ญาณกถา เล่ม ๓๗

*ทฺวาทสวตฺถุกํ ญาณํ โลกุตฺตรนฺติ. อามนฺตา. ทฺวาทส โลกุตฺตรญาณานีติ. น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ทฺวาทส โลกุตฺตรญาณานีติ. อามนฺตา. ทฺวาทส โสตาปตฺติมคฺคาติ. น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ทฺวาทส โสตาปตฺติมคฺคาติ. อามนฺตา. ทฺวาทส โสตาปตฺติผลานีติ. น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ทฺวาทส สกทาคามิมคฺคา ฯเปฯ อนาคามิมคฺคา ฯเปฯ อรหตฺตมคฺคาติ. น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ทฺวาทส อรหตฺตมคฺคาติ. อามนฺตา. ทฺวาทส อรหตฺตผลานีติ. น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

สก. ญาณที่มีวัตถุ ๑๒ เป็นโลกุตตระใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. โลกุตตรญาณมี ๑๒ ใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. โลกุตตรญาณมี ๑๒ ใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. โสดาปัตติมรรคมี ๑๒ ใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. โสดาปัตติมรรคมี ๑๒ ใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. โสดาปัตติผลมี ๑๒ ใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. สกทาคามิมรรค ฯลฯ อนาคามิมรรค ฯลฯ อรหัตตมรรคมีอย่างละ ๑๒ ใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. อรหัตตมรรคมี ๑๒ ใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. อรหัตตผลมี ๑๒ ใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

*น วตฺตพฺพํ “ทฺวาทสวตฺถุกํ ญาณํ โลกุตฺตรนฺ”ติ? อามนฺตา. นนุ วุตฺตํ ภควตา “อิทํ ทุกฺขํ อริยสจฺจนฺ”ติ เม ภิกฺขเว ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ, ญาณํ อุทปาทิ, ปญฺญา อุทปาทิ, วิชฺชา อุทปาทิ, อาโลโก อุทปาทิ, “ตํ โข ปนิทํ ทุกฺขํ อริยสจฺจํ ปริญฺเญยฺยนฺ”ติ เม ภิกฺขเว ฯเปฯ ปริญฺญาตนฺ”ติ เม ภิกฺขเว ฯเปฯ “อิทํ ทุกฺขสมุทยํ อริยสจฺจนฺ”ติ เม ภิกฺขเว ฯเปฯ “ตํ โข ปนิทํ ทุกฺขสมุทยํ อริยสจฺจํ ปหาตพฺพนฺ”ติ เม ภิกฺขเว ฯเปฯ ปหีนนฺ”ติ เม ภิกฺขเว ฯเปฯ “อิทํ ทุกฺขนิโรธํ อริยสจฺจนฺ”ติ เม ภิกฺขเว ฯเปฯ “ตํ โข ปนิทํ ทุกฺขนิโรธํ อริยสจฺจํ สจฺฉิกาตพฺพนฺ”ติ เม ภิกฺขเว ฯเปฯ สจฺฉิกตนฺ”ติ เม ภิกฺขเว ฯเปฯ “อิทํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา อริยสจฺจนฺ”ติ เม ภิกฺขเว ฯเปฯ “ตํ โข ปนิทํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา อริยสจฺจํ ภาเวตพฺพนฺ”ติ เม ภิกฺขเว ฯเปฯ ภาวิตนฺ”ติ เม ภิกฺขเว ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาทิ ฯเปฯ อาโลโก อุทปาที”ติ (๑) อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ? อามนฺตา. เตน หิ ทฺวาทสวตฺถุกํ ญาณํ โลกุตฺตรนฺติ. ญาณกถา นิฏฺฐิตา. วีสติโม วคฺโค. ตสฺสุทฺทานํ

มาตุฆาตโก อานนฺตริโก, ปิตุฆาตโก อานนฺตริโก,

อรหนฺตฆาตโก อานนฺตริโก, รุหิรุปฺปาทโก อานนฺตริโก,

สํฆเภทโก อานนฺตริโก, นตฺถิ ปุถุชฺชนสฺส ญาณํ,

นตฺถิ นิรเยสุ นิรยปาลา, อตฺถิ เทเวสุ ติรจฺฉานคตา,

ปญฺจงฺคิโก มคฺโค, ทฺวาทสวตฺถุกํ ญาณํ โลกุตฺตรนฺติ.

จตุตฺโถ ปณฺณาสโก. ตสฺสุทฺทานํ

นิคฺคโห, ปุญฺญสํจโย, อฏฺฐาสิ, อตีเตน จ, มาตุฆาตโก.

ปร. ท่านไม่ยอมรับว่า “ญาณที่มีวัตถุ ๑๒ เป็นโลกุตตระ” ใช่ไหม

สก. ใช่

ปร. พระสูตรที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ว่า “ภิกษุทั้งหลาย จักษุเกิดขึ้นแล้ว ญาณเกิดขึ้นแล้ว ปัญญาเกิดขึ้นแล้ว วิชชาเกิดขึ้นแล้ว แสงสว่างเกิดขึ้นแล้วใน ธรรมทั้งหลายที่เราไม่เคยสดับมาก่อนว่า นี้ทุกขอริยสัจภิกษุทั้งหลาย จักษุเกิดขึ้นแล้ว ฯลฯ แสงสว่างเกิดขึ้นแล้วในธรรมทั้งหลาย ที่เราไม่เคยสดับมาก่อนว่า ทุกขอริยสัจนี้ ควรกำหนดรู้ภิกษุทั้งหลาย จักษุเกิดขึ้นแล้ว ฯลฯ แสงสว่างเกิดขึ้นแล้วในธรรมทั้งหลาย ที่เราไม่เคยสดับมาก่อนว่า ทุกขอริยสัจนี้

เราได้กำหนดรู้แล้วภิกษุทั้งหลาย จักษุเกิดขึ้นแล้ว ฯลฯ แสงสว่างเกิดขึ้นแล้วในธรรมทั้งหลาย ที่เราไม่เคยสดับมาก่อนว่า นี้ทุกขสมุทยอริยสัจภิกษุทั้งหลาย จักษุเกิดขึ้นแล้ว ฯลฯ แสงสว่างเกิดขึ้นแล้วในธรรมทั้งหลาย ที่เราไม่เคยสดับมาก่อนว่า ทุกขสมุทยอริยสัจนี้ ควรละเสียภิกษุทั้งหลาย จักษุเกิดขึ้นแล้ว ฯลฯ แสงสว่างเกิดขึ้นแล้วในธรรมทั้งหลาย ที่เราไม่เคยสดับมาก่อนว่า ทุกขสมุทยอริยสัจนี้ เราละได้แล้วภิกษุทั้งหลาย จักษุเกิดขึ้นแล้ว ฯลฯ แสงสว่างเกิดขึ้นแล้วในธรรมทั้งหลาย ที่เราไม่เคยสดับมาก่อนว่า นี้ทุกขนิโรธอริยสัจภิกษุทั้งหลาย จักษุเกิดขึ้นแล้ว ฯลฯ แสงสว่างเกิดขึ้นแล้วในธรรมทั้งหลาย

ที่เราไม่เคยสดับมาก่อนว่า ทุกขนิโรธอริยสัจนี้ ควรทำให้แจ้งภิกษุทั้งหลาย จักษุเกิดขึ้นแล้ว ฯลฯ แสงสว่างเกิดขึ้นแล้วในธรรมทั้งหลาย ที่เราไม่เคยสดับมาก่อนว่า ทุกขนิโรธอริยสัจนี้ เราได้ทำให้แจ้งแล้วภิกษุทั้งหลาย จักษุเกิดขึ้นแล้ว ฯลฯ แสงสว่างเกิดขึ้นแล้วในธรรมทั้งหลาย ที่เราไม่เคยสดับมาก่อนว่า นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจภิกษุทั้งหลาย จักษุเกิดขึ้นแล้ว ฯลฯ แสงสว่างเกิดขึ้นแล้วในธรรมทั้งหลาย ที่เราไม่เคยสดับมาก่อนว่า ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจนี้ เราควรให้เจริญภิกษุทั้งหลาย จักษุเกิดขึ้นแล้ว ญาณเกิดขึ้นแล้ว ปัญญาเกิดขึ้นแล้ว วิชชา เกิดขึ้นแล้ว แสงสว่างเกิดขึ้นแล้วในธรรมทั้งหลายที่เราไม่เคยสดับมาก่อนว่า ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจนี้ เราได้ให้เจริญแล้ว” มีอยู่จริงมิใช่หรือสก. ใช่

ปร. ดังนั้น ญาณที่มีวัตถุ ๑๒ จึงเป็นโลกุตตระ

ญาณกถา จบ

วีสติมวรรค จบ

รวมกถาที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. อสัญจิจจกถา ๒. ญาณกถา

๓. นิรยปาลกถา ๔. ติรัจฉานกถา

๕. มัคคกถา ๖. ญาณกถา

จตุตถปัณณาสก์ จบ

รวมวรรคที่มีในจตุตถปัณณาสก์นี้ คือ

วรรคที่ ๑๖ เริ่มด้วยนิคคหกถา

วรรคที่ ๑๗ เริ่มด้วยอัตถิอรหโตปุญญูปจโยติกถา

วรรคที่ ๑๘ เริ่มด้วยมนุสสโลกกถา

วรรคที่ ๑๙ เริ่มด้วยกิเลสชหนกถา

วรรคที่ ๒๐ เริ่มด้วยอสัญจิจจกถา