๕. อรหันตสูตร เล่ม ๑๕

นามก็ดี รูปก็ดี ปฏิฆสัญญาและรูปสัญญาก็ดี ดับหมดในที่ใด ตัณหาอันเป็นเครื่องยุ่งนั้น ย่อมขาดหมดไปในที่นั้น

๔. มโนนิวารณสูตร

ว่าด้วยการห้ามใจ

{๖๒} [๒๔] เทวดากล่าวว่า

บุคคลห้ามใจจากอารมณ์ใด ๆ ไว้ได้ ทุกข์ย่อมไม่มาถึงบุคคลนั้นเพราะเหตุแห่งอารมณ์นั้น ๆ บุคคลนั้นพึงห้ามใจจากอารมณ์ทั้งปวง บุคคลนั้นย่อมพ้นจากทุกข์ เพราะเหตุแห่งอารมณ์ทั้งปวง{๖๓} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

บุคคลไม่พึงห้ามใจจากอารมณ์ทั้งปวงที่เป็นเหตุให้ใจมีความสำรวม แต่บาปกรรมย่อมเกิดขึ้นจากอารมณ์ใด ๆ บุคคลพึงห้ามใจจากอารมณ์นั้น ๆ เสีย

๕. อรหันตสูตร

ว่าด้วยพระอรหันต์

{๖๔} [๒๕] เทวดากล่าวว่า

ภิกษุรูปใดเป็นผู้ไกลจากกิเลส ทำกิจเสร็จแล้ว มีอาสวะสิ้นแล้ว ดำรงร่างกายเป็นชาติสุดท้าย ภิกษุรูป

นั้นพึงกล่าวว่า ‘เราพูด’ ดังนี้บ้าง ‘คนอื่นพูดกะเรา’ ดังนี้บ้าง

{๖๕} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

ภิกษุรูปใดเป็นผู้ไกลจากกิเลส ทำกิจเสร็จแล้ว มีอาสวะสิ้นแล้ว ดำรงร่างกายเป็นชาติสุดท้าย ภิกษุรูปนั้นพึงกล่าวว่า ‘เราพูด’ ดังนี้บ้าง ‘คนอื่นพูดกะเรา’ ดังนี้บ้าง ภิกษุรูปนั้นจัดเป็นผู้ฉลาด รู้แจ้งคำที่พูดกันในโลก พูดตามโวหารของชาวโลก

{๖๖} เทวดานั้นกล่าวว่า

ภิกษุรูปใดเป็นผู้ไกลจากกิเลส ทำกิจเสร็จแล้ว มีอาสวะสิ้นแล้ว ดำรงร่างกายเป็นชาติสุดท้าย ภิกษุรูปนั้นยังติดมานะอยู่หรือหนอ จึงกล่าวว่า ‘เราพูด’ ดังนี้บ้าง ‘คนอื่นพูดกะเรา’ ดังนี้บ้าง

{๖๗} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

กิเลสอันเป็นเครื่องผูกรัดทั้งหลายมิได้มีแก่ภิกษุผู้ละมานะได้แล้ว มานะและกิเลสอันเป็นเครื่องผูกรัดทั้งปวง อันภิกษุรูปนั้นกำจัดได้แล้ว ภิกษุรูปนั้นเป็นผู้มีปัญญาดี ล่วงพ้นความทรนงตัวได้แล้ว ภิกษุรูปนั้นพึงกล่าวว่า ‘เราพูด’ ดังนี้บ้าง ‘คนอื่นพูดกะเรา’ ดังนี้บ้าง ภิกษุรูปนั้น จัดเป็นผู้ฉลาด รู้แจ้งคำที่พูดกันในโลก พูดตามโวหารของโลก

๖. ปัชโชตสูตร

ว่าด้วยแสงสว่าง ๔ อย่าง

{๖๘} [๒๖] เทวดากล่าวว่า

แสงสว่างในโลกที่ทำให้โลกสว่างมีอยู่เท่าไร พวกข้าพระองค์พากันมาเพื่อจะทูลถามพระองค์ ทำไฉนจึงจะรู้จักแสงสว่างที่ทูลถามนั้นได้{๖๙} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า

แสงสว่างทั้งหลายในโลกมีอยู่ ๔ อย่าง อย่างที่ ๕ ไม่มีในโลกนี้ คือ ดวงอาทิตย์ส่องสว่างในตอนกลางวัน ดวงจันทร์ส่องสว่างในตอนกลางคืน แสงไฟส่องสว่างทั้งในตอนกลางวันและกลางคืนทุกหนทุกแห่งไป แต่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าประเสริฐกว่าดวงไฟทั้งหลาย พระรัศมีของพระสัมมาสัมพุทธเจ้านี้เป็นแสงสว่างอย่างยอดเยี่ยม

๗. สรสูตร

ว่าด้วยที่ดับแห่งนามและรูป

{๗๐} [๒๗] เทวดาทูลถามว่า

สระคือสงสารทั้งหลายย่อมกลับแต่ที่ไหน วัฏฏะย่อมไม่วนในที่ไหน นามก็ดี รูปก็ดีย่อมดับหมดในที่ไหน{๗๑} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า

ธาตุดิน น้ำ ไฟ ลมตั้งอยู่ไม่ได้ในที่ใด สระคือสงสารทั้งหลายย่อมกลับแต่ที่นี้ วัฏฏะย่อมไม่วนในที่นี้ นามก็ดี รูปก็ดีย่อมดับหมดในที่นี้แล