อนิยตกัณฑ์ เล่ม ๘

หัวข้อสิกขาบทประจำกัณฑ์

{๒๒} สังฆาทิเสส ๑๓ สิกขาบท คือ ปล่อยนํ้าสุกกะ ๑ จับ ต้องกายหญิง ๑ เกี้ยวหญิง ๑ พูดล่อหญิงบำเรอตนด้วยกาม ๑ เที่ยวชักสื่อ ๑ สร้างกุฎี ๑ สร้างวิหาร ๑ โจทด้วยอาบัติปาราชิกอันหามูลมิได้ ๑ อ้างเลศบางส่วนโจทอาบัติปาราชิก ๑ ทำลายสงฆ์ ๑ ประพฤติตามภิกษุผู้ทำลายสงฆ์ ๑ ว่ายาก ๑ ประทุษร้ายตระกูล ๑

๓. อนิยตกัณฑ์

ปัญหากรรม

{๒๓} [๒๑] พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงรู้เห็นเป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธะพระองค์นั้นทรงบัญญัติอนิยตสิกขาบทที่ ๑ ที่ไหน ทรงปรารภใคร เพราะเรื่องอะไร ในอนิยตสิกขาบทที่ ๑ นั้น มีบัญญัติ อนุบัญญัติ อนุปันนบัญญัติ สัพพัตถบัญญัติ ปเทสบัญญัติ สาธารณบัญญัติ อสาธารณบัญญัติ เอกโตบัญญัติ อุภโตบัญญัติอยู่หรือ บรรดาปาติโมกขุทเทส ๕ อนิยตสิกขาบทที่ ๑ นั้นจัดเข้าในอุทเทสไหน นับเนื่องในอุทเทสไหน มาสู่อุทเทสทางอุทเทสที่เท่าไร บรรดาวิบัติ ๔ เป็นวิบัติอะไร บรรดาอาบัติ ๗ กอง เป็นอาบัติกองไหน บรรดาสมุฏฐานแห่งอาบัติ ๖ เกิดขึ้นด้วยสมุฏฐานเท่าไร บรรดาอธิกรณ์ ๔ เป็นอธิกรณ์อะไร บรรดาสมถะ ๗ ย่อมระงับด้วยสมถะเท่าไร ในอนิยตสิกขาบทที่ ๑ นั้น อะไรเป็นวินัย ในอนิยตสิกขาบทที่ ๑ นั้น อะไรเป็นอภิวินัย ในอนิยตสิกขาบทที่ ๑ นั้น อะไรเป็นปาติโมกข์ ในอนิยตสิกขาบทที่ ๑ นั้น อะไรเป็นอธิปาติโมกข์ อะไรเป็นวิบัติ อะไรเป็นสมบัติ อะไรเป็นข้อปฏิบัติ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติอนิยตสิกขาบท

ที่ ๑ เพราะทรงอาศัยอำนาจประโยชน์อะไร คนพวกไหนศึกษา คนพวกไหน ศึกษาเสร็จแล้ว อนิยตสิกขาบทที่ ๑ นั้นตั้งอยู่ที่ไหน คนพวกไหนทรงไว้ เป็นคำของใคร ใครนำมา

คำถามและคำตอบในอนิยตสิกขาบทที่ ๑

{๒๔} [๒๒] ถาม : พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงรู้เห็นเป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธะพระองค์นั้นทรงบัญญัติอนิยตสิกขาบทที่ ๑ ที่ไหนตอบ : ทรงบัญญัติที่พระนครสาวัตถี

ถาม : ทรงปรารภใคร

ตอบ : ทรงปรารภท่านพระอุทายี

ถาม : เพราะเรื่องอะไร

ตอบ : เพราะเรื่องที่ท่านพระอุทายีนั่งในที่ลับคืออาสนะกำบังซึ่งพอจะทำการได้กับหญิงสองต่อสอง

ถาม : ในอนิยตสิกขาบทที่ ๑ นั้นมีบัญญัติ อนุบัญญัติ อนุปันนบัญญัติไหม

ตอบ : ในอนิยตสิกขาบทที่ ๑ นั้นมี ๑ บัญญัติ ๑ อนุบัญญัติ อนุปันนบัญญัติไม่มี

ถาม : มีสัพพัตถบัญญัติ ปเทสบัญญัติไหม

ตอบ : มีแต่สัพพัตถบัญญัติ

ถาม : มีสาธารณบัญญัติ อสาธารณบัญญัติไหม

ตอบ : มีแต่อสาธารณบัญญัติ

ถาม : มีเอกโตบัญญัติ อุภโตบัญญัติไหม

ตอบ : มีแต่เอกโตบัญญัติ

ฺฺฺถาม : บรรดาปาติโมกขุทเทส ๕ อนิยตสิกขาบทที่ ๑ นั้นจัดเข้าในอุทเทสไหน นับเนื่องในอุทเทสไหนตอบ : จัดเข้าในนิทาน นับเนื่องในนิทาน

ถาม : มาสู่อุทเทสทางอุทเทสที่เท่าไร

ตอบ : มาสู่อุทเทสทางอุทเทสที่ ๔

ถาม : บรรดาวิบัติ ๔ เป็นวิบัติอะไร

ตอบ : เป็นศีลวิบัติก็มี เป็นอาจารวิบัติก็มี

ถาม : บรรดาอาบัติ ๗ กอง เป็นอาบัติกองไหน

ตอบ : เป็นอาบัติกองปาราชิกก็มีเป็นอาบัติกองสังฆาทิเสสก็มีเป็นอาบัติกองปาจิตตีย์ก็มีถาม : บรรดาสมุฏฐานแห่งอาบัติ ๖ อนิยตสิกขาบทที่ ๑ นั้นเกิดขึ้นด้วยสมุฏฐานเท่าไรตอบ : เกิดขึ้นด้วยสมุฏฐานอันหนึ่ง คือ ทางกายกับจิต มิใช่ทางวาจา

ถาม : บรรดาอธิกรณ์ ๔ เป็นอธิกรณ์อะไร

ตอบ : เป็นอาปัตตาธิกรณ์

ถาม : บรรดาสมถะ ๗ ระงับด้วยสมถะเท่าไร

ตอบ : ระงับด้วยสมถะ ๓ คือ ระงับด้วยสัมมุขาวินัยกับปฏิญญาตกรณะก็มี ระงับด้วยสัมมุขาวินัยก็มี ระงับด้วยติณวัตถารกะก็มีถาม : ในอนิยตสิกขาบทที่ ๑ นั้น อะไรเป็นวินัย ในอนิยตสิกขาบทที่ ๑ นั้น อะไรเป็นอภิวินัยตอบ : พระบัญญัติเป็นวินัย วิภัตติคือการจำแนกความเป็นอภิวินัย

ถาม : ในอนิยตสิกขาบทที่ ๑ นั้น อะไรเป็นปาติโมกข์ ในอนิยตสิกขาบทที่ ๑ นั้น อะไรเป็นอธิปาติโมกข์ตอบ : พระบัญญัติเป็นปาติโมกข์ วิภัตติคือการจำแนกความเป็น อธิปาติโมกข์

ถาม : อะไรเป็นวิบัติ

ตอบ : อสังวรเป็นวิบัติ

ถาม : อะไรเป็นสมบัติ

ตอบ : สังวรเป็นสมบัติ

ถาม : อะไรเป็นข้อปฏิบัติ

ตอบ : ข้อที่ภิกษุสมาทานอาปาณโกฏิกศีลตลอดชีวิตว่า ‘จักไม่ทำกรรมเห็นปานนี้’ แล้วศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลายเป็นข้อปฏิบัติถาม : พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติอนิยตสิกขาบทที่ ๑ เพราะทรงอาศัยอำนาจประโยนช์อะไรตอบ : พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติอนิยตสิกขาบทที่ ๑ ทรงอาศัยอำนาจประโยชน์ ๑๐ ประการ คือ

๑. เพี่อความรับว่าดีแห่งสงฆ์

๒. เพี่อความสำราญแห่งสงฆ์

๓. เพี่อข่มบุคคลผู้เก้อยาก

๔. เพี่อความอยู่สำราญแห่งภิกษุผู้มีศีลเป็นที่รัก

๕. เพี่อป้องกันอาสวะอันจะบังเกิดในปัจจุบัน

๖. เพี่อกำจัดอาสวะอันจักบังเกิดในอนาคต

๗. เพี่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส

๘. เพี่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว

๙. เพี่อความตั้งมั่นแห่งพระสัทธรรม

๑๐. เพื่อเอื้อเฟื้อพระวินัย

ถาม : คนพวกไหนศึกษา

ตอบ : พระเสขะและกัลยาณปุถุชนศึกษา

ถาม : คนพวกไหนศึกษาเสร็จแล้ว

ตอบ : พระอรหันต์ศึกษาเสร็จแล้ว

ถาม : อนิยตสิกขาบทที่ ๑ นั้นตั้งอยู่ที่ไหน

ตอบ : ตั้งอยู่ที่สิกขากามบุคคล (บุคคลผู้ใคร่ศึกษา)

ถาม : คนพวกไหนทรงไว้

ตอบ : อนิยตสิกขาบทที่ ๑ พระเถระเหล่าใดยังประพฤติอยู่ พระเถระเหล่านั้นย่อมทรงไว้

ถาม : เป็นคำของใคร

ฺ ตอบ : เป็นพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า

ถาม : ใครนำมา

ตอบ : พระเถระทั้งหลายนำสืบ ๆ กันมา

รายนามพระเถระผู้ทรงพระวินัย

พระเถระเหล่านี้ คือ พระอุบาลี พระทาสกะ พระ โสณกะ พระสิคควะ รวมเป็น ๕ ทั้งพระโมคคลีบุตรเป็นชาวศรีชมพูทวีปต่อแต่นั้น พระเถระผู้ประเสริฐมีปัญญามากเหล่านี้ คือ พระมหินทะ ๑ พระอิฏฏิยะ ๑ พระอุตติยะ ๑ พระสัมพละ ๑ ...

พระเถระผู้ประเสริฐมีปัญญามากเหล่านี้ รู้พระวินัย ฉลาดในมรรคา ได้ประกาศพระวินัยปิฎกที่เกาะตามพปัณณิ

คำถามและคำตอบในอนิยตสิกขาบทที่ ๒

{๒๕} [๒๓] ถาม : พระผู้มีพระภาคผู้ทรงรู้เห็นเป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธะพระองค์นั้นทรงบัญญัติอนิยตสิกขาบทที่ ๒ ที่ไหนตอบ : ทรงบัญญัติที่พระนครสาวัตถี

ถาม : ทรงปรารภใคร

ตอบ : ทรงปรารภท่านพระอุทายี

ถาม : เพราะเรื่องอะไร

ตอบ : เพราะเรื่องที่ท่านพระอุทายีนั่งในที่ลับสองต่อสองกับหญิง

ถาม : ในอนิยตสิกขาบทที่ ๒ นั้น มีบัญญัติ อนุบัญญัติ อนุปันนบัญญัติไหม

ตอบ : ในอนิยตสิกขาบทที่ ๒ นั้น มีแต่บัญญัติ อนุบัญญัติ อนุปันนบัญญัติไม่มี

ถาม : มีสัพพัตถบัญญัติ ปเทสบัญญัติไหม

ตอบ : มีแต่สัพพัตถบัญญัติ

ถาม : มีสาธารณบัญญัติ อสาธารณบัญญัติไหม

ตอบ : มีแต่อสาธารณบัญญัติ

ถาม : มีเอกโตบัญญัติ อุภโตบัญญัติไหม

ตอบ : มีแต่เอกโตบัญญัติ

ถาม : บรรดาปาติโมกขุทเทส ๕ อนิยตสิกขาบทที่ ๒ นั้นจัดเข้าในอุทเทสไหน นับเนื่องในอุทเทสไหนตอบ : จัดเข้าในนิทาน นับเนื่องในนิทาน

ถาม : มาสู่อุทเทสทางอุทเทสที่เท่าไร

ตอบ : มาสู่อุทเทสทางอุทเทสที่ ๔

ถาม : บรรดาวิบัติ ๔ เป็นวิบัติอะไร

ตอบ : เป็นศีลวิบัติก็มี เป็นอาจารวิบัติก็มี

ถาม : บรรดาอาบัติ ๗ กอง เป็นอาบัติกองไหน

ตอบ : เป็นอาบัติกองสังฆาทิเสสก็มี เป็นอาบัติกองปาจิตตีย์ก็มี

ถาม : บรรดาสมุฏฐานแห่งอาบัติ ๖ อนิยตสิกขาบทที่ ๒ นั้นเกิดขึ้น ด้วยสมุฏฐานเท่าไร

ตอบ : เกิดขึ้นด้วยสมุฏฐาน ๓ คือ ทางกายกับจิต มิใช่ทางวาจา ก็มี ทางวาจากับจิต มิใช่ทางกายก็มี ทางกาย วาจา และจิตก็มีถาม : บรรดาอธิกรณ์ ๔ เป็นอธิกรณ์อะไร

ตอบ : เป็นอาปัตตาธิกรณ์

ถาม : บรรดาสมถะ ๗ ระงับด้วยสมถะเท่าไร

ตอบ : ระงับด้วยสมถะ ๓ คือ ระงับด้วยสัมมุขาวินัยกับปฏิญญาต กรณะก็มี ระงับด้วยสัมมุขาวินัยก็มี ระงับด้วยติณวัตถารกะก็มี ...

จบ อนิยต ๒ สิกขาบท

หัวข้อสิกขาบทประจำกัณฑ์

{๒๖} อนิยต ๒ สิกขาบท คือ สิกขาบทว่าด้วยอาสนะ กำบังซึ่งพอจะทำการได้คือที่ลับตา ๑ อาสนะกำบังไม่ถึง ขนาดนั้นคือที่ลับหู ๑ อันพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐ ผู้คงที่ทรงบัญญัติไว้ดีแลัว

๔. นิสสัคคิยกัณฑ์

๑. จีวรวรรค

คำถามและคำตอบในจีวรวรรคที่ ๑

{๒๗} [๒๔] ถาม : พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงรู้เห็นเป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธะพระองค์นั้นทรงบัญญัตินิสสัคคิยปาจิตตีย์แก่ภิกษุผู้เก็บอติเรกจีวร เกิน ๑๐ วันที่ไหนตอบ : ทรงบัญญัติที่พระนครเวสาลี

ถาม : ทรงปรารภใคร

ตอบ : ทรงปรารภภิกษุฉัพพัคคีย์

ถาม : เพราะเรื่องอะไร

ตอบ : เพราะเรื่องที่ภิกษุฉัพพัคคีย์ทรงอติเรกจีวรไวัเกิน ๑๐ วัน

สิกขาบทนี้มี ๑ บัญญัติ ๑ อนุบัญญัติ บรรดาสมุฏฐานแห่งอาบัติ ๖ สิกขาบทนี้เกิดขึ้นด้วยสมุฏฐาน ๒ คือ ทางกายกับวาจา มิใช่ทางจิตก็มี ทางกาย วาจา กับจิตก็มี ...

{๒๘} [๒๕] ถาม : ทรงบัญญัตินิสสัคคิยปาจิตตีย์แก่ภิกษุผู้อยู่ปราศจาก

ไตรจีวรสิ้นราตรีหนึ่งที่ไหน

ตอบ : ทรงบัญญัติที่พระนครสาวัตถี

ถาม : ทรงปรารภใคร

ตอบ : ทรงปรารภภิกษุหลายรูป

ถาม : เพราะเรื่องอะไร

ตอบ : เพราะเรื่องที่ภิกษุหลายรูปฝากจีวรไวัในมือของภิกษุทั้งหลาย แล้วมีแต่ผ้าอุตตราสงค์กับผ้าอันตรวาสกหลีกจาริกไปในชนบท

.....

สิกขาบทนี้มี ๑ บัญญัติ ๑ อนุบัญญัติ บรรดาสมุฏฐานแห่งอาบัติ ๖ สิกขาบทนี้เกิดขึ้นด้วยสมุฏฐาน ๒ คือ ทางกายกับวาจา มิใช่ทางจิตก็มี ทางกาย วาจา กับจิตก็มี ...

{๒๙} [๒๖] ถาม : ทรงบัญญัตินิสสัคคิยปาจิตตีย์แก่ภิกษุผู้รับอกาลจีวรแล้ว เก็บไว้เกินเดือนหนึ่งที่ไหน

ตอบ : ทรงบัญญัติที่พระนครสาวัตถี

ถาม : ทรงปรารภใคร

ตอบ : ทรงปรารภภิกษุหลายรูป

ถาม : เพราะเรื่องอะไร

ตอบ : เพราะเรื่องที่ภิกษุหลายรูปรับอกาลจีวรแล้วเก็บไว้เกินเดือน หนึ่ง

สิกขาบทนี้มี ๑ บัญญัติ บรรดาสมุฏฐานแห่งอาบัติ ๖ สิกขาบทนี้เกิดขึ้นด้วยสมุฏฐาน ๒ คือ ทางกายกับวาจา มิใช่ทางจิตก็มี ทางกาย วาจา กับจิตก็มี ...

{๓๐} [๒๗] ถาม : ทรงบัญญัตินิสสัคคิยปาจิตตีย์แก่ภิกษุผู้ใช้ภิกษุณีผู้มิใช่ ญาติให้ซักจีวรเก่าที่ไหน

ตอบ : ทรงบัญญัติที่พระนครสาวัตถี

ถาม : ทรงปรารภใคร

ตอบ : ทรงปรารภท่านพระอุทายี

ถาม : เพราะเรื่องอะไร

ตอบ : เพราะเรื่องที่ท่านพระอุทายีใช้ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติให้ซักกจีวรเก่า

สิกขาบทนี้มี ๑ บัญญัติ บรรดาสมุฏฐานแห่งอาบัติ ๖ สิกขาบทนี้เกิดขึ้นด้วยสมุฏฐาน ๖ ...