คิหิสส อรหาติกถา เล่ม ๓๗

วรรคที่ ๔

คิหิสส อรหาติกถา

[๘๖๗] สกวาที คฤหัสถ์พึงเป็นพระอรหันต์ได้ หรือ ?

ปรวาที ถูกแล้ว.

ส. คิหิสัญโญชน์ของพระอรหันต์ยังมีอยู่ หรือ ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯ ล ฯ

ส. คิหิสัญโญชน์ของพระอรหันต์ไม่มี หรือ ?

ป. ถูกแล้ว.

ส. หากว่า คิหิสัญโญชน์ของพระอรหันต์ไม่มี ก็

ต้องไม่กล่าวว่า คฤหัสถ์พึงเป็นพระอรหันต์ได้.

[๘๖๘] ส. คฤหัสถ์พึงเป็นพระอรหันต์ได้ หรือ ?

ป. ถูกแล้ว.

ส. คิหิสัญโญชน์อันพระอรหันต์ละขาดแล้ว ถอน

รากขึ้นแล้ว ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วน ทำให้ไม่เกิดได้ในภายหลังทำให้มีอันไม่เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดาแล้ว มิใช่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว.

ส. หากว่า คิหิสัญโญชน์อันพระอรหันต์ละขาดแล้ว

ถอนรากขึ้นแล้ว ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วน ทำให้ไม่เกิดได้ในภายหลังทำให้มีอันไม่เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดาแล้ว ก็ต้องไม่กล่าวว่า คฤหัสถ์พึงเป็นพระอรหันต์ได้.

[๘๖๙] ส. คฤหัสถ์พึงเป็นพระอรหันต์ได้ หรือ ?

ป. ถูกแล้ว.

ส. คฤหัสถ์ไร ฯ ที่ยังมิได้ละคิหิสัญโญชน์แล้วเป็น

ผู้กระทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ในปัจจุบันเทียวมีอยู่

ป. ไม่มี.

ส. หากว่า คฤหัสถ์ไร ๆ ที่ยังมิได้ละคิหิสัญโญชน์

แล้วเป็นผู้กระทำที่สุดแห่งทุกข์ในปัจจุบันเทียวไม่มี ก็ต้องไม่กล่าวว่าคฤหัสถ์พึงเป็นพระอรหันต์ได้ดังนี้.

[๘๗๐] ส. คฤหัสถ์พึงเป็นพระอรหันต์ได้ หรือ ?

ป. ถูกแล้ว.

ส. ปริพาชก ผู้วัจฉโคตร ได้กราบทูลพระผู้มี-

พระภาคเจ้าว่าดังนี้ ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ คฤหัสถ์ไร ๆ ที่ยังมิได้ละคิหิสูญโญชน์แล้วเป็นผู้กระทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ เพราะกายแตกมีอยู่หรือหนอ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า ดูก่อนวัจฉะ ไม่มีคฤหัสถ์ไร ๆ ที่ยังมิได้ละได้หิสัญโญชน์แล้วเป็นผู้กระทำที่สุดแห่งทุกข์ได้เพราะกายแตก ดังนี้๑ เป็นสูตรมีอยู่จริงมิใช่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว.

๑. ม.ม. ๑๓/๒๔๓

ส. ถ้าอย่างนั้น ก็ไม่พึงกล่าวว่า คฤหัสถ์พึงเป็น

พระอรหันต์ได้ดังนี้.

[๘๗๑] ส. คฤหัสถ์พึงเป็นพระอรหันต์ได้ หรือ ?

ป. ถูกแล้ว.

ส. พระอรหันต์ทรงเสพเมถุนธรรม พึงยังเมถุน-

ธรรมให้เกิดขึ้น พึงนอนที่นอนอันคับแคบด้วยบุตร พึงใช้ผ้ากาสิกและจุรณจันทน์ พึงทัดทรงดอกไม้ของหอมและเครื่องลูบไล้ พึงยินดีเงินทองพึงรับแพะ แกะ ไก่ สุกร พึงรับช้าง วัว ม้า ลา พึงรับนกกระทานกคุ่ม และหางนกยูง พึงทรงเกี้ยว คือ เครื่องประดับมวยผม มีขั้วอันเหลือง พึงทรงผ้าขาวมีชายยาว พึงเป็นผู้ครองเรือนตลอดชีวิต หรือ ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯ ล ฯ

[๘๗๒] ป. ไม่พึงกล่าวว่า คฤหัสถ์พึงเป็นพระอรหันต์ได้

หรือ ?

ส. ถูกแล้ว.

ป. ยสกุลบุตร อุตติยคฤหบดี เสตุมาณพ ได้บรรลุ

พระอรหัตทั้งเพศคฤหัสถ์ มิใช่หรือ ?

ส. ถูกแล้ว.

ส. หากว่า ยสกุลบุตร อุตติยคฤหบดี เสตุมาณพ

ได้บรรลุพระอรหัตทั้งเพศคฤหัสถ์ ด้วยเหตุนั้นนะท่านจึงต้องกล่าวว่าคฤหัสถ์พึงเป็นพระอรหันต์ได้.

คิหิสส อรหาติกถา จบ

อรรถกถาคิหิสส๑ อรหาติกถา

ว่าด้วยคฤหัสถ์พึงเป็นพระอรหันต์ได้

บัดนี้ ชื่อว่า เรื่องคฤหัสถ์พึงเป็นพระอรหันต์ได้. ในเรื่องนั้นชนเหล่าใดมีความเห็นผิด ดุจลัทธิของนิกายอุตตราปถกะทั้งหลายว่าคฤหัสถ์พึงเป็นพระอรหันต์ได้ เพราะเห็นความเกิดขึ้นแห่งพระอรหันต์ของชนทั้งหลายมีพระยส กุลบุตร เป็นต้น ผู้ดำรงอยู่ในเพศของคฤหัสถ์ ดังนี้ คำถามของสกวาทีหมายถึงชนเหล่านั้น. บรรดาคำเหล่านั้นคำว่า คิหิสฺส อธิบายว่า ผู้ใดชื่อว่า คฤหัสถ์ เพราะประกอบพร้อมแล้วด้วยสัญโญชน์ของคฤหัสถ์ ผู้นั้น พึงเป็นพระอรหันต์ได้หรือ ? ส่วนปรวาทีไม่รู้ความประสงค์ เมื่อเห็นอยู่ซึ่งสักว่าเพศคฤหัสถ์เท่านั้น จึงตอบรับรองว่า ใช่. บัดนี้สกวาทีจึงเริ่มคำว่า คิหิสัญโญชน์ของพระอรหันต์ยังมีอยู่หรือ เป็นต้น เพื่อแสดงนัยนี้ว่า ชื่อว่าพึงเป็นคฤหัสถ์ ย่อมเป็นด้วยสัญโญชน์ของคฤหัสถ์ มิใช่เป็นคฤหัสถ์ด้วยสักแต่เพศ เหมือนคำทีพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า :-

แม้หากว่า ผู้ใดมีธรรมอันประดับแล้ว

สงบแล้ว มีตนฝึกแล้ว เป็นผู้เที่ยง เป็น

พรหมจารี ละอาชญาในสัตว์ทั้งปวงแล้ว พึง

๑. ข้อนี้แยกบทว่า คิหิ อสฺส อรหา แปลว่า คฤหัสถ์พึงเป็นพระอรหันต์อีกอย่างหนึ่ง แปลว่า พระอรหันต์พึงเป็นคฤหัสถ์ ดังนี้ก็ได้.

ประพฤติธรรมเสมอ เรากล่าวว่า ผู้นั้น เป็น

พราหมณ์ เป็นสมณะ เป็นภิกษุ ดังนี้.

คำนั้นทั้งปวงมีเนื้อความง่ายทั้งนั้น แล.

อรรถกถาคิหิสส อรหาติกถา จบ

อุปปัตติกถา

[๘๗๓ ] สกวาที เป็นพระอรหันต์พร้อมกับการผุดเกิดได้หรือ ?

ปรวาที ถูกแล้ว.

ส. เป็นพระโสดาบันพร้อมกับการผุดเกิดก็ได้ หรือ ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

[๘๗๔] ส. เป็นพระอรหันต์พร้อมกับการผุดเกิดได้ หรือ ?

ป. ถูกแล้ว.

ส. เป็นพระสกทาคามีพร้อมกับการผุดก็เกิดได้หรือ ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

[๘๗๕] ส. เป็นพระอรหันต์พร้อมกับการผุดเกิดได้ หรือ ?

ป. ถูกแล้ว.

ส. เป็นพระอนาคามีพร้อมกับการผุดเกิดก็ได้ หรือ ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯ ล ฯ

[๘๗๖] ส. เป็นพระโสดาบันพร้อมกับการผุดเกิดไม่ได้

หรือ ?

ป. ถูกแล้ว.

ส. หากว่า เป็นพระโสดาบันพร้อมกับการผุดเกิด

ไม่ได้ ก็ต้องไม่กล่าวว่า เป็นพระอรหันต์พร้อม

กับการผุดเกิดได้