๗. อัปปฏิวิทิตสูตร เล่ม ๑๕

๗. อัปปฏิวิทิตสูตร

[๑๕] เทวดานั้น ครั้นยืนอยู่ ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้วแล ได้กล่าวคาถานี้ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

ธรรมทั้งหลายอันชนพวกใดยังไม่

แทงตลอดแล้ว ชนพวกนั้นย่อมถูกจูงไป

ในวาทะของชนพวกอื่น ชนพวกนั้นชื่อว่า

ยังหลับไม่ตื่น (กาลนี้) เป็นกาลสมควร

เพื่อจะตื่นของชนพวกนั้น.

[๑๖] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

ธรรมทั้งหลาย อันชนพวกใดแทง

ตลอดดีแล้ว ชนพวกนั้นย่อมไม่ถูกจูงไป

ในวาทะของชนพวกอื่น บุคคลผู้รู้ดีทั้ง-

หลายรู้ทั่วถึงโดยชอบแล้ว ย่อมประพฤติ

เสมอในหมู่สัตว์ผู้ประพฤติไม่เสมอ.

อรรถกถาอัปปฏิวัทิตสูตร

พึงทราบวินิจฉัยในสูตรที่ ๗ ต่อไป :-

บทว่า ธมฺมา ได้แก่ สัจจธรรม ๔.

บทว่า อปฺปฏิวิทิตา ได้แก่ ยังมิได้แทงตลอดด้วยญาณ.

บทว่า ปรวาเทสุ ได้แก่ ในวาทะอัน ประกอบด้วยทิฏฐิ ๖๒ จริงอยู่วาทะเหล่านั้น ชื่อว่า วาทะของชนพวกอื่น เพราะเป็นวาทะของพวกเดียรถีย์อื่น นอกจากวาทะในศาสนานี้.

บทว่า นียเร ได้แก่ ย่อมเคลื่อนไปตามธรรมดาของคนบ้าง บุคคลอื่นย่อมจูง (นำ) ไปบ้าง ในบทเหล่านั้น เมื่อถือเอาวาทะว่าเที่ยง เป็นต้นเองชื่อว่า ย่อมเคลื่อนไป. เมื่อถือเอาวาทะว่าเที่ยงนั้น ตามถ้อยคำของผู้อื่น ชื่อว่าถูกผู้อื่นจูงไป. บทว่า กาโล เตสํ ปพุชฺฌิตุํ อธิบายว่า กาลนี้ เป็นกาลสมควรเพื่อจะตื่นของบุคคลเหล่านั้น. จริงอยู่ พระพุทธเจ้าทรงอุบัติขึ้นในโลกพระธรรมอันพระองค์ย่อมทรงแสดง พระสงฆ์เป็นผู้ปฏิบัติดีแล้ว ทั้งปฏิปทาก็เจริญ เทวดาจึงกล่าวว่า ก็มหาชนเหล่านี้หลับแล้วในวัฏฏะ ยังไม่ตื่น ดังนี้.

ในบทว่า สมฺพุทฺธา ได้แก่ ผู้ตรัสรู้แล้วโดยชอบ ด้วยเหตุ ด้วยการณ์. จริงอยู่ ผู้ตรัสรู้ ๔ จำพวก คือ พระสัพพัญญูพุทธะ ปัจเจก-พุทธะ จตุสัจจพุทธะ และ สุตพุทธะ. ในพุทธะเหล่านั้น ผู้บำเพ็ญบารมี ๓๐ ทัศ แล้วบรรลุพระสัมมาสัมโพธิ ชื่อว่า พระสัพพัญญูพุทธะ.

ผู้บำเพ็ญบารมีสิ้น ๒ อสงไขยยิ่งด้วยแสนกัป จึงบรรลุด้วยตนเอง ชื่อว่า

พระปัจเจกพุทธะ. พระขีณาสพผู้สิ้นอาสวะโดยไม่เหลือ ชื่อว่า จตุสัจจพุทธะ.

ผู้เป็นพหูสูต ชื่อว่า สุตพุทธะ. พุทธะมีในก่อนแม้ทั้ง ๓ ย่อมสมควรในอรรถนี้.

บทว่า สมฺมทญฺญาย ได้แก่ รู้ด้วยเหตุด้วยการณ์. บทว่า จรนฺติ

วิสเม สมํ อธิบายว่า ย่อมประพฤติเสมอในโลกสันนิวาสอันไม่เสมอ หรือในหมู่สัตว์อันไม่เสมอ หรือว่ากิเลสชาตอันไม่เสมอดังนี้แล.

จบอรรถกถาอัปปฏิวิทิตสูตรที่ ๗

๘. สุสัมมุฏฐสูตร

[๑๗] เทวดานั้น ครั้นยืนอยู่ ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้วแล ได้กล่าวคาถานี้ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

ธรรมทั้งหลายอันชนพวกใดลืมเลือน

แล้ว ชนพวกนั้น ย่อมถูกจูงไปในวาทะ

ของชนพวกอื่น ชนพวกนั้นชื่อว่ายังหลับ

ไม่ตื่น(กาลนี้) เป็นกาลควรเพื่อจะตื่นของชนพวกนั้น.

[๑๘] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

ธรรมทั้งหลาย อันชนพวกใดไม่ลืม

เลือนแล้ว ชนพวกนั้นย่อมไม่ถูกจูงไปใน

วาทะของชนพวกอื่น บุคคลผู้รู้ดีทั้งหลาย

รู้ทั่วถึงโดยชอบแล้ว ย่อมประพฤติเสมอ

ในหมู่สัตว์ผู้ประพฤติไม่เสมอ.