่พร้อมเพรียงกันโดยธรรมเข้ากรรมได้ในกรรมทุกอย่าง

ภิกษุสงฆ์อติเรกวีสติวรรคที่พร้อมเพรียงกันโดยธรรมเข้ากรรมได้ในกรรมทุกอย่าง

{๑๘๘} [๓๘๙] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กรรมที่สงฆ์จตุวรรคจะพึงทำ สงฆ์มีภิกษุณีเป็นที่ ๔ ทำกรรม กรรมนั้นใช้ไม่ได้ และไม่ควรทำ

กรรมที่สงฆ์จตุวรรคจะพึงทำ สงฆ์มีสิกขมานาเป็นที่ ๔... มีสามเณรเป็นที่ ๔... มีสามเณรีเป็นที่ ๔... มีภิกษุผู้บอกลาสิกขาเป็นที่ ๔... มีภิกษุผู้

ต้องอันติมวัตถุเป็นที่ ๔ ... มีภิกษุถูกสงฆ์ยกวัตรฐานไม่เห็นอาบัติเป็นที่ ๔ ... มีภิกษุผู้ถูกสงฆ์ยกวัตรฐานไม่ทำคืนอาบัติเป็นที่ ๔ ... มีภิกษุผู้ถูกสงฆ์ยกวัตรฐานไม่ยอมสละทิฏฐิอันชั่วช้าเป็นที่ ๔ ... มีบัณเฑาะก์เป็นที่ ๔ ... มีภิกษุลักเพศเป็นที่ ๔ ... มีภิกษุผู้เข้ารีตเดียรถีย์เป็นที่ ๔ ... มีสัตว์ดิรัจฉานเป็นที่ ๔ ... มีภิกษุผู้ทำมาตุฆาตเป็นที่ ๔ ... มีภิกษุผู้ทำปิตุฆาตเป็นที่ ๔ ... มีภิกษุผู้ทำอรหันตฆาตเป็นที่ ๔ ... มีภิกษุผู้ประทุษร้ายภิกษุณีเป็นที่ ๔ ... มีภิกษุผู้ทำสังฆเภทเป็นที่ ๔ ... มีภิกษุผู้ทำโลหิตุปบาทเป็นที่ ๔... มีอุภโตพยัญชนกเป็นที่ ๔ ... มีภิกษุนานาสังวาสเป็นที่ ๔ ... มีภิกษุผู้อยู่ในสีมาต่างกันเป็นที่ ๔ ... มีภิกษุผู้อยู่ในเวหาสด้วยฤทธิ์เป็นที่ ๔ ... สงฆ์ทำกรรมแก่ผู้ใด มีผู้นั้นเป็นที่ ๔ ทำกรรม กรรมนั้นใช้ไม่ได้ และไม่ควรทำ”

จบ กรรมที่สงฆ์จตุวรรคทำได้

กรรมที่สงฆ์ปัญจวรรคทำได้

{๑๘๙} [๓๙๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กรรมที่สงฆ์ปัญจวรรคจะพึงทำ สงฆ์มีภิกษุณีเป็นที่ ๕ ทำกรรม กรรมนั้นใช้ไม่ได้ และไม่ควรทำ

กรรมที่สงฆ์ปัญจวรรคจะพึงทำ สงฆ์มีสิกขมานาเป็นที่ ๕ ... มีสามเณรเป็นที่ ๕ ... มีสามเณรีเป็นที่ ๕ ... มีภิกษุผู้บอกลาสิกขาเป็นที่ ๕ ... มีภิกษุผู้ต้องอันติมวัตถุเป็นที่ ๕ ... มีภิกษุถูกสงฆ์ยกวัตรฐานไม่เห็นอาบัติเป็นที่ ๕ ... มีภิกษุผู้ถูกสงฆ์ยกวัตรฐานไม่ทำคืนอาบัติเป็นที่ ๕ ... มีภิกษุผู้ถูกสงฆ์ยกวัตรฐานไม่ยอมสละทิฏฐิอันชั่วช้าเป็นที่ ๕ ... มีบัณเฑาะก์เป็นที่ ๕ ... มีภิกษุลักเพศเป็นที่ ๕ ... มีภิกษุผู้เข้ารีตเดียรถีย์เป็นที่ ๕ ... มีสัตว์ดิรัจฉานเป็นที่ ๕ ... มีภิกษุผู้ทำมาตุฆาตเป็นที่ ๕ ... มีภิกษุผู้ทำปิตุฆาตเป็นที่ ๕ ... มีภิกษุผู้ทำ

อรหันตฆาตเป็นที่ ๕ ... มีภิกษุผู้ประทุษร้ายภิกษุณีเป็นที่ ๕ ... มีภิกษุผู้ทำสังฆเภทเป็นที่ ๕ ... มีภิกษุผู้ทำโลหิตุปบาทเป็นที่ ๕ ... มีอุภโตพยัญชนกเป็นที่ ๕ ... มีภิกษุนานาสังวาสเป็นที่ ๕ ... มีภิกษุผู้อยู่ในสีมาต่างกันเป็นที่ ๕ ... มีภิกษุผู้อยู่ในเวหาสด้วยฤทธิ์เป็นที่ ๕ ... สงฆ์ทำกรรมแก่ผู้ใด มีผู้นั้นเป็นที่ ๕ ทำกรรม กรรมนั้นใช้ไม่ได้ และไม่ควรทำ”

จบ กรรมที่สงฆ์ปัญจวรรคทำได้

กรรมที่สงฆ์ทศวรรคทำได้

{๑๙๐} [๓๙๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กรรมที่สงฆ์ทศวรรคจะพึงทำ สงฆ์มีภิกษุณีเป็นที ๑๐ ทำกรรม กรรมนั้นใช้ไม่ได้ และไม่ควรทำ

กรรมที่สงฆ์ทศวรรคจะพึงทำ สงฆ์มีสิกขมานาเป็นที่ ๑๐ ... มีสามเณรเป็นที่ ๑๐ ... มีสามเณรีเป็นที่ ๑๐ ... มีภิกษุผู้บอกลาสิกขาเป็นที่ ๑๐ ... มีภิกษุผู้ต้องอันติมวัตถุเป็นที่ ๑๐ ... มีภิกษุถูกสงฆ์ยกวัตรฐานไม่เห็นอาบัติเป็นที่ ๑๐ ... มีภิกษุผู้ถูกสงฆ์ยกวัตรฐานไม่ทำคืนอาบัติเป็นที่ ๑๐ ... มีภิกษุผู้ถูกสงฆ์ยกวัตรฐานไม่ยอมสละทิฏฐิอันชั่วช้าเป็นที่ ๑๐ ... มีบัณเฑาะก์เป็นที่ ๑๐ ... มีภิกษุลักเพศเป็นที่ ๑๐ ... มีภิกษุผู้เข้ารีตเดียรถีย์เป็นที่ ๑๐ ... มีสัตว์ดิรัจฉานเป็นที่ ๑๐ ... มีภิกษุผู้ทำมาตุฆาตเป็นที่ ๑๐ ... มีภิกษุผู้ทำปิตุฆาตเป็นที่ ๑๐ ... มีภิกษุผู้ทำอรหันตฆาตเป็นที่ ๑๐ ... มีภิกษุผู้ประทุษร้ายภิกษุณีเป็นที่ ๑๐ ... มีภิกษุผู้ทำสังฆเภทเป็นที่ ๑๐... มีภิกษุผู้ทำโลหิตุปบาทเป็นที่ ๑๐ ... มีอุภโตพยัญชนกเป็นที่ ๑๐ ... มีภิกษุนานาสังวาสเป็นที่ ๑๐ ... มีภิกษุผู้อยู่ในสีมาต่างกันเป็นที่ ๑๐ ... มีภิกษุผู้อยู่ในเวหาสด้วยฤทธิ์เป็นที่ ๑๐ ... สงฆ์ทำกรรมแก่ผู้ใด มีผู้นั้นเป็นที่ ๑๐ ทำกรรม กรรมนั้นใช้ไม่ได้ และไม่ควรทำ”

จบ กรรมที่สงฆ์ทศวรรคทำได้

กรรมที่สงฆ์วีสติวรรคทำได้

{๑๙๑} [๓๙๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กรรมที่สงฆ์วีสติวรรคจะพึงทำ สงฆ์มีภิกษุณีเป็นที่ ๒๐ ทำกรรม กรรมนั้นใช้ไม่ได้ และไม่ควรทำ

กรรมที่สงฆ์วีสติวรรคจะพึงทำ สงฆ์มีสิกขมานาเป็นที่ ๒๐ ... มีสามเณรเป็นที่ ๒๐ ... มีสามเณรีเป็นที่ ๒๐ ... มีภิกษุผู้บอกลาสิกขาเป็นที่ ๒๐ ... มีภิกษุผู้ต้องอันติมวัตถุเป็นที่ ๒๐ ... มีภิกษุถูกสงฆ์ยกวัตรฐานไม่เห็นอาบัติเป็นที่ ๒๐ ... มีภิกษุผู้ถูกสงฆ์ยกวัตรฐานไม่ทำคืนอาบัติเป็นที่ ๒๐... มีภิกษุผู้ถูกสงฆ์ยกวัตรฐานไม่ยอมสละทิฏฐิอันชั่วช้าเป็นที่ ๒๐ ... มีบัณเฑาะก์เป็นที่ ๒๐ ... มีภิกษุลักเพศเป็นที่ ๒๐ ... มีภิกษุผู้เข้ารีตเดียรถีย์เป็นที่ ๒๐ ... มีสัตว์ดิรัจฉานเป็นที่ ๒๐ ... มีภิกษุผู้ทำมาตุฆาตเป็นที่ ๒๐... มีภิกษุผู้ทำปิตุฆาตเป็นที่ ๒๐ ... มีภิกษุผู้ทำอรหันตฆาตเป็นที่ ๒๐... มีภิกษุผู้ประทุษร้ายภิกษุณีเป็นที่ ๒๐ ... มีภิกษุผู้ทำสังฆเภทเป็นที่ ๒๐ ... มีภิกษุผู้ทำโลหิตุปบาทเป็นที่ ๒๐ ... มีอุภโตพยัญชนกเป็นที่ ๒๐ ... มีภิกษุนานาสังวาสเป็นที่ ๒๐ ... มีภิกษุผู้อยู่ในสีมาต่างกันเป็นที่ ๒๐ ... มีภิกษุผู้อยู่ในเวหาสด้วยฤทธิ์เป็นที่ ๒๐... สงฆ์ทำกรรมแก่ผู้ใด มีผู้นั้นเป็นที่ ๒๐ ทำกรรม กรรมนั้นใช้ไม่ได้ และไม่ควรทำ”

จบ กรรมที่สงฆ์วีสติวรรคทำได้

๕. ว่าด้วยกรรมที่สงฆ์ทำแก่ภิกษุผู้อยู่ปริวาสเป็นต้น

{๑๙๒} [๓๙๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าสงฆ์มีภิกษุผู้อยู่ปริวาสเป็นที่ ๔ ให้ปริวาส ชักเข้าหาอาบัติเดิม ให้มานัต มีภิกษุผู้อยู่ปริวาสนั้นเป็นที่ ๒๐ อัพภาน กรรมนั้นใช้ไม่ได้ และไม่ควรทำ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าสงฆ์มีภิกษุผู้ควรชักเข้าหาอาบัติเดิมเป็นที่ ๔ ให้ปริวาส ชักเข้าหาอาบัติเดิม ให้มานัต มีภิกษุผู้ควรชักเข้าหาอาบัติเดิมนั้นเป็นที่ ๒๐ อัพภาน กรรมนั้นใช้ไม่ได้ และไม่ควรทำ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าสงฆ์มีภิกษุผู้ควรประพฤติมานัตเป็นที่ ๔ ให้ปริวาส ชักเข้าหาอาบัติเดิม ให้มานัต มีภิกษุผู้ประพฤติมานัตนั้นเป็นที่ ๒๐ อัพภาน กรรมนั้นใช้ไม่ได้ และไม่ควรทำดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าสงฆ์มีภิกษุผู้ควรอัพภานเป็นที่ ๔ ให้ปริวาส ชักเข้าหาอาบัติเดิม ให้มานัต มีภิกษุผู้ควรอัพภานนั้นเป็นที่ ๒๐ อัพภาน กรรมนั้นใช้ไม่ได้ และไม่ควรทำ”

บุคคลผู้คัดค้าน ๒ ประเภท

{๑๙๓} [๓๙๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนคัดค้านในท่ามกลางสงฆ์ขึ้น บางคนคัดค้านไม่ขึ้น

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ใครเล่าคัดค้านในท่ามกลางสงฆ์ไม่ขึ้น

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุณีคัดค้านในท่ามกลางสงฆ์ไม่ขึ้น

สิกขมานา ...

สามเณร...

สามเณรี ...

ภิกษุผู้บอกลาสิกขา ...

ภิกษุผู้ต้องอันติมวัตถุ ...

ภิกษุผู้วิกลจริต ...

ภิกษุผู้มีจิตฟุ้งซ่าน ...