พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๕
จิตตารัมมณกถา เล่ม ๓๗
Text layerBuddha’s wordsItems ๑๐๖๕–๑๐๖๘ (Royal Thai)7/10 in วรรคที่ ๕4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๕ จิตตารัมมณกถา (Royal Thai Volume 37 · Mahachula Volume 37 · Mahamakut Volume 80 · Chaloem Phrakiat Volume 37)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 37, pp. 503–506
ป. หากว่าบุคคลผู้ให้คิลานปัจจัยเภสัชบริขารมีญาณและคิลานปัจจัยเภสัชบริขารเป็นสมมติสัจจะ ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “สมมติญาณมีสัจจะเป็นอารมณ์เท่านั้น ไม่มีธรรมอื่นเป็นอารมณ์”{๑๐๖๔} [๔๓๕] ส. สมมติญาณมีสัจจะเป็นอารมณ์เท่านั้น ไม่มีธรรมอื่นเป็นอารมณ์หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลกำหนดรู้ทุกข์ได้ ละสมุทัยได้ ทำให้แจ้งซึ่งนิโรธได้ เจริญมรรคได้ด้วยญาณนั้นหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
จบ สัมมติญาณกถา
(๔๙) ๗. จิตตารัมมณกถา
ว่าด้วยเจโตปริยญาณมีแต่จิตเป็นอารมณ์
{๑๐๖๕} [๔๓๖] สกวาทีถามว่า เจโตปริยญาณ (ความรู้ในการกำหนดรู้ใจผู้อื่น) มีจิตเป็นอารมณ์เท่านั้น ไม่มีธรรมอื่นเป็นอารมณ์หรือ ?
ส. มีบางคนจิตมีราคะก็รู้ชัดว่าจิตมีราคะมิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นว่าเจโตปริยญาณมีแต่จิตเป็นอารมณ์เท่านั้น คือรู้ได้เฉพาะจิต ไม่สามารถรู้ถึงเจตสิก (อภิ.ปญจ.อ. ๒๑๓)
ส. หากว่ามีบางคนจิตมีราคะก็รู้ชัดว่าจิตมีราคะ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “เจโตปริยญาณมีจิตเป็นอารมณ์เท่านั้น ไม่มีธรรมอื่นเป็นอารมณ์”
ส. มีบางคนจิตปราศจากราคะก็รู้ชัดว่าจิตปราศจากราคะ ... จิตมีโทสะ ... จิตปราศจากโทสะ ... จิตมีโมหะ ... จิตปราศจากโมหะ ... จิตหดหู่ ... จิตฟุ้งซ่าน ... จิตเป็นมหัคคตะ ... จิตไม่เป็นมหัคคตะ ... จิตมีจิตอื่นยิ่งกว่า ... จิตไม่มีจิตอื่นยิ่งกว่า ... จิตเป็นสมาธิ ... จิตไม่เป็นสมาธิ ... จิตหลุดพ้น ... จิตยังไม่หลุดพ้นก็รู้ชัดว่าจิตยังไม่หลุดพ้นมิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่ามีบางคนจิตยังไม่หลุดพ้นก็รู้ชัดว่าจิตยังไม่หลุดพ้น ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “เจโตปริยญาณมีจิตเป็นอารมณ์เท่านั้น ไม่มีธรรมอื่นเป็นอารมณ์”
{๑๐๖๖} [๔๓๗] ส. ญาณที่มีผัสสะเป็นอารมณ์ควรเรียกว่าเจโตปริยญาณหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าญาณที่มีผัสสะเป็นอารมณ์ควรเรียกว่าเจโตปริยญาณ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “เจโตปริยญาณมีจิตเป็นอารมณ์เท่านั้น ไม่มีธรรมอื่นเป็นอารมณ์”
ส. ญาณที่มีเวทนาเป็นอารมณ์ ... ญาณที่มีสัญญาเป็นอารมณ์ ... ญาณที่มีเจตนาเป็นอารมณ์ ... ญาณที่มีจิตเป็นอารมณ์ ... ญาณที่มีศรัทธาเป็นอารมณ์ ... ญาณที่มีวิริยะเป็นอารมณ์ ... ญาณที่มีสติเป็นอารมณ์ ... ญาณที่มีสมาธิเป็นอารมณ์ ... ญาณที่มีปัญญาเป็นอารมณ์ ... ญาณที่มีราคะเป็นอารมณ์ ... ญาณที่มีโทสะเป็นอารมณ์ ... ญาณที่มีอโนตตัปปะเป็นอารมณ์ควรเรียกว่าเจโตปริยญาณหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าญาณที่มีอโนตตัปปะเป็นอารมณ์ควรเรียกว่าเจโตปริยญาณ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “เจโตปริยญาณมีจิตเป็นอารมณ์เท่านั้น ไม่มีธรรมอื่นเป็นอารมณ์”{๑๐๖๗} ส. ญาณที่มีผัสสะเป็นอารมณ์ไม่ควรเรียกว่าเจโตปริยญาณหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ญาณนั้นเป็นผัสสปริยญาณหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ญาณที่มีเวทนาเป็นอารมณ์ ... ญาณที่มีสัญญาเป็นอารมณ์ ... ญาณที่มีอโนตตัปปะเป็นอารมณ์ไม่ควรเรียกว่าเจโตปริยญาณหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ญาณนั้นเป็นอโนตตัปปปริยญาณหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวว่านั้น ...
{๑๐๖๘} [๔๓๘] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “เจโตปริยญาณมีจิตเป็นอารมณ์เท่านั้น ไม่มีธรรมอื่นเป็นอารมณ์” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ญาณนั้นเป็นเจโตปริยญาณมิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. หากว่าญาณนั้นเป็นเจโตปริยญาณ ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “เจโตปริยญาณมีจิตเป็นอารมณ์เท่านั้น ไม่มีธรรมอื่นเป็นอารมณ์”
จบ จิตตารัมมณกถา
(๕๐) ๘. อนาคตญาณกถา
ว่าด้วยเรื่องอนาคตญาณ
{๑๐๖๙} [๔๓๙] สกวาทีถามว่า อนาคตญาณ (ความหยั่งรู้อนาคต) มีอยู่หรือ ?
ส. อนาคตญาณนั้นรู้อนาคตได้โดยมูล รู้ได้โดยเหตุ รู้ได้โดยนิทานรู้ได้โดยสมภพ รู้ได้โดยประภพ รู้ได้โดยสมุฏฐาน รู้ได้โดยอาหาร รู้ได้โดยอารมณ์ รู้ได้โดยปัจจัย รู้ได้โดยสมุทัยหรือป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๐๗๐} ส. อนาคตญาณมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. อนาคตญาณนั้นรู้ความเป็นเหตุปัจจัยที่เป็นอนาคตได้ รู้ความเป็นอารัมมณปัจจัยที่เป็นอนาคตได้ รู้ความเป็นอธิปติปัจจัยที่เป็นอนาคตได้ รู้ความเป็นอนันตรปัจจัยที่เป็นอนาคตได้ รู้ความเป็นสมนันตรปัจจัยที่เป็นอนาคตได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๐๗๑} ส. อนาคตญาณมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นว่าอนาคตญาณสามารถหยั่งรู้อนาคตได้ทั้ง ๒ ประเภท คือ ทั้งอันตรอนาคต คือช่วงระยะไกล หรือช่วงขณะจิตที่มีวิถีจิตหนึ่งหรือชวนจิตหนึ่งคั่น และอนันตรอนาคต คือช่วงระยะใกล้ หรือช่วงต่อเนื่องกันไปโดยไม่มีช่องว่างระหว่างขณะจิตหนึ่งกับอีกขณะจิตหนึ่ง ซึ่งผิดจากหลักการของฝ่ายสกวาทีที่เห็นว่าอนาคตญาณ สามารถรู้อนาคตได้เฉพาะอันตรอนาคตเท่านั้น (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๑๓)
End of จิตตารัมมณกถา