ปัจจุปปันนญาณกถา เล่ม ๓๗

*ปจฺจุปฺปนฺเน ญาณํ อตฺถีติ? อามนฺตา. เตน ญาเณน ตํ ญาณํ ชานาตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เตน ญาเณน ตํ ญาณํ ชานาตีติ? อามนฺตา. เตน ญาเณน ตํ ญาณํ “ญาณนฺ”ติ ชานาตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เตน ญาเณน ตํ ญาณํ “ญาณนฺ”ติ ชานาตีติ? อามนฺตา. ตํ ญาณํ ตสฺส ญาณสฺส อารมฺมณนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

*ตํ ญาณํ ตสฺส ญาณสฺส อารมฺมณนฺติ? อามนฺตา. เตน ผสฺเสน ตํ ผสฺสํ ผุสติ. ตาย เวทนาย ตํ เวทนํ เวเทติ. ตาย สญฺญาย ตํ สญฺญํ สญฺชานาติ. ตาย เจตนาย ตํ เจตนํ เจเตติ. เตน จิตฺเตน ตํ จิตฺตํ จินฺเตติ. เตน วิตกฺเกน ตํ วิตกฺกํ วิตกฺเกติ. เตน วิจาเรน ตํ วิจารํ วิจาเรติ. ตาย ปีติยา ตํ ปีตึ ปิยายติ. ตาย สติยา ตํ สตึ สรติ. ตาย ปญฺญาย ตํ ปญฺญํ ปชานาติ. เตน ขคฺเคน ตํ ขคฺคํ ฉินฺทติ. เตน ผรสุนา ตํ ผรสุํ ตจฺฉติ. ตาย กุธาริยา ตํ กุธาวึ ตจฺฉติ. ตาย วาสิยา ตํ วาสึ ตจฺฉติ. ตาย สูจิยา ตํ สูจึ สิพฺเพติ. เตน องฺคุลคฺเคน ตํ องฺคุลคฺคํ ปรามสติ. เตน นาสิกคฺเคน ตํ นาสิกคฺคํ ปรามสติ. เตน มตฺถเกน ตํ มตฺถกํ ปรามสติ. เตน คูเถน ตํ คูถํ โธวติ. เตน มุตฺเตน ตํ มุตฺตํ โธวติ. เตน เขเฬน ตํ เขฬํ โธวติ. เตน ปุพฺเพน ตํ ปุพฺพํ โธวติ. เตน โลหิเตน ตํ โลหิตํ โธวตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

สก. ปัจจุปปันนญาณ มีอยู่ใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. บุคคลรู้ญาณนั้นได้ด้วยปัจจุปันนญาณนั้นใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. บุคคลรู้ญาณนั้นได้ด้วยปัจจุปปันนญาณนั้นใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. บุคคลรู้ญาณนั้นว่าเป็นญาณ ได้ด้วยปัจจุปปันนญาณนั้นใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. รู้ญาณนั้นว่าเป็นญาณ ได้ด้วยปัจจุปปันนญาณนั้นใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. ญาณนั้นเป็นอารมณ์ของปัจจุปปันนญาณนั้นใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. ญาณนั้นเป็นอารมณ์ของปัจจุปปันนญาณนั้นใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. ถูกต้องผัสสะนั้นด้วยผัสสะนั้น เสวยเวทนานั้นด้วยเวทนานั้น จำ สัญญานั้นด้วยสัญญานั้น จงใจเจตนานั้นด้วยเจตนานั้น คิดจิตนั้นด้วยจิตนั้น ตรึกวิตกนั้นด้วยวิตกนั้น ตรองวิจารนั้นด้วยวิจารนั้น เอิบอิ่มปีตินั้นด้วยปีตินั้น ระลึกสตินั้นด้วยสตินั้น รู้ชัดปัญญานั้นด้วยปัญญานั้น ตัดดาบนั้นด้วยดาบนั้น ถากขวานนั้นด้วยขวานนั้น ถากผึ่งนั้นด้วยผึ่งนั้น ถากมีดนั้นด้วยมีดนั้น เย็บเข็ม นั้นด้วยเข็มนั้น ลูบคลำปลายนิ้วมือนั้นด้วยปลายนิ้วมือนั้น ลูบคลำปลายจมูกนั้น ด้วยปลายจมูกนั้น ลูบคลำกระหม่อมนั้นด้วยกระหม่อมนั้น ล้างคูถนั้นด้วยคูถนั้น ล้างมูตรนั้นด้วยมูตรนั้น ล้างน้ำลายนั้นด้วยน้ำลายนั้น ล้างน้ำหนองนั้นด้วย น้ำหนองนั้น ล้างเลือดนั้นด้วยเลือดนั้นใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

*น วตฺตพฺพํ “ปฏุปฺปนฺเน ญาณํ อตฺถี”ติ? อามนฺตา. นนุ สพฺพสงฺขาเร อนิจฺจโต ทิฏฺเฐ ตมฺปิ ญาณํ อนิจฺจโต ทิฏฺฐํ โหตีติ? อามนฺตา. หญฺจิ สพฺพสงฺขาเร อนิจฺจโต ทิฏฺเฐ ตมฺปิ ญาณํ อนิจฺจโต ทิฏฺฐํ โหติ, เตน วต เร วตฺตพฺเพ “ปจฺจุปฺปนฺเน ญาณํ อตฺถี”ติ. ปจฺจุปฺปนฺนญาณกถา (๑) นิฏฺฐิตา.

ปร. ท่านไม่ยอมรับว่า “ปัจจุปปันนญาณมีอยู่” ใช่ไหม

สก. ใช่

ปร. เมื่อพระโยคาวจรเห็นสังขารทั้งปวงโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยงแล้วก็ เป็นอันเห็นญาณนั้น โดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยงมิใช่หรือ

สก. ใช่

ปร. หากเมื่อพระโยคาวจรเห็นสังขารทั้งปวงโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยงแล้ว ก็เป็นอันเห็นญาณนั้นโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง ดังนั้น ท่านจึงควรยอมรับว่า “ปัจจุปปันนญาณมีอยู่”

ปัจจุปปันนญาณกถา จบ