พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๑๔
อนันตรปัจจยกถา เล่ม ๓๗
Text layerBuddha’s wordsItems ๑๕๖๑–๑๕๖๗ (Royal Thai)3/9 in วรรคที่ ๑๔4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๑๔ อนันตรปัจจยกถา (Royal Thai Volume 37 · Mahachula Volume 37 · Mahamakut Volume 81 · Chaloem Phrakiat Volume 37)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 37, pp. 801–807
มารดาของสัตว์ในครรภ์บริโภคสิ่งใดไป ไม่ว่าจะเป็น ข้าว น้ำ และโภชนาหาร สัตว์ผู้อยู่ในครรภ์มารดาก็ยังอัตภาพให้เป็นไปในครรภ์นั้นด้วยสิ่งนั้น” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ถ้าอย่างนั้น ผม ขน เล็บ ฟัน กระดูกก็ต้องเกิดแก่สัตว์ผู้อยู่ในครรภ์มารดาในภายหลัง
จบ สฬายตนุปปัตติกถา
(๑๓๘) ๓. อนันตรปัจจยกถา
ว่าด้วยเรื่องอนันตรปัจจัย
{๑๕๖๑} [๖๙๓] สกวาทีถามว่า โสตวิญญาณเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งจักขุวิญญาณหรือ ?
ส. ความนึก ... ความตั้งใจอันใดเพื่อความเกิดขึ้นแห่งจักขุวิญญาณความนึก ... ความตั้งใจอันนั้นแหละเพื่อความเกิดขึ้นแห่งโสตวิญญาณหรือ ?
- ของรูปที่วิวัฒนาการถัดจากกลละนั้นไปหนึ่งสัปดาห์ มีสีเหมีอนนํ้าล้างเนื้อ เปสิ คือ ส่วนของรูปที่วิวัฒนาการถัดจากอัพพุทะไปหนึ่งสัปดาห์ มีลักษณะเป็นชิ้นเนื้อคล้ายดีบุกเหลว ฆนะ คือส่วนของรูปที่วิวัฒนาการจากเปสิไปหนึ่งสัปดาห์ มีลักษณะเป็นก้อนเนื้อ เกิดเป็น ๕ ปุ่ม คือปุ่มแขน ๒ ปุ่มเท้า ๒ ปุ่มศีรษะ ๑ เกิดขึ้นในสัปดาห์ที่ ๕ (สํ.ส.อ. ๒๘๔-๒๘๕)
- ๑พึงดูเทียบใน สํ.ส. (แปล) ๑๕/๒๓๕/๓๔๗
- ๒ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอุตตราปถกะ ซึ่งมีความเห็นว่า วิญญาณจิต ๕ มีจักขุวิญญาณเป็นต้นเป็นอนันตรปัจจัยแก่กันและกันคือเกิดชิ้นต่อเนื่องกันไปโดยไม่มีจิตอื่นมาเกิดคั่นในระหว่าง เพราะเห็นความเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วแห่งรูปที่มองดูและเสียงที่ได้ยินเป็นต้น ในการฟ้อนและการขับเพลงเป็นต้น (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๗๔)
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. เพราะโสตวิญญาณเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งจักขุวิญญาณ ฉะนั้น ท่านจึงไม่ยอมรับว่า “ความนึก ... ความตั้งใจอันใดเพื่อความเกิดขึ้นแห่งจักขุวิญญาณ ความนึก ... ความตั้งใจอันนั้นแหละเพื่อความเกิดขึ้นแห่งโสตวิญญาณ” หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. โสตวิญญาณเกิดขึ้นแก่ผู้ไม่นึกอยู่ ... ผู้ไม่ตั้งใจอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. โสตวิญญาณเกิดขึ้นแก่ผู้นึกอยู่ ... แก่ผู้ตั้งใจอยู่ มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าโสตวิญญาณเกิดขึ้นแก่ผู้นึกอยู่ ... ผู้ตั้งใจอยู่ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “โสตวิญญาณเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งจักขุวิญญาณ”{๑๕๖๒} [๖๙๔] ส. โสตวิญญาณเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งจักขุวิญญาณหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. จักขุวิญญาณเกิดขึ้นแก่ผู้ทำนิมิตคือรูปไว้ในใจหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. โสตวิญญาณเกิดขึ้นแก่ผู้ทำนิมิตคือรูปไว้ในใจหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๕๖๓} ส. จักขุวิญญาณมีรูปเป็นอารมณ์อย่างเดียวไม่มีอย่างอื่นเป็นอารมณ์หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. โสตวิญญาณมีรูปเป็นอารมณ์อย่างเดียว ไม่มีอย่างอื่นเป็นอารมณ์หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. จักขุวิญญาณเกิดขึ้นเพราะอาศัยจักขุและรูปหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. โสตวิญญาณเกิดขึ้นเพราะอาศัยจักขุและรูปหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. โสตวิญญาณเกิดขึ้นเพราะอาศัยจักขุและรูปหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. คำว่า “โสตวิญญาณเกิดขึ้นเพราะอาศัยจักขุและรูป” ดังนี้มีพระสูตรอยู่จริงหรือ ?
ป. ไม่มี
ส. คำว่า “จักขุวิญญาณเกิดขึ้นเพราะอาศัยจักขุและรูป” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริงหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากคำว่า “จักขุวิญญาณเกิดขึ้นเพราะอาศัยจักขุและรูป” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “โสตวิญญาณเกิดขึ้นเพราะอาศัยจักขุและรูป”ส. โสตวิญญาณเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งจักขุวิญญาณหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
- ๑พึงดูเทียบใน ม.มู. (แปล) ๑๒/๔๐๐/๔๘๓, ม.อุ. (แปล) ๑๔/๔๒๑/๕๑๗, สํ.นิ. (แปล) ๑๖/๔๔/๑๐๔
ส. จักขุวิญญาณกับโสตวิญญาณเป็นอย่างเดียวกันหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๕๖๔} [๖๙๕] ส. ฆานวิญญาณเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งโสตวิญญาณ ... ชิวหาวิญญาณเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งฆานวิญญาณ ... {๑๕๖๕} กายวิญญาณเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งชิวหาวิญญาณหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ความนึก ... ความตั้งใจอันใดเพื่อความเกิดขึ้นแห่งชิวหาวิญญาณ ความนึก ... ความตั้งใจอันนั้นแหละเพื่อความเกิดขึ้นแห่งกายวิญญาณหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. เพราะกายวิญญาณเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งชิวหาวิญญาณ ฉะนั้น ท่านจึงไม่ควรยอมรับว่า “ความนึก ... ความตั้งใจอันใดเพื่อความเกิดขึ้นแห่งชิวหาวิญญาณ ความนึก ... ความตั้งใจอันนั้นแหละเพื่อความเกิดขึ้นแห่งกายวิญญาณ” หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. กายวิญญาณเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ไม่นึกอยู่ ... ผู้ไม่ตั้งใจอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. กายวิญญาณเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้นึกอยู่ ... ผู้ตั้งใจอยู่ มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่ากายวิญญาณเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้นึกอยู่ ... ผู้ตั้งใจอยู่ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “กายวิญญาณเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งชิวหาวิญญาณ”
{๑๕๖๖} [๖๙๖] ส. กายวิญญาณเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งชิวหาวิญญาณหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ชิวหาวิญญาณเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ทำนิมิตคือรสไว้ในใจหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. กายวิญญาณเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ทำนิมิตคือรสไว้ในใจหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ชิวหาวิญญาณมีรสเป็นอารมณ์อย่างเดียว ไม่มีอย่างอื่นเป็นอารมณ์หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. กายวิญญาณมีรสเป็นอารมณ์อย่างเดียว ไม่มีอย่างอื่นเป็นอารมณ์หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ชิวหาวิญญาณเกิดขึ้นเพราะอาศัยลิ้นและรสหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. กายวิญญาณเกิดขึ้นเพราะอาศัยลิ้นและรสหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. กายวิญญาณเกิดขึ้นเพราะอาศัยลิ้นและรสหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. คำว่า “กายวิญญาณเกิดขึ้นเพราะอาศัยลิ้นและรส” ดังนี้ มีพระสตรอยู่จริงหรือ ?
ป. ไม่มี
- ๑พึงดูเทียบใน ม.มู. (แปล) ๑๒/๔๐๐/๔๘๓, ม.อุ. (แปล) ๑๔/๔๒๑/๕๑๗, สํ.นิ. (แปล) ๑๖/๔๔/๑๐๔
ส. คำว่า “ชิวหาวิญญาณเกิดขึ้นเพราะอาศัยลิ้นและรส” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริงหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากคำว่า “ชิวหาวิญญาณเกิดขึ้นเพราะอาศัยลิ้นและรส” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “กายวิญญาณเกิดขึ้นเพราะอาศัยลิ้นและรส”ส. กายวิญญาณเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งชิวหาวิญญาณหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ชิวหาวิญญาณกับกายวิญญาณเป็นอย่างเดียวกันหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๕๖๗} [๖๙๗] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “วิญญาณ ๕ เกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งกันและกัน” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. บุคคลบางคนฟ้อนรำ ขับร้อง บรรเลงดนตรี เห็นรูป ฟังเสียง สูดดมกลิ่น ลิ้มรส และถูกต้องโผฏฐัพพะมีอยู่ มิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. หากว่าบุคคลบางคน ฟ้อนรำ ขับร้อง บรรเลงดนตรี เห็นรูป ฟังเสียง สูดดมกลิ่น ลิ้มรส และถูกต้องโผฏฐัพพะมีอยู่ ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “วิญญาณ ๕ เกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งกันและกันแล”
จบ อนันตรปัจจยกถา
(๑๓๙) ๔. อริยรูปกถา
ว่าด้วยเรื่องอริยรูปเป็นอุปาทายรูป
{๑๕๖๘} [๖๙๘] สกวาทีถามว่า อริยรูปอาศัยมหาภูตรูปหรือ ?
ส. อริยรูปเป็นกุศลหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. มหาภูตรูปเป็นกุศลหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. มหาภูตรูปเป็นอัพยากฤตหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. อริยรูปเป็นอัพยากฤตหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. อริยรูปอาศัยมหาภูตรูปหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. อริยรูปไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ ไม่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์ ไม่เป็นอารมณ์ของคันถะ ไม่เป็นอารมณ์ของโอฆะ ไม่เป็นอารมณ์ของโยคะ ไม่เป็นอารมณ์ของนิวรณ์ ไม่เป็นอารมณ์ของปรามาส ไม่เป็นอารมณ์ของอุปาทาน ไม่เป็นอารมณ์ของกิเลสหรือ ?
- ๑อริยรูป รูปของพระอริยะ รูปอันเป็นอริยะ หมายถึงรูปแบบการดำเนินชีวิตของพระอริยบุคคล ซึ่งในที่นี้ได้แก่สัมมาวาจา การเจรจาชอบ และสัมมากัมมันตะ การงานชอบ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๗๕)
- ๒ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอุตตราปถกะ ซึ่งมีความเห็นว่า อริยรูปจัดเป็นอุปาทายรูป โดยยกพระพุทธพจน์ว่า ‘รูปทั้งปวง มหาภูตรูป ๔ และอุปาทายรูปแห่งมหาภูตรูป ๔’ ดังนี้ (ม.มู. (แปล) ๑๒/๓๔๗/๔๒๗, ม.อุ. (แปล) ๑๔/๖๗/๗๙) เป็นข้ออ้าง (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๗๕)
End of อนันตรปัจจยกถา