พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๕
นิยามกถา เล่ม ๓๗
Text layerBuddha’s wordsItems ๑๐๔๖–๑๐๕๘ (Royal Thai)4/10 in วรรคที่ ๕4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๕ นิยามกถา (Royal Thai Volume 37 · Mahachula Volume 37 · Mahamakut Volume 80 · Chaloem Phrakiat Volume 37)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 37, pp. 496–500
ส. หากว่าดินมีอยู่ และบางคนเข้าปฐวีกสิณจากดินก็มีอยู่ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ผู้เข้าสมาบัติมีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์มีญาณวิปริต”{๑๐๔๕} ส. ดินมีอยู่ แต่ญาณของผู้เข้าปฐวีกสิณจากดินเป็นญาณวิปริตหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. นิพพานมีอยู่ แต่ญาณของผู้เข้าสมาบัติที่มีนิพพานเป็นอารมณ์จากนิพพานก็เป็นญาณวิปริตหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ถ้าอย่างนั้น ท่านก็ไม่ควรกล่าวว่า “ญาณของผู้เข้าสมาบัติที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์วิปริตได้”
จบ วิปรีตกถา
(๔๖) ๔. นิยามกถา
ว่าด้วยเรื่องนิยามของบุคคล
{๑๐๔๖} [๔๒๘] สกวาทีถามว่า อนิยตบุคคลมีญาณเพื่อไปสู่นิยามหรือ ?
- ๑อนิยตบุคคล บุคคลผู้ไม่แน่นอน หมายถึงบุคคลผู้เป็นปุถุชนซึ่งมีคติหรือภาวะที่ยังไม่แน่นอนพอให้กำหนดได้ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๔๓.๒๐๑,๒๐๒, ดู อภิ.ปุ. (แปล) ๓๖/๑๔/๑๗๗ ประกอบ)
- ๒นิยาม สภาวะที่แน่นอน ในที่นี้หมายถึงอริยมรรค (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๐๖,๒๑๑) อนึ่ง นิยาม มี ๒ คือ มิจฉัตตนิยาม ได้แก่อนันนตริยกรรม สัมมัตตนิยาม ได้แก่อริยมรรค (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๖๙)
- ๓ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอุตตราปถกะ ซึ่งมีความเห็นว่าอนิยตบุคคลคือปุถุชนก็สามารถมีญาณเพื่อหยั่งลงสู่นิยามคือบรรลุอริยมรรคได้ โดยอ้างว่า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบถึงบุคคลที่จักหยั่งลงสู่สัมมัตตนิยามเป็นผู้สามารถบรรลุธรรมได้ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๑๐)
ส. นิยตบุคคลมีญาณเพื่อไปสู่โลกิยธรรมอันมิใช่นิยามหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๐๔๗} ส. นิยตบุคคลไม่มีญาณเพื่อไปสู่โลกิยธรรมอันมิใช่นิยามหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. อนิยตบุคคลไม่มีญาณเพื่อไปสู่นิยามหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๐๔๘} ส. อนิยตบุคคลมีญาณเพื่อไปสู่นิยามหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. นิยตบุคคลมีญาณเพื่อไปสู่นิยามหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๐๔๙} ส. นิยตบุคคลไม่มีญาณเพื่อไปสู่นิยามหรือ ?
ป. ถูกแล้ว.
ส. อนิยตบุคคลไม่มีญาณเพื่อไปสู่นิยามหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๐๕๐} ส. อนิยตบุคคลมีญาณเพื่อไปสู่นิยามหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. อนิยตบุคคลมีญาณเพื่อไปสู่โลกิยธรรมอันมิใช่นิยามหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
- ๑นิยตบุคคล บุคคลผู้แน่นอน แบ่งเป็นสองฝ่าย คือ ฝ่ายชั่วเต็มที่ ได้แก่บุคคลผู้ทำอนันตริยกรรม และผู้เป็นนิยตมิจฉาทิฏฐิ ซึ่งชื่อว่านิตยะ เพราะเป็นผู้มีคติที่ไปเกิดในนรกอย่างแน่นอน และฝ่ายดีที่สุด ได้แก่ พระอริยบุคคล ๘ จำพวก ซึ่งชื่อว่านิยตะ เพราะเป็นผู้มีความแน่นอนต่อการบรรลุมรรคผลชั้นสูง ๆ และมีความแน่นอนต่อการเข้าสู่อนุปาทาปรินิพพาน (การดับขันธปรินิพพานของพระอรหันต์) [อภิ.ปญฺจ.อ. ๔๓.๒๐๑,๒๐๒, ดู อภิ.ปุ. (แปล) ๓๖/๑๔/๑๗๗ ประกอบ]
{๑๐๕๑} ส. อนิยตบุคคลไม่มีญาณเพื่อไปสู่โลกิยธรรมอันมิใช่นิยามหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. อนิยตบุคคลไม่มีญาณเพื่อไปสู่นิยามหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๐๕๒} [๔๒๙] ส. อนิยตบุคคลมีญาณเพื่อไปสู่นิยามหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. อนิยตบุคคลมีนิยามเพื่อไปสู่นิยามหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น...
{๑๐๕๓} ส. อนิยตบุคคลมีญาณเพื่อไปสู่นิยามหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. อนิยตบุคคลมีสติปัฏฐาน ... สัมมัปปธาน ... อิทธิบาท ... อินทรีย์ ... พละ ... โพชฌงค์เพื่อไปสู่ทางอันแน่นอนหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๐๕๔} ส. อนิยตบุคคลไม่มีนิยามเพื่อไปสู่นิยามหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าอนิยตบุคคลไม่มีนิยามเพื่อไปสู่นิยาม ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “อนิยตบุคคลมีญาณเพื่อไปสู่นิยาม”{๑๐๕๕} ส. อนิยตบุคคลไม่มีสติปัฏฐาน ... โพชฌงค์เพื่อไปสู่นิยามหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าอนิยตบุคคลไม่มีโพชฌงค์เพื่อไปสู่นิยามท่านก็ใม่ควรยอมรับว่า “อนิยตบุคคลมีญาณเพื่อไปสู่นิยาม”
{๑๐๕๖} [๔๓๐] ส. อนิยตบุคคลมีญาณเพื่อไปสู่นิยามหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. โคตรภูบุคคลมีญาณในโสดาปัตติมรรคหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๐๕๗} ส. บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งซึ่งโสดาปัตติผลมีญาณในโสดาปัตติผลหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งซึ่งสกทาคามิผล ... เพื่อทำให้แจ้งซึ่งอนาคามิผล ... เพื่อทำให้แจ้งซึ่งอรหัตตผลมีญาณในอรหัตตผลหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ....
{๑๐๕๘} [๔๓๑] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “อนิยตบุคคลมีญาณเพื่อไปสู่นิยาม” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบได้ว่า “บุคคลนี้จักก้าวลงสู่สัมมัตตนิยาม บุคคลนี้เป็นผู้ควรเพื่อจะตรัสรู้ธรรมนี้” มิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. หากว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบได้ว่า “บุคคลนี้จักก้าวลงสู่สัมมัตตนิยาม บุคคลนี้เป็นผู้ควรเพื่อจะตรัสรู้ธรรม” ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “อนิยตบุคคลมีญาณเพื่อไปสู่นิยาม”
จบ นิยามกถา
(๔๗) ๕. ปฏิสัมภิทากถา
ว่าด้วยเรื่องญาณทั้งปวงเป็นปฏิสัมภิทา
{๑๐๕๙} [๔๓๒] สกวาทีถามว่า ญาณทั้งปวงเป็นปฏิสัมภิทาหรือ ?
ส. สมมติญาณเป็นปฏิสัมภิทาหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. สมมติญาณเป็นปฏิสัมภิทาหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งรู้สมมติ ชนเหล่านั้นทั้งหมดเป็นผู้บรรลุปฏิสัมภิทาแล้วหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ญาณทั้งปวงเป็นปฏิสัมภิทาหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ญาณในการกำหนดรู้ใจผู้อื่นเป็นปฏิสัมภิทาหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ญาณในการกำหนดรู้ใจผู้อื่นเป็นปฏิสัมภิทาหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งรู้จิตของบุคคลอื่น ชนเหล่านั้นทั้งหมดเป็นผู้บรรลุปฏิสัมภิทาแล้วหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นว่าญาณทั้งหมดของพระอริยะเป็นโลกุตตระทั้งนั้น และจัดเป็นปฏิสัมภิทาได้ทั้งสิ้น (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๑๑-๒๑๒)
End of นิยามกถา