อธิกรณปัจจยวาร ที่ ๕ เล่ม ๘

๕. อธิกรณปัจจวาร

วาระว่าด้วยเพราะปัจจัยคืออธิกรณ์

{๘๗๘} [๒๘๘] ถาม : เพราะปัจจัยคือวิวาทาธิกรณ์ ต้องอาบัติเท่าไร

ตอบ : เพราะปัจจัยคือวิวาทาธิกรณ์ต้องอาบัติ ๒ ตัว คือ

๑. ด่าอุปสัมบัน ต้องอาบัติปาจิตตีย์

๒. ด่าอนุปสัมบัน ต้องอาบัติทุกกฏ

เพราะปัจจัยคือวิวาทาธิกรณ์ ต้องอาบัติ ๒ ตัวเหล่านี้

ถาม : อาบัติเหล่านั้นจัดเป็นวิบัติอะไร บรรดาวิบัติ ๔ ... ระงับด้วย สมถะเท่าไร บรรดาสมถะ ๗ตอบ : อาบัติเหล่านั้นจัดเป็นวิบัติ ๑ บรรดาวิบัติ ๔ คือ เป็นอาจารวิบัติ สงเคราะห์ด้วยกองอาบัติ ๒ กอง บรรดากองอาบัติ ๗ คือ ด้วยกองอาบัติปาจิตตีย์ก็มี ด้วยกองอาบัติทุกกฏก็มี เกิดขึ้นด้วยสมุฏฐาน ๓ บรรดาสมุฏฐานแห่งอาบัติ ๖ คือ เกิดทางกายกับจิต มิใช่ทางวาจาก็มี เกิดทางวาจากับจิต มิใช่ทางกายก็มี เกิดทางกาย วาจา และจิตก็มี เป็นอาปัตตาธิกรณ์ บรรดาอธิกรณ์ ๔ ระงับด้วยสมถะ ๓ บรรดาสมถะ ๗ คือ ด้วยสัมมุขาวินัยกับปฏิญญาตกรณะก็มี ด้วยสัมมุขาวินัยกับติณวัตถารกะก็มี{๘๗๙} [๒๘๙] ถาม : เพราะปัจจัยคืออนุวาทาอธิกรณ์ ต้องอาบัติเท่าไร

ตอบ : เพราะปัจจัยคืออนุวาทาอธิกรณ์ ต้องอาบัติ ๓ ตัว คือ

๑. ภิกษุโจทภิกษุด้วยอาบัติปาราชิกไม่มีมูล ต้องอาบัติสังฆาทิเสส

๒. โจทด้วยอาบัติสังฆาทิเสสไม่มีมูล ต้องอาบัติปาจิตตีย์

๓. โจทด้วยอาจารวิบัติไม่มีมูล ต้องอาบัติทุกกฏ

เพราะปัจจัยคืออนุวาทาธิกรณ์ ต้องอาบัติ ๓ ตัว เหล่านี้

ถาม : อาบัติเหล่านั้นจัดเป็นวิบัติอะไร บรรดาวิบัติ ๔ ... ระงับ ด้วยสมถะเท่าไร บรรดาสมถะ ๗

ตอบ : อาบัติเหล่านั้นจัดเป็นวิบัติ ๒ บรรดาวิบัติ ๔ คือ เป็นศีลวิบัติก็มี เป็นอาจารวิบัติก็มี สงเคราะห์ด้วยกองอาบัติ ๓ กอง บรรดากองอาบัติ ๗ คือ ด้วยกองอาบัติสังฆาทิเสสก็มี ด้วยกองอาบัติปาจิตตีย์ก็มี ด้วยกองอาบัติทุกกฏก็มี เกิดขึ้นด้วยสมุฏฐาน ๓ บรรดาสมุฏฐานแห่ง อาบัติ ๖ คือ เกิดทางกายกับจิต มิใช่ทางวาจาก็มี เกิดทางวาจากับจิต มิใช่ทางกายก็มี เกิดทางกาย วาจา และจิตก็มี จัดเป็นอาปัตตาธิกรณ์ บรรดาอธิกรณ์ ๔ ระงับด้วยสมถะ ๓ บรรดาสมถะ ๗ คือ ด้วยสัมมุขาวินัย กับปฏิญญาตกรณะก็มี ด้วยสัมมุขาวินัยกับติณวัตถารกะก็มี{๘๘๐} [๒๙๐] ถาม : เพราะปัจจัยคืออาปัตตาธิกรณ์ ต้องอาบัติเท่าไร

ตอบ : เพราะปัจจัยคืออาปัตตาธิกรณ์ ต้องอาบัติ ๔ ตัว คือ

๑. ภิกษุณีรู้อยู่ปิดอาบัติปาราชิก ต้องอาบัติปาราชิก

๒. สงสัย ปิดไว้ ต้องอาบัติถุลลัจจัย

๓. ภิกษุปิดอาบัติสังฆาทิเสส ต้องอาบัติปาจิตตีย์

๔. ปิดอาจารวิบัติ ต้องอาบัติทุกกฏ

เพราะปัจจัยคืออาปัตตาธิกรณ์ ต้องอาบัติ ๔ ตัวเหล่านี้

ถาม : อาบัติเหล่านั้น จัดเป็นวิบัติอะไร บรรดาวิบัติ ๔ ... ระงับ ด้วยสมถะเท่าไร บรรดาสมถะ ๗

ตอบ : อาบัติเหล่านั้นจัดเป็นวิบัติ ๒ บรรดาวิบัติ ๔ คือ เป็นศีลวิบัติก็มี เป็นอาจารวิบัติก็มี สงเคราะห์ด้วยกองอาบัติ ๔ กอง บรรดากองอาบัติ ๗ คือ ด้วยกองอาบัติปาราชิกก็มี ด้วยกองอาบัติถุลลัจจัยก็มี ด้วยกองอาบัติปาจิตตีย์ก็มี ด้วยกองอาบัติทุกกฏก็มี เกิดขึ้นด้วยสมุฏฐาน ๑ บรรดาสมุฏฐานแห่งอาบัติ ๖ คือ เกิดทางกายวาจาและจิต เป็นอาปัตตาธิกรณ์

บรรดาอธิกรณ์ ๔ ระงับด้วยสมถะ ๓ บรรดาสมถะ ๗ คือ ด้วยสัมมุขาวินัย กับปฏิญญาตกรณะก็มี ด้วยสัมมุขาวินัยกับติณวัตถารกะก็มี{๘๘๑} [๒๙๑] ถาม : เพราะปัจจัยคือกิจจาธิกรณ์ ต้องอาบัติเท่าไร

ตอบ : เพราะปัจจัยคือกิจจาธิกรณ์ ต้องอาบัติ ๕ ตัว คือ

๑. ภิกษุณีประพฤติตามภิกษุผู้ถูกสงฆ์ยกวัตร ไม่ยอมสละการกระทำจนสงฆ์สวดสมนุภาสน์ครบสามจบ จบญัตติ เป็นทุกกฏ

๒. จบกรรมวาจา ๒ ครั้ง เป็นถุลลัจจัย

๓. จบกรรมวาจาครั้งสุดท้าย ต้องอาบัติปาราชิก

๔. ภิกษุประพฤติตามภิกษุผู้ทำลายสงฆ์ ไม่ยอมสละการกระทำ จนสงฆ์สวดสมนุภาสน์ครบสามจบ ต้องอาบัติสังฆาทิเสส๕. ไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้า จนสงฆ์สวดสมนุภาสน์ครบสามจบ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

เพราะปัจจัยคือกิจจาธิกรณ์ ต้องอาบัติ ๕ ตัวเหล่านี้

ถาม : อาบัติเหล่านั้นจัดเป็นวิบัติอะไร บรรดาวิบัติ ๔ ... ระงับด้วยสมถะเท่าไร บรรดาสมถะ ๗ตอบ : อาบัติเหล่านั้นจัดเป็นวิบัติ ๒ บรรดาวิบัติ ๔ คือ เป็นศีลวิบัติก็มี เป็นอาจารวิบัติก็มี สงเคราะห์ด้วยกองอาบัติ ๕ กอง บรรดากองอาบัติ ๗ คือ ด้วยกองอาบัติปาราชิกก็มี ด้วยกองอาบัติสังฆาทิเสสก็มี ด้วยกองอาบัติถุลลัจจัยก็มี ด้วยกองอาบัติปาจิตตีย์ก็มี ด้วยกองอาบัติทุกกฏก็มี เกิดขึ้นด้วยสมุฏฐาน ๑ บรรดาสมุฏฐานแห่งอาบัติ ๖ คือ เกิดทางกายวาจาและจิต เป็นอาปัตตาธิกรณ์ บรรดาอธิกรณ์ ๔ ระงับด้วยสมถะ ๓ บรรดาสมถะ ๗ คือ ด้วยสัมมุขาวินัยกับปฏิญญาตกรณะก็มี ด้วยสัมมุขาวินัยกับติณวัตถารกะก็มี

{๘๘๒} ถาม : เว้นอาบัติ ๗ และเว้นกองอาบัติ ๗ เสีย อาบัตินอกนั้นจัดเป็นวิบัติอะไร บรรดาวิบัติ ๔ สงเคราะห์ด้วยกองอาบัติกองไหน บรรดากองอาบัติ ๗ เกิดขึ้นด้วยสมุฏฐานเท่าไร บรรดาสมุฏฐานแห่งอาบัติ ๖ จัดเป็นอธิกรณ์อะไร บรรดาอธิกรณ์ ๔ ระงับด้วยสมถะเท่าไร บรรดาสมถะ ๗

ตอบ : เว้นอาบัติ ๗ และเว้นกองอาบัติ ๗ เสีย อาบัตินอกนั้นไม่จัดเป็นวิบัติข้อไหน บรรดาวิบัติ ๔ ไม่สงเคราะห์ด้วยกองอาบัติกองไหน บรรดากองอาบัติ ๗ ไม่เกิดขึ้นด้วยสมุฏฐานไหน บรรดาสมุฏฐานแห่งอาบัติ ๖ ไม่จัดเป็นอธิกรณ์ข้อไหน บรรดาอธิกรณ์ ๔ ไม่ระงับด้วยสมถะข้อไหน บรรดาสมถะ ๗ ข้อ นั้นเป็นเพราะเหตุไร เพราะเว้นอาบัติ ๗ และเว้นกองอาบัติ ๗ เสีย ก็ไม่มีอาบัติอย่างอื่น

จบ อธิกรณปัจจยวารที่ ๕

จบ อันตรเปยยาล

หัวข้อบอกวาร

{๘๘๓} กติปุจฉาวาร ๑ สมุฏฐานวาร ๑ กตาปัตติวาร ๑ อาปัตติสมุฏฐานวาร ๑ วิปัตติวาร ๑ กับอธิกรณวาร ๑

จบ หัวข้อบอกวาร

สมถเภท

ว่าด้วยประเภทแห่งสมถะ

๖. ปริยายวาร

วาระว่าด้วยคำถาม-ตอบบรรยายอธิกรณ์

{๘๘๔} [๒๙๒] วิวาทาธิกรณ์มีอะไรเป็นประธาน มีฐานเท่าไร มีวัตถุเท่าไร มีภูมิเท่าไร มีเหตุเท่าไร มีมูลเท่าไร ภิกษุวิวาทกันด้วยอาการเท่าไร วิวาทาธิกรณ์ระงับด้วยสมถะเท่าไรอนุวาทาธิกรณ์มีอะไรเป็นประธาน มีฐานเท่าไร มีวัตถุเท่าไร มีภูมิเท่าไร มีเหตุเท่าไร มีมูลเท่าไร ภิกษุโจทด้วยอาการเท่าไร อนุวาทาธิกรณ์ ระงับด้วยสมถะเท่าไรอาปัตตาธิกรณ์มีอะไรเป็นประธาน มีฐานเท่าไร มีวัตถุเท่าไร มีภูมิเท่าไรมีเหตุเท่าไร มีมูลเท่าไร ภิกษุต้องอาบัติด้วยอาการเท่าไร อาปัตตาธิกรณ์ระงับด้วยสมถะเท่าไรกิจจาธิกรณ์มีอะไรเป็นประธาน มีฐานเท่าไร มีวัตถุเท่าไร มีภูมิเท่าไร มีเหตุเท่าไร มีมูลเท่าไร กิจเกิดด้วยอาการเท่าไร กิจจาธิกรณ์ ระงับด้วยสมถะเท่าไร{๘๘๕} [๒๙๓] ถาม : วิวาทาธิกรณ์มีอะไรเป็นประธาน

ตอบ : มีความโลภ ความโกรธ ความหลงเป็นประธาน มีความไม่โลภ ความไม่โกรธ ความไม่หลงเป็นประธาน

ถาม : มีฐานเท่าไร

ตอบ : มีฐาน คือ เรื่องทำความแตกกัน ๑๘