พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๒
โวหารกถา เล่ม ๓๗
Text layerBuddha’s wordsItems ๖๗๑–๖๙๐ (Royal Thai)10/11 in วรรคที่ ๒4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๒ โวหารกถา (Royal Thai Volume 37 · Mahachula Volume 37 · Mahamakut Volume 80 · Chaloem Phrakiat Volume 37)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 37, pp. 355–362
(๑๙) ๑๐. โวหารกถา
ว่าด้วยเรื่องพระโวหารของพระพุทธเจ้า
{๖๗๑} [๓๔๗] สกวาทีถามว่า พระโวหารของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าเป็นโลกุตตระหรือ ?
ส. พระโวหารของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้ากระทบโสตที่เป็นโลกุตตระ ไม่กระทบโสตที่เป็นโลกิยะ รับรู้ได้ด้วยวิญญาณที่เป็นโลกุตตระ รับรู้ไม่ได้ด้วยวิญญาณที่เป็นโลกิยะ พระสาวกทั้งหลายรับรู้ได้ ปุถุชนทั้งหลายรับรู้ไม่ได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๖๗๒} ส. พระโวหารของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้ากระทบโสตที่เป็นโลกิยะมิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าพระโวหารของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้ากระทบโสตที่เป็นโลกิยะ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “พระโวหารของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าเป็นโลกุตตระ”{๖๗๓} ส. พระโวหารของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้า รับรู้ได้ด้วยวิญญาณที่เป็นโลกิยะมิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นว่า พระโวหารที่พระพุทธเจ้าทรงใช้แสดงธรรมล้วนเป็นโลกุตตระ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๑๘๗)
ส. หากว่าพระโวหารของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้ารับรู้ได้ด้วยวิญญาณที่เป็นโลกิยะ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “พระโวหารของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าเป็นโลกุตตระ”{๖๗๔} ส. พระโวหารของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้า ปุถุชนทั้งหลายรับรู้ได้มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าปุถุชนรับรู้พระโวหารของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าได้ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “พระโวหารของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าเป็นโลกุตตระ”{๖๗๕} [๓๔๘] ส. พระโวหารของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าเป็นโลกุตตระหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. เป็นมรรค เป็นผล เป็นนิพพาน เป็นโสดาปัตติมรรค เป็นโสตาปัตติผล เป็นสกทาคามิมรรค เป็นสกทาคามิผล เป็นอนาคามิมรรค เป็นอนาคามิผล เป็นอรหัตตมรรค เป็นอรหัตตผล เป็นสติปัฏฐาน เป็นสัมมัปปธาน เป็นอิทธิบาท เป็นอินทรีย์ เป็นพละ เป็นโพชฌงค์หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๖๗๖} ส. พระโวหารของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าเป็นโลกุตตระหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ใคร ๆ ที่ฟังพระโวหารของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้ามีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. โลกุตตรธรรมพึงรับรู้ได้ด้วยโสต กระทบที่โสต มาสู่คลองแห่งโสตหรือ
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๖๗๗} ส. โลกุตตรธรรมไม่พึงรับรู้ได้ด้วยโสต ไม่กระทบที่โสต ไม่มาสู่คลองแห่งโสตมิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าโลกุตตรธรรมไม่พึงรับรู้ได้ด้วยโสต ไม่กระทบที่โสต ไม่มาสู่คลองแห่งโสต ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “พระโวหารของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าเป็นโลกุตตระ”{๖๗๘} [๓๔๙] ส. พระโวหารของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าเป็นโลกุตตระหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ใคร ๆ ที่พึงยินดีในพระโวหารของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้ามีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. โลกุตตรธรรมเป็นที่ตั้งแห่งราคะ เป็นที่ตั้งแห่งความยินดี เป็นที่ตั้งแห่งความใคร่ เป็นที่ตั้งแห่งความมัวเมา เป็นที่ตั้งแห่งความยึดติด เป็นที่ตั้งแห่งความหมกมุ่นหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๖๗๙} ส. โลกุตตรธรรมไม่เป็นที่ตั้งแห่งราคะ ไม่เป็นที่ตั้งแห่งความยินดี ไม่เป็นที่ตั้งแห่งความใคร่ ไม่เป็นที่ตั้งแห่งความมัวเมา ไม่เป็นที่ตั้งแห่งความยึดติด ไม่เป็นที่ตั้งแห่งความหมกมุ่นมิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าโลกุตตรธรรมไม่เป็นที่ตั้งแห่งราคะ ไม่เป็นที่ตั้งแห่งความยินดี ไม่เป็นที่ตั้งแห่งความใคร่ ไม่เป็นที่ตั้งแห่งความมัวเมา ไม่เป็นที่ตั้งแห่งความยึดติด ไม่เป็นที่ตั้งแห่งความหมกมุ่น ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “พระโวหารของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าเป็นโลกุตตระ”
{๖๘๐} ส. พระโวหารของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าเป็นโลกุตตระหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ใคร ๆ ที่พึงขัดเคืองในพระโวหารของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้ามีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. โลกุตตรธรรมเป็นที่ตั้งแห่งโทสะ เป็นที่ตั้งแห่งความขัดเคือง เป็นที่ตั้งแห่งความกระทบกระทั่งหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๖๘๑} ส. โลกุตตรธรรมไม่เป็นที่ตั้งแห่งโทสะ ไม่เป็นที่ตั้งแห่งความขัดเคือง ไม่เป็นที่ตั้งแห่งความกระทบกระทั่ง มิใช่หรือ ?
ป. . ถูกแล้ว
ส. หากว่าโลกุตตรธรรมไม่เป็นที่ตั้งแห่งโทสะ ไม่เป็นที่ตั้งแห่งความขัดเคือง ไม่เป็นที่ตั้งแห่งความกระทบกระทั่ง ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “พระโวหารของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าเป็นโลกุตตระ”{๖๘๒} ส. พระโวหารของผู้มีพระภาคพุทธเจ้าเป็นโลกุตตระหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ใคร ๆ ที่พึงหลงในพระโวหารของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้ามีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. โลกุตตรธรรมเป็นที่ตั้งแห่งโมหะ ทำความไม่รู้ ทำให้ตาบอด เป็นที่เสื่อมแห่งปัญญา เป็นฝักฝ่ายแห่งความคับแค้น ไม่เป็นไปพร้อมเพื่อนิพพานหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๖๘๓} ส. โลกุตตรธรรมไม่เป็นที่ตั้งแห่งโมหะ ไม่ทำความไม่รู้ ไม่ทำให้ตาบอด เป็นที่เจริญแห่งปัญญา ไม่เป็นฝักฝ่ายแห่งความคับแค้น เป็นไปพร้อมเพื่อนิพพานมิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าโลกุตตรธรรมไม่เป็นที่ตั้งแห่งโมหะ ไม่ทำความไม่รู้ ไม่ทำให้ตาบอด เป็นที่เจริญแห่งปัญญา ไม่เป็นฝักฝ่ายแห่งความคับแค้น เป็นไปพร้อมเพื่อนิพพาน ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “พระโวหารของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าเป็นโลกุตตระ”{๖๘๔} [๓๕๐] ส. พระโวหารของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าเป็นโลกุตตระหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งฟังพระโวหารของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าอยู่ ชนเหล่านั้นทั้งหมดชื่อว่าเจริญมรรคได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๖๘๕} ส. ชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งฟังพระโวหารของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าอยู่ ชนเหล่านั้นทั้งหมดชื่อว่าเจริญมรรคได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พาลปุถุชนฟังพระโวหารของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าอยู่ พาลปุถุชนก็ชื่อว่าเจริญมรรคได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. คนทำมาตุฆาต ... คนทำปิตุฆาต ... คนทำอรหันตฆาต ... คนทำโลหิตุปบาท ... คนทำสังฆเภทฟังพระโวหารของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าอยู่ คนทำสังฆเภทก็ชื่อว่าเจริญมรรคได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๖๘๖} [๓๕๑] ป. กองข้าวก็ดี กองทองก็ดี ใช้ไม้เท้าทองชี้บอกได้หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. เหมือนกันนั่นแหละ ธรรมที่เป็นโลกิยะก็ดี ที่เป็นโลกุตตระก็ดี พระผู้มีพระภาคเจ้าย่อมตรัสด้วยพระโวหารที่เป็นโลกุตตระ{๖๘๗} ส. กองข้าวก็ดี กองทองก็ดี ใช้ไม้เท้าต้นละหุ่งชี้บอกก็ได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. เหมือนกันนั่นแหละ ธรรมที่เป็นโลกิยะก็ดี ที่เป็นโลกุตตระก็ดี พระผู้มีพระภาคเจ้าย่อมตรัสด้วยพระโวหารที่เป็นโลกิยะ{๖๘๘} [๓๕๒] ส. พระโวหารของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้า เมื่อตรัสโลกิยธรรม ก็เป็นโลกิยะ เมื่อตรัสโลกุตตรธรรม ก็เป็นโลกุตตระหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. เมื่อตรัสโลกิยธรรม พระโวหารนั้นกระทบโสตที่เป็นโลกิยะ เมื่อตรัสโลกุตตรธรรม ก็กระทบโสตที่เป็นโลกุตตระ เมื่อตรัสโลกิยธรรม ชนทั้งหลายรับรู้ได้ด้วยวิญญาณที่เป็นโลกิยะ เมื่อตรัสโลกุตตรธรรม ก็รับรู้ได้ด้วยวิญญาณที่เป็นโลกุตตระ เมื่อตรัสโลกิยธรรม ปุถุชนทั้งหลายรับรู้ได้ เมื่อตรัสโลกุตตรธรรม พระสาวกทั้งหลายรับรู้ได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๖๘๙} ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “พระโวหารของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้า เมื่อตรัสโลกิยธรรม ก็เป็นโลกิยะ เมื่อตรัสโลกุตตรธรรม ก็เป็นโลกุตตระ” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าตรัสทั้งโลกิยธรรมและโลกุตตรธรรมมิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. หากว่าพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าตรัสทั้งโลกิยธรรมและโลกุตตรธรรม ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “พระโวหารของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้า เมื่อตรัสโลกิยธรรม ก็เป็นโลกิยะ เมื่อตรัสโลกุตตรธรรม ก็เป็นโลกุตตระ”
{๖๙๐} ส. พระโวหารของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้า เมื่อตรัสโลกิยธรรม ก็เป็นโลกิยะ เมื่อตรัสโลกุตตรธรรม ก็เป็นโลกุตตระหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. เมื่อตรัสมรรค ก็เป็นมรรค เมื่อตรัสธรรมมิใช่มรรค ก็เป็นธรรมมิใช่มรรค เมื่อตรัสผล ก็เป็นผล เมื่อตรัสธรรมมิใช่ผล ก็เป็นธรรมมิใช่ผล เมื่อตรัสนิพพาน ก็เป็นนิพพาน เมื่อตรัสธรรมมิใช่นิพพาน ก็เป็นธรรม มิใช่นิพพาน เมื่อตรัสสังขตธรรม ก็เป็นสังขตธรรม เมื่อตรัสอสังขตธรรม ก็เป็นอสังขตธรรม เมื่อตรัสรูป ก็เป็นรูป เมื่อตรัสอรูป ก็เป็นอรูป เมื่อตรัสเวทนา ก็เป็นเวทนา เมื่อตรัสธรรมมิใช่เวทนา ก็เป็นธรรมมิใช่เวทนา เมื่อตรัสสัญญา ก็เป็นสัญญา เมื่อตรัสธรรมมิใช่สัญญา ก็เป็นธรรมมิใช่สัญญา เมื่อตรัสสังขาร ก็เป็นสังขาร เมื่อตรัสธรรมมิใช่สังขาร ก็เป็นธรรมมิใช่สังขาร เมื่อตรัสวิญญาณ ก็เป็นวิญญาณ เมื่อตรัสธรรมมิใช่วิญญาณ ก็เป็นธรรมมิใช่วิญญาณหรือป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
จบ โวหารกถา
(๒๐) ๑๑. นิโรธกถา
ว่าด้วยเรื่องนิโรธ
{๖๙๑} [๓๕๓] สกวาทีถามว่า นิโรธมี ๒ หรือ ?
ส. ทุกขนิโรธมี ๒ หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ทุกขนิโรธมี ๒ หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. นิโรธสัจมี ๒ หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. นิโรธสัจมี ๒ หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ทุกขสัจมี ๒ หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. นิโรธสัจมี ๒ หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สมุทยสัจมี ๒ หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายมหิสาสกะและนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นว่านิโรธสัจมี ๒ ประการ คือ (๑) อัปปฏิสังขานิโรธ ภาวะที่ดับกิเลสโดยไม่มีการพิจารณา (๒) ปฏิสังขานิโรธภาวะที่ดับกิเลสโดยการพิจารณา (อภิ.ปญฺจ.อ. ๑๘๘)
End of โวหารกถา