วิปรีตกถา เล่ม ๓๗

*ปฐวีกสิณํ สมาปตฺตึ (๑) สมาปนฺนสฺส วิปรีเต ญาณนฺติ? อามนฺตา. อนิจฺเจ “นิจฺจนฺ”ติ วิปริเยโสติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ทุกฺเข “สุขนฺ”ติ ฯเปฯ อนตฺตนิ “อตฺตา”ติ ฯเปฯ อสุเภ “สุภนฺ”ติ วิปริเยโสติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

*ปฐวีกสิณํ สมาปตฺตึ สมาปนฺนสฺส วิปรีเต ญาณนฺติ? อามนฺตา. อกุสลนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ นนุ กุสลนฺติ? อามนฺตา. หญฺจิ กุสลํ, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ “ปฐวีกสิณํ สมาปตฺตึ สมาปนฺนสฺส วิปรีเต ญาณนฺ”ติ.

*อนิจฺเจ “นิจฺจนฺ”ติ วิปริเยโส, โส จ อกุสโลติ? อามนฺตา. ปฐวีกสิณํ สมาปตฺตึ สมาปนฺนสฺส วิปรีเต ญาณํ, ตญฺจ อกุสลนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ทุกฺเข “สุขนฺ”ติ ฯเปฯ อนตฺตนิ “อตฺตา”ติ ฯเปฯ อสุเภ “สุภนฺ”ติ วิปริเยโส, โส จ อกุสโลติ? อามนฺตา. ปฐวีกสิณํ สมาปตฺตึ สมาปนฺนสฺส วิปรีเต ญาณํ, ตญฺจ อกุสลนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

สก. ญาณของผู้เข้าสมาบัติที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ วิปริตได้ใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. ความวิปลาสในสภาวธรรมที่ไม่เที่ยงว่าเที่ยงมีอยู่ใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. ความวิปลาสในสภาวธรรมที่เป็นทุกข์ว่าเป็นสุข ฯลฯ ที่เป็นอนัตตา ว่าเป็นอัตตา ฯลฯ ที่ไม่งามว่างามได้มีอยู่ใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. ญาณของผู้เข้าสมาบัติที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ วิปริตได้ใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. ญาณเป็นอกุศลใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. เป็นกุศลมิใช่หรือ

ปร. ใช่

สก. หากญาณเป็นกุศล ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ญาณของผู้เข้า สมาบัติที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ วิปริตได้”สก. ความวิปลาสในสภาวธรรมที่ไม่เที่ยงว่าเที่ยง และความวิปลาสนั้น เป็นอกุศลใช่ไหมปร. ใช่

สก. ญาณของผู้เข้าสมาบัติที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ วิปริตได้ และญาณนั้น เป็นอกุศลใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. ความวิปลาสในสภาวธรรมที่เป็นทุกข์ว่าเป็นสุข ฯลฯ ที่เป็นอนัตตาว่า เป็นอัตตา ฯลฯ ที่ไม่งามว่างาม และความวิปลาสนั้นเป็นอกุศลใช่ไหมปร. ใช่

สก. ญาณของผู้เข้าสมาบัติที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ วิปริตได้ และญาณนั้น เป็นอกุศลใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

*ปฐวีกสิณํ สมาปตฺตึ สมาปนฺนสฺส วิปรีเต ญาณํ, ตญฺจ อกุสลนฺติ? อามนฺตา. อนิจฺเจ “นิจฺจนฺ”ติ วิปริเยโส, โส จ กุสโลติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ปฐวีกสิณํ สมาปตฺตึ สมาปนฺนสฺส วิปรีเต ญาณํ, ตญฺจ อกุสลนฺติ? อามนฺตา. ทุกฺเข “สุขนฺ”ติ ฯเปฯ อนตฺตนิ “อตฺตา”ติ ฯเปฯ อสุเภ “สุภนฺ”ติ วิปริเยโส, โส จ กุสโลติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

สก. ญาณของผู้เข้าสมาบัติที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ วิปริตได้ และญาณ นั้นเป็นอกุศลใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. ความวิปลาสในสภาวธรรมที่ไม่เที่ยงว่าเที่ยง และความวิปลาสนั้นเป็น อกุศลใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. ญาณของผู้เข้าสมาบัติที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ วิปริตได้ และญาณนั้น เป็นอกุศลใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. ความวิปลาสในสภาวธรรมที่เป็นทุกข์ว่าเป็นสุข ฯลฯ ที่เป็นอนัตตาว่า เป็นอัตตา ฯลฯ ที่ไม่งามว่างาม และความวิปลาสนั้นเป็นกุศลใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

*ปฐวีกสิณํ สมาปตฺตึ สมาปนฺนสฺส วิปรีเต ญาณนฺติ? อามนฺตา. อรหา ปฐวีกสิณํ สมาปตฺตึ สมาปชฺเชยฺยาติ? อามนฺตา. หญฺจิ อรหา ปฐวีกสิณํ สมาปตฺตึ สมาปชฺเชยฺย, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ “ปฐวีกสิณํ สมาปตฺตึ สมาปนฺนสฺส วิปรีเต ญาณนฺ”ติ.

*ปฐวีกสิณํ สมาปตฺตึ สมาปนฺนสฺส วิปรีเต ญาณํ, อรหา ปฐวีกสิณํ สมาปตฺตึ สมาปชฺเชยฺยาติ? อามนฺตา. อตฺถิ อรหโต วิปริเยโสติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

*อตฺถิ อรหโต วิปริเยโสติ? อามนฺตา. อตฺถิ อรหโต สญฺญาวิปริเยโส จิตฺตวิปริเยโส ทิฏฺฐิวิปริเยโสติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

*นตฺถิ อรหโต สญฺญาวิปริเยโส จิตฺตวิปริเยโส ทิฏฺฐิวิปริเยโสติ? อามนฺตา. หญฺจิ นตฺถิ อรหโต สญฺญาวิปริเยโส จิตฺตวิปริเยโส ทิฏฺฐิวิปริเยโส, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ “อตฺถิ อรหโต วิปริเยโส”ติ.

สก. ญาณของผู้เข้าสมาบัติที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ วิปริตได้ใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. พระอรหันต์เข้าสมาบัติที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. หากพระอรหันต์เข้าสมาบัติที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ ท่านก็ไม่ควรยอม รับ ว่า “ญาณของผู้เข้าสมาบัติที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ วิปริตได้”สก. ญาณของผู้เข้าสมาบัติที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ วิปริตได้ พระอรหันต์พึง เข้าสมาบัติที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ใช่ไหมปร. ใช่

สก. ความวิปลาสของพระอรหันต์มีอยู่ใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. ความวิปลาสของพระอรหันต์มีอยู่ใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. สัญญาวิปลาส จิตตวิปลาส ทิฏฐิวิปลาสของพระอรหันต์มีอยู่ใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. สัญญาวิปลาส จิตตวิปลาส ทิฏฐิวิปลาสของพระอรหันต์ไม่มีใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. หากสัญญาวิปลาส จิตตวิปลาส ทิฏฐิวิปลาสของพระอรหันต์ไม่มี ท่าน ก็ไม่ควรยอมรับว่า “ความวิปลาสของพระอรหันต์มีอยู่”

*น วตฺตพฺพํ “ปฐวีกสิณํ สมาปตฺตึ สมาปนฺนสฺส วิปรีเต ญาณนฺ”ติ? อามนฺตา. ปฐวีกสิณํ สมาปตฺตึ สมาปชฺชนฺตสฺส สพฺเพว ปฐวี โหตีติ? (๑) น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เตน หิ ปฐวีกสิณํ สมาปตฺตึ สมาปนฺนสฺส วิปรีเต ญาณนฺติ.

*ปฐวีกสิณํ สมาปตฺตึ สมาปนฺนสฺส วิปรีเต ญาณนฺติ? อามนฺตา. นนุ ปฐวี อตฺถิ, อตฺถิ จ โกจิ ปฐวึ ปฐวิโต สมาปชฺชตีติ? อามนฺตา. หญฺจิ ปฐวี อตฺถิ, อตฺถิ จ โกจิ ปฐวึ ปฐวิโต สมาปชฺชติ, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ “ปฐวีกสิณํ สมาปตฺตึ สมาปนฺนสฺส วิปรีเต ญาณนฺ”ติ.

*ปฐวี อตฺถิ, ปฐวึ ปฐวิโต สมาปชฺชนฺตสฺส วิปรีตํ โหตีติ? อามนฺตา. นิพฺพานํ อตฺถิ, นิพฺพานํ นิพฺพานโต สมาปชฺชนฺตสฺส วิปรีตํ โหตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เตน หิ น วตฺตพฺพํ “ปฐวีกสิณํ สมาปตฺตึ สมาปนฺนสฺส วิปรีเต ญาณนฺ”ติ. วิปรีตกถา นิฏฺฐิตา.

ปร. ท่านไม่ยอมรับว่า “ญาณของผู้เข้าสมาบัติที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ วิปริต” ใช่ไหมสก. ใช่

ปร. ปฐวีกสิณย่อมปรากฏแก่ผู้เข้าสมาบัติที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ เป็นดิน ล้วน ๆ ใช่ไหมสก. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ปร. ดังนั้น ญาณของผู้เข้าสมาบัติที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์จึงวิปริต

สก. ญาณของผู้เข้าสมาบัติที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ วิปริตใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. ดินมีอยู่ และบางคนที่เข้าปฐวีกสิณจากดินก็มีอยู่มิใช่หรือ

ปร. ใช่

สก. หากดินมีอยู่ และบางคนที่เข้าปฐวีกสิณจากดินก็มีอยู่ ท่านก็ไม่ควร ยอมรับว่า “ญาณของผู้เข้าสมาบัติที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ วิปริตได้”สก. ดินมีอยู่ และญาณของผู้เข้าปฐวีกสิณจากดิน วิปริตใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. นิพพานมีอยู่ แต่ญาณของผู้เข้าสมาบัติที่มีนิพพานเป็นอารมณ์จากนิพพาน ก็วิปริตใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. ดังนั้น ท่านจึงไม่ควรยอมรับว่า “ญาณของผู้เข้าสมาบัติที่มีปฐวีกสิณ เป็นอารมณ์ วิปริตได้”

วิปรีตกถา จบ