พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๗
สังคหิตกถา เล่ม ๓๗
Text layerBuddha’s wordsItems ๑๑๒๗–๑๑๓๓ (Royal Thai)1/10 in วรรคที่ ๗4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๗ สังคหิตกถา (Royal Thai Volume 37 · Mahachula Volume 37 · Mahamakut Volume 81 · Chaloem Phrakiat Volume 37)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 37, pp. 543–546
๗. สัตตมวรรค
(๖๙) ๑. สังคหิตกถา
ว่าด้วยเรื่องไม่มีสภาวธรรมที่สงเคราะห์เข้ากันได้
{๑๑๒๗} [๔๗๑] สกวาทีถามว่า สภาวธรรมบางเหล่าที่สงเคราะห์ได้ด้วยสภาวธรรมบางเหล่าไม่มีหรือ ?
ส. สภาวธรรมบางเหล่าที่นับเข้าได้ จัดเข้าหัวข้อได้ นับเนื่องแล้วด้วยสภาวธรรมบางอย่างมีอยู่มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าสภาวธรรมบางเหล่าที่นับเข้าได้ จัดเข้าหัวข้อได้ นับเนื่องด้วยสภาวธรรมบางเหล่ามีอยู่ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “สภาวธรรมบางเหล่าที่สงเคราะห์ได้ด้วยสภาวธรรมบางเหล่าไม่มี”{๑๑๒๘} ส. จักขายตนะนับเข้าได้ในขันธ์ไหน ?
ป. นับเข้าได้ในรูปขันธ์
ส. หากว่าจักขายตนะนับเข้าได้ในรูปขันธ์ ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “จักขายตนะสงเคราะห์ได้ด้วยรูปขันธ์”ส. โสตายตนะ ... ฆานายตนะ ... ชิวหายตนะ ... กายายตนะ นับเข้าได้ในขันธ์ไหน ?
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายราชคิริกะและนิกายสิทธัตถิกะ ซึ่งมีความเห็นว่าไม่มีสภาวธรรมบางเหล่าที่สงเคราะห์ได้ด้วยสภาวธรรมบางเหล่า กล่าวคือการรวมสภาวธรรมอย่างหนึ่งเข้ากับสภาวธรรมอีกอย่างหนึ่ง ตามหลักคัมภีร์ธาตุกถา (พระไตรปิฎกเล่ม ๓๖) ถือว่าเป็นไปไม่ได้ เพราะจะเป็นเหมือนกับการจับโคผู้ ๒ ตัวเป็นตนมาผูกไว้ด้วยเชือกเส้นเดียวกัน (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๒๑)
ป. นับเข้าได้ในรูปขันธ์
ส. หากว่ากายายตนะนับเข้าได้ในรูปขันธ์ ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “กายายตนะสงเคราะห์ได้ด้วยรูปขันธ์”{๑๑๒๙} ส. รูปายตนะ ... สัททายตนะ ... คันธายตนะ ... รสายตนะ ... โผฏฐัพพายตนะนับเข้าได้ในขันธ์ไหน ?
ป. นับเข้าได้ในรูปขันธ์
ส. หากว่าโผฏฐัพพายตนะนับเข้าได้ในรูปขันธ์ ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “โผฏฐัพพายตนะสงเคราะห์ได้ด้วยรูปขันธ์”{๑๑๓๐} ส. สุขเวทนานับเข้าได้ในขันธ์ไหน ?
ป. นับเข้าได้ในเวทนาขันธ์
ส. หากว่าสุขเวทนานับเข้าได้ในเวทนาขันธ์ ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “สุขเวทนาท่านสงเคราะห์ได้ด้วยเวทนาขันธ์”ส. ทุกขเวทนา ... อทุกขมสุขเวทนานับเข้าได้ในขันธ์ไหน ?
ป. นับเข้าได้ในเวทนาขันธ์
ส. หากว่าอทุกขมสุขเวทนานับเข้าได้ในเวทนาขันธ์ ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “อทุกขมสุขเวทนาสงเคราะห์ได้ด้วยเวทนาขันธ์”{๑๑๓๑} ส. สัญญาที่เกิดจากจักขุสัมผัสนับเข้าได้ในขันธ์ไหน ?
ป. นับเข้าได้ในสัญญาขันธ์
ส. หากว่าสัญญาที่เกิดจากจักขุสัมผัสนับเข้าได้ในสัญญาขันธ์ ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “สัญญาที่เกิดจากจักขุสัมผัสสงเคราะห์ได้ด้วยสัญญาขันธ์”
ส. สัญญาที่เกิดจากโสตสัมผัส ... สัญญาที่เกิดจากมโนสัมผัสนับเข้าได้ในขันธ์ไหน ?
ป. นับเข้าได้ในสัญญาขันธ์
ส. หากว่าสัญญาที่เกิดจากมโนสัมผัสนับเข้าได้ในสัญญาขันธ์ ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “สัญญาที่เกิดจากมโนสัมผัสสงเคราะห์ได้ด้วยสัญญาขันธ์”
{๑๑๓๒} ส. เจตนาที่เกิดจากจักขุสัมผัส ... เจตนาที่เกิดจากมโนสัมผัสนับเข้าได้ในขันธ์ไหน ?
ป. นับเข้าได้ในสังขารขันธ์
ส. หากว่าเจตนาที่เกิดจากมโนสัมผัสนับเข้าได้ในสังขารขันธ์ ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “เจตนาที่เกิดจากมโนสัมผัสสงเคราะห์ได้ด้วยสังขารขันธ์”
{๑๑๓๓} ส. จักขุวิญญาณ ... มโนวิญญาณนับเข้าได้ในขันธ์ไหน ?
ป. นับเข้าได้ในวิญญาณขันธ์
ส. หากว่ามโนวิญญาณนับเข้าได้ในวิญญาณขันธ์ ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “มโนวิญญาณสงเคราะห์ได้ด้วยวิญญาณขันธ์”
[๔๗๒] ป. สภาวธรรมเหล่านั้นท่านสงเคราะห์เข้าด้วยสภาวธรรมเหล่านั้น ก็เหมือนอย่างโคพลิพัทคู่หนึ่งที่เขาล่ามไว้ด้วยทามหรือเชือกบิณฑบาตที่เขาแขวนไว้ด้วยสาแหรก สุนัขที่เขาผูกไว้ด้วยเชือกผูกสุนัข
- ๑ทาม สายที่ผูกปลายตะโกกหรือแอกด้านหนึ่งอ้อมใต้คอวัวหรือควายไปยังอีกด้านหนึ่ง, เชือกหนังทำเป็นปลอกสวมใส่คอช้างที่จับใหม่, สายเชือกหรือหนังที่รั้งโกกหรือพวงมาลัยสวมคอม้าไปผูกกับรถหรือไถ (พจนานุกรม)
ส. หากว่าโคพลิพัทคู่หนึ่งเขาล่ามไว้ด้วยทามหรือเชือก บิณฑบาตที่เขาแขวนไว้ด้วยสาแหรก สุนัขที่เขาผูกไว้ด้วยเชือกผูกสุนัข ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “สภาวธรรมบางเหล่าที่สงเคราะห์ได้ด้วยสภาวธรรมบางเหล่ามีอยู่”
จบ สังคหิตกถา
(๖๔) ๒. สัมปยุตตกถา
ว่าด้วยเรื่องไม่มีสภาวธรรมที่สัมปยุตกันได้
{๑๑๓๔} [๔๗๓] สกวาทีถามว่า สภาวธรรมบางเหล่าที่สัมปยุตด้วยสภาวธรรมบางเหล่าไม่มีหรือ ?
ส. สภาวธรรมบางเหล่าที่สหรคต เกิดร่วม ระคน เกิดดับพร้อมกัน มีวัตถุอันเดียวกัน มีอารมณ์อันเดียวกันกับสภาวธรรมบางเหล่ามีอยู่มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าสภาวธรรมบางเหล่าที่สหรคต เกิดร่วม ระคน เกิดดับพร้อมกัน มีวัตถุอันเดียวกัน มีอารมณ์อันเดียวกันกับสภาวธรรมบางเหล่ามีอยู่ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “สภาวธรรมบางเหล่าที่สัมปยุตด้วยสภาวธรรมบางเหล่าไม่มี”
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายราชคิริกะและนิกายสิทธัตถิกะ ซึ่งมีความเห็นว่าไม่มีสภาวธรรมบางเหล่าสัมปยุตกันได้กับสภาวธรรมบางเหล่า ดังนั้น คำว่า ‘สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยญาณ’ เป็นต้น จึงเป็นคำที่ใช้ไม่ได้ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๒๒)
End of สังคหิตกถา