อนาสวกถา เล่ม ๓๗

อนาสวกถา

[๘๙๐] สกวาที ธรรมทั้งปวงของพระอรหันต์ ไม่เป็นอา-

รมณ์ของอาสวะ หรือ ?

ปรวาที ถูกแล้ว.

ส. เป็นมรรค เป็นผล เป็นนิพพาน เป็นโสดา-

ปัตติมรรค เป็นโสดาปัตติผล เป็นสกทาคามิมรรค เป็นสกทาคามิผลเป็นอนาคามิมรรค เป็นอนาคามิผล เป็นอรหัตมรรค เป็นอรหัตผลเป็นสติปัฏฐาน เป็นสัมมัปปธาน เป็นอิทธิบาท เป็นอินทรีย์ เป็นพละ เป็นโพชฌงค์ หรือ ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯ ล ฯ

[๘๙๑] ส. ธรรมทั้งปวงของพระอรหันต์ ไม่เป็นอารมณ์

ของอาสวะ หรือ ?

ป. ถูกแล้ว.

ส. จักษุของพระอรหันต์ไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ

หรือ ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. จักษุของพระอรหันต์ ไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ

หรือ ?

ป. ถูกแล้ว.

ส. เป็นมรรค เป็นผล เป็นนิพพาน เป็นโสดา-

ปัตติมรรค เป็นโสดาปัตติผล ฯ ล ฯ เป็นโพช-

ฌงค์ หรือ ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. โสตะของพระอรหันต์ ฯ ล ฯ ฆานะของพระ-

อรหันต์ ฯ ล ฯ ชิวหาของพระอรหันต์ ฯ ล ฯ กายของพระอรหันต์ ไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ หรือ ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯ ล ฯ

[๘๙๒] ส. กายของพระอรหันต์ ไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ

หรือ ?

ป. ถูกแล้ว.

ส. เป็นมรรค เป็นผล เป็นนิพพาน เป็นโสดา-

ปัตติมรรค เป็นโสดาปัตติผล ฯ ล ฯ เป็นโพชฌงค์ หรือ ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

[๘๙๓] ส. กายของพระอรหันต์ ไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ

หรือ ?

ป. ถูกแล้ว.

ส. กายของพระอรหันต์ ยังเข้าถึงการยกย่องและ

การข่มขี่ ยังเข้าถึงการตัดและการทำลาย ยังทั่วไปแก่ฝูงกา ฝูงแร้งฝูงเหยี่ยว หรือ ?

ป. ถูกแล้ว.

ส. ธรรมอันไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ ยังเข้าถึง

การยกย่องและการข่มขี่ ยังเข้าถึงการตัดและการทำลาย ยังทั่วไปแก่ฝูงกา ฝูงแร้ง ฝูงเหยี่ยว หรือ ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

[๘๙๔] ส. พิษพึงเข้าไป ศัสตราพึงเข้าไป ไฟพึงเข้าไป ใน

กายของพระอรหันต์ หรือ ?

ป. ถูกแล้ว.

ส. พิษพึงเข้าไป ศัสตราพึงเข้าไป ไฟพึงเข้าไป

ในธรรมอันไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ หรือ ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯ ล ฯ

[๘๙๕] ส. กายของพระอรหันต์ ยังจะจองจำ ด้วยเครื่องจองจำคือขื่อ ด้วยเครื่องจองจำคือเชือก ด้วยเครื่องจองจำคือตรวน ด้วยเครื่องจองจำคือบ้าน ด้วยเครื่องจองจำคือนิคม ด้วยเครื่องจองจำคือเมือง ด้วยเครื่องจองจำคือชนบท ด้วยเครื่องจองจำ ๕ ประการ ได้หรือ ?

ป. ถูกแล้ว.

ส. ธรรมอันไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ ยังจะจองจำ

ด้วยเครื่องจองจำคือขื่อ ด้วยเครื่องจองจำคือเชือก ด้วยเครื่องจองจำคือตรวน ด้วยเครื่องจองจำคือบ้าน ด้วยเครื่องจองจำคือนิคม ด้วย

เครื่องจองจำคือเมือง ด้วยเครื่องจองจำคือชนบท ด้วยเครื่องจองจำ ๕ประการ ได้หรือ ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯ ล ฯ

[๘๙๖] ส. ผิวา พระอรหันต์ให้จีวรแก่ปุถุชน จีวรนั้นเป็น

อารมณ์ของอาสวะแล้วเป็นอารมณ์ของอาสวะ

หรือ ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯ ล ฯ

ส. จีวรนั้นไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะแล้วเป็นอารมณ์

ของอาสวะ หรือ ?

ป. ถูกแล้ว.

ส. ของที่ไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะอันนั้น ของที่

เป็นอารมณ์ของอาสวะก็อันนั้นแหละ หรือ ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. ของที่ไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะอันนั้น ของที่

เป็นอารมณ์ของอาสวะก็นั้นแหละ หรือ ?

ป. ถูกแล้ว.

ส. มรรคไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ แล้วเป็นอารมณ์

ของอาสวะ หรือ ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. ผล สติปัฏฐาน สัมมัปปธาน อิทธิบาท อินทรีย์

พละ โพชฌงค์ ไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะแล้ว

เป็นอารมณ์ของอาสวะ หรือ ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

[๘๙๗] ส. ผิว่า พระอรหันต์ ให้บิณฑบาต ให้เสนาสนะให้คิลานปัจจยเภสัชชบริขาร แก่ปุถุชน คิลานปัจจยเภสัชชบริขารนั้นไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะแล้วเป็นอารมณ์ของอาสวะ หรือ ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. คิลานปัจจยเภสัชชบริขารนั้น ไม่เป็นอารมณ์

ของอาสวะแล้วเป็นอารมณ์ของอาสวะ หรือ ?

ป. ถูกแล้ว.

ส. ของที่ไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะอันนั้น ของเป็น

อารมณ์ที่ของอาสวะก็อันนั้นแหละ หรือ ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯ ล ฯ

ส. ของที่ไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะอันนั้น ของที่

เป็นอารมณ์ของอาสวะก็อันนั้นแหละ หรือ ?

ป. ถูกแล้ว.

ส. มรรคไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ แล้วเป็นอารมณ์

หรือ ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. ผล สติปัฏฐาน สัมมัปปธาน อิทธิบาท อินทรีย์

พละ โพชฌงค์ ไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะแล้ว เป็นอารมณ์ของอาสวะหรือ ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯ ล ฯ

[๘๙๘] ส. ผิว่า ปุถุชน ถวายจีวรแก่พระอรหันต์ จีวร

นั้นเป็นอารมณ์ของอาสวะ แล้วไม่เป็นอารมณ์

ของอาสวะ หรือ ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯ ล ฯ

[๘๙๙] ส. จีวรนั้น เป็นอารมณ์ของอาสวะ แล้วไม่เป็น

อารมณ์ของอาสวะ หรือ ?

ป. ถูกแล้ว.

ส. ของที่เป็นอารมณ์ของอาสวะอันนั้น ของที่ไม่

เป็นอารมณ์ของอาสวะก็อันนั้นแหละ หรือ ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯ ล ฯ

ส. ของที่เป็นอารมณ์ของอาสวะอันนั้น ของที่ไม่

เป็นอารมณ์ของอาสวะก็อันนั้นแหละ หรือ ?

ป. ถูกแล้ว.

ส. ราคะเป็นอารมณ์ของอาสวะแล้ว ไม่เป็นอารมณ์

ของอาสวะ หรือ ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. โทสะ โมหะ ฯลฯ อโนตตัปปะ เป็นอารมณ์

ของอาสวะแล้วไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ หรือ ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

[๙๐๐] ส. ผิว่า ปุถุชน ถวายบิณฑบาต ถวายเสนาสนะถวายคิลานปัจจยเภสัชชบริขารแก่พระอรหันต์ คิลานปัจจยเภสัชชบริ-ขารนั้น เป็นอารมณ์ของอาสวะ แล้วไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ หรือ ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

[๙๐๐] ส. ผิว่า ปุถุชน ถวายบิณฑบาต ถวายเสนาสนะถวายคิลานปัจจยเภสัชชบริขารแก่พระอรหันต์ คิลานปัจจยเภสัชชบริ-ขารนั้น เป็นอารมณ์ของอาสวะ แล้วไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ หรือ ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯ ล ฯ

[๙๐๑] ส. คิลานปัจจยเภสัชชบริขารนั้น เป็นอารมณ์ของ

อาสวะ แล้วเป็นอารมณ์ของอาสวะ หรือ ?

ป. ถูกแล้ว.

ส. ของที่เป็นอารมณ์ของอาสวะอันนั้น ของที่ไม่

เป็นอารมณ์ของอาสวะก็อันนั้นแหละ หรือ ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. ของที่เป็นอารมณ์ของอาสวะอันนั้น ของที่ไม่

เป็นอารมณ์ของอาสวะก็อันนั้นแหละ หรือ ?

ป. ถูกแล้ว.

ส. ราคะเป็นอารมณ์ของอาสวะ แล้วไม่เป็นอารมณ์

ของอาสวะ หรือ ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯ ล ฯ

ส. โทสะ ฯ ล ฯ โมหะ ฯลฯ อโนตตัปปะ เป็น

อารมณ์ของอาสวะแล้ว ไม่เป็นอารมณ์ของ

อาสวะ หรือ ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

[๙๐๒] ป. ไม่พึงกล่าวว่า ธรรมทั้งปวงของพระอรหันต์ ไม่

เป็นอารมณ์ของอาสวะ หรือ ?

ส. ถูกแล้ว.

ป. พระอรหันต์เป็นผู้ไม่มีอาสวะ มิใช่หรือ ?

ส. ถูกแล้ว.

ป. หากว่า พระอรหันต์เป็นผู้ไม่มีอาสวะ ด้วย

เหตุนั้นนะท่าน จึงต้องกล่าวว่า ธรรมทั้งปวงของพระอรหันต์ ไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ ดังนี้.

อนาสวกถา จบ

อรรถกถาอนาสวกถา

ว่าด้วยอนาสวะ

บัดนี้ ชื่อว่า เรื่องอนาสวะ คือ ไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ ๑.

ในเรื่องนั้นชนเหล่าใด มีความเห็นผิดดุจลัทธิของนิกายอุตตราปถกะทั้งหลาย ในขณะนี้ว่า ธรรมเหล่าใด ของพระอรหันต์ผู้ไม่มีอาสวะธรรมเหล่านั้นทั้งหมดไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ ดังนี้ สกวาทีหมายถึงชนเหล่านั้น จึงถามว่า ธรรมทั้งปวงของพระอรหันต์ เป็นต้น คำตอบรับรองเป็นของปรวาที. ลำดับนั้น สกวาที เพื่อท้วงว่า ธรรมทั้งหลายมีมรรคเป็นต้น ชื่อว่าไม่มีอาสวะ มีอยู่ ธรรมเหล่านั้นเท่านั้น ย่อมเกิดแก่พระอรหันต์หรือ ? จึงเริ่มคำว่า ธรรมทั้งปวงเป็นมรรค เป็นผล เป็นต้น. ถูกสกวาทีถามว่า จักขุของพระอรหันต์ไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะหรือ ปรวาทีตอบปฏิเสธ เพราะความที่จักษุนั้นเป็นอารมณ์ของอาสวะ. ถูกถามครั้งที่ ๒ ปรวาทีตอบรับรองว่า จักขุของพระอรหันต์ไม่เป็นอาสวะแต่เป็นอารมณ์ของอาสวะ.

ในปัญหาว่าด้วย การให้จีวร ปรวาทีตอบปฏิเสธ เพราะกลัวผิดจากลักษณะแห่งปัญหานี้ว่า ธรรมอย่างหนึ่งเที่ยวไม่เป็นอาสวะ แต่

๑. คำว่า "อาสวะ" คือ กิเลสเป็นเครื่องมักดองอยู่ในสันดานของสัตว์มี ๔ คือ ๑. กามาสวะ ๒. ภวาสวะ ๓. ทิฏฐาสวะ ๔. อวิชชาสวะ.

คำว่า "ไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ" ได้แก่ โลกุตตรจิต ๘ เจตสิก ๓๖นิพพาน.

เป็นอารมณ์ของอาสวะ. ถูกถามครั้งที่ ๒ ปรวาทีตอบรับรองว่า จีวรของพระอรหันต์ไม่เป็นอาสวะ แต่เป็นอารมณ์ของอาสวะ แม้ใน ๒ปัญหาว่า ของที่ไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะอันนั้น ก็นัยนี้นั่นแหละ. แต่สกวาทีย่อมท้วงเพราะการรับรองของปรวาทีในคำว่า ของที่ไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะอันนั้น ด้วยคำเป็นต้นว่า มรรคไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ แล้วเป็นอารมณ์ของอาสวะหรือ. พึงทราบเนื้อความในที่ทั้งปวงโดยอุบายนี้แล.

อรรถกถาอนาสวะกถา จบ

สมันนาคตกถา

[๙๐๓] สกวาที พระอรหันต์ประกอบด้วยผล ๔ หรือ ?

ปรวาที ถูกแล้ว.

ส. พระอรหันต์ประกอบด้วยผัสสะ ๔ ด้วยเวทนา ๔ด้วยปัญญา ๔ ด้วยเจตนา ๔ ด้วยจิต ๔ ด้วยศรัทธา ๔ ด้วยวิริยะ ๔ด้วยสติ ๔ ด้วยสมาธิ ๔ ด้วยปัญญา ๔ หรือ ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯ ล ฯ

[๙๐๔] ส. พระอนาคามีประกอบด้วยผล ๓ หรือ ?

ป. ถูกแล้ว.

ส. พระอนาคามีประกอบด้วยผัสสะ ๓ ฯ ล ฯ ด้วย

ปัญญา ๓ หรือ ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯ ล ฯ

[๙๐๕] ส. พระสกทาคามีประกอบด้วยผล ๒ หรือ ?

ป. ถูกแล้ว.

ส. พระสกทาคามีประกอบด้วยผัสสะ ๒ ฯลฯ ด้วย

ปัญญา ๒ หรือ ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

[๙๐๖] ส. พระอรหันต์ประกอบด้วยโสดาปัตติผล หรือ ?

ป. ถูกแล้ว.