๖. กัณหเปตวัตถุ เล่ม ๒๖

(เรื่องทั้งหมดเหมือนในมัฏฐกุณฑลีวิมานที่ ๙ สุนิกขิตตวรรคที่ ๗ ในวิมานวัตถุ ข้อ ๑๒๐๗ -๑๒๒๗]

จบ มัฏฐกุณฑลีเปตวัตถุที่ ๕

๖. กัณหเปตวัตถุ

ว่าด้วยบัณฑิตถวายโอวาทแก่กษัตริย์

(โรหิไณยอำมาตย์กราบทูลพระเจ้าวาสุเทพว่า)

{๑๐๓}[๒๐๗] ข้าแต่พระองค์ผู้กัณหโคตร ขอเสด็จลุกขึ้นเถิด จะมัวบรรทมอยู่ทำไม จะมีประโยชน์อะไรต่อพระองค์ด้วย การบรรทมอยู่เล่า ข้าแต่พระเกสวะ บัดนี้พระภาดาร่วมพระอุทรของพระองค์ ซึ่งเป็นดุจพระหทัยและนัยนเนตร เบื้องขวาของพระองค์มีลมบ้ากำเรีบขึ ้นฆฏบัณฑิต เพ้อคลั่งไปเสียแล้ว

[๒๐๘] พระเจ้าเกสวะได้ทรงฟังคำของโรหิไณยอำมาตย์แล้วถูกความโศกถึงพระภาดาครอบงำ รีบเสด็จลุกทันที

(ทรงจับพระหัตถ์ทั้งสองของฆฏบัณฑิตไว้มั่นแล้ว เมื่อจะทรงปราศรัย จึงตรัสพระคาถา ความว่า)

[๒๐๙] เพราะอะไรหนอ เธอจึงเหมือนคนบ้า บ่นเพ้อไปทั่วทวารวดีนครนี้ว่า‘กระต่าย ๆ’เธอปรารถนากระต่ายเช่นไร

[๒๑๐] ฉันจักให้เขาทำกระต่ายทอง กระต่ายแก้วมณี กระต่ายโลหะ กระต่ายรูปิยะ กระต่ายสังข์ กระต่ายหิน กระต่ายแก้วประพาฬให้แก่เธอ

[๒๑๑] หรือว่ากระต่ายอื่น ๆ ที่เที่ยวหากินอยู่ในป่าก็มีอยู่ ฉันจักให้เขานำกระต่ายเหล่านั้นมาให้เธอ เธอปรารถนา กระต่ายเช่นไร

(ฆฏบัณฑิตกราบทูลว่า)

[๒๑๒] หม่อมฉันมิได้ปรารถนากระต่ายที่อาศัยแผ่นดิน หม่อมฉัน ปรารถนากระต่ายจากดวงจันทร์ ข้าแต่พระเกสวะ ขอพระองค์ได้ทรงพระกรุณาสอยกระต่ายนั้นลงมาประทาน แก่หม่อมฉันด้วยเถิด(พระเจ้าวาสุเทพตรัสว่า)

[๒๑๓] ญาติเอ๋ย เธอจักละชีวิตที่หอมหวนไปเสียก่อนเป็นแน่ ที่มาปรารถนาสิ่งที่ไม่พึงปรารถนา คือ ปรารถนากระต่ายจากดวงจันทร์

(ฆฏบัณฑิตกราบทูลว่า)

[๒๑๔] ข้าแต่พระองค์ผู้กัณหโคตร ถ้าพระองค์ทรงทราบอย่างที่ทรงพร่ำสอนผู้อื่นไซร้ เพราะเหตุอะไร พระองค์จึงทรงกันแสงถึงพระโอรสที่ทิวงคตแล้ว ตั้งแต่ต้นมาจนถึงวันนี้เล่า[๒๑๕] ไม่ว่ามนุษย์หรืออมนุษย์ก็ไม่พึงได้ตามปรารถนาว่า‘ขอลูกของเราที่เกิดมาแล้วจงอย่าตายเลย, พระองค์จะทรง ได้โอรสที่ทิวงคตแล้วซึ่งไม่ควรได้แต่ที่ไหน[๒๑๖] ข้าแต่พระองค์ผู้กัณหโคตร พระองค์ไม่อาจที่จะนำพระโอรสที่ทรงกันแสงถึงกลับมาด้วยมนตรา รากยาโอสถ หรือแม้ด้วยทรัพย์ได้[๒๑๗] แม้กษัตริย์ผู้มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก ปกครองแว่นแคว้น สะสมทรัพย์และข้าวเปลือกไว้มากมาย ที่จะไม่แก่ไม่ตาย เป็นไม่มี

[๒๑๘] เหล่าชนที่เป็นกษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์ ศูทร คนจัณฑาล คนเทหยากเยื่อ และเหล่าชนที่เกิดในชาติ กำเนิดอื่น ๆ ที่จะไม่แก่ไม่ตาย ก็ไม่มีเลย[๒๑๙] ชนเหล่าใดเล่าเรียนมนต์อันประกอบด้วยองค์ ๖ ที่พรหมคิดไว้และพวกที่เรียนวิชาเหล่าอื่น แม้ชนเหล่านั้น ที่จะไม่แก่ไม่ตาย ก็ไม่มี

[๒๒๐] อนึ่ง ฤๅษีทั้งหลายผู้สงบ สำรวมตน บำเพ็ญตบะ ก็จำต้องละทิ้งสรีระไปตามกาล

[๒๒๑] แม้แต่พระอรหันต์ทั้งหลายผู้อบรมตนแล้ว เสร็จกิจแล้ว ไม่มีอาสวะ สิ้นบุญและบาปแล้ว ก็ยังต้องทอดทิ้งร่างกาย นี้ไป

(พระเจ้าวาสุเทพตรัสว่า)

[๒๒๒] เธอมารดเราผู้เร่าร้อนให้สงบ ยังความกระวนกระวาย ทั้งปวงให้ดับไป เหมือนใช้นํ้ารดไฟที่ติดเปรียงให้ดับไป ฉะนั้น

[๒๒๓] ลูกศรคือความโศกเศร้าที่อยู่ในใจของเราก็ถูกเธอผู้บรรเทาความโศกเศร้าถึงพระโอรสของเราผู้ถูกความโศกเศร้าครอบงำถอนขึ้นแล้ว[๒๒๔] เราถอนลูกศรคือความโศกเศร้าขึ้นได้แล้วเป็นผู้ เยือกเย็นลง ดับทุกข์ได้แล้ว จะไม่โศกเศร้า ไม่ร้องไห้ต่อไป เพราะได้ฟังคำของเธอ[๒๒๕] เหล่าชนผู้มีปัญญา ผู้อนุเคราะห์กันและกันย่อมทำอย่างนี้ ย่อมยังกันและกันให้หายโศกเศร้า เหมือนเจ้าชาย ฆฏะยังพระเชษฐาให้หายโศกเศร้าฉะนั้น[๒๒๖] พระราชาใดทรงมีเหล่าอำมาตย์บริจาริกาที่คอยทูลแนะนำ ด้วยคำสุภาษิต เหมือนเจ้าชายฆฏะแนะนำพระเชษฐา ของตนเช่นนี้ พระราชานั้นจะทรงมีความโศกเศร้า แต่ที่ไหน

จบ กัณหเปตวัตถุที่ ๖

๗. ธนปาลเสฏเปตวัตถุ

ว่าด้วยบุพกรรมของธนปาลเสฏฐีเปรต

(พวกพ่อค้าถามเปรตตนหนึ่งว่า)

{๑๐๔}[๒๒๗] ท่านเป็นผู้เปลือยกาย มีวรรณะเลวทราม ซูบผอม มีตัวสะพรั่งไปด้วยเสันเอ็น มีแต่กระดูกซี่โครง แน่ะเพื่อนยาก ท่านเป็นใครหนอ(เปรตนั้นตอบว่า)

[๒๒๘] ข้าแต่ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ข้าพเจ้าเป็นเปรต ทุกข์ยากเกิดอยู่ในยมโลก ทำบาปกรรมเข้าไว้ จึงต้องจากโลกนี้ ไปสู่เปตโลก(พวกพ่อค้าถามว่า)

[๒๒๙] เมื่อก่อนท่านทำกรรมชั่วอะไรด้วยกาย วาจา ใจไว้หรือ ท่านต้องจากโลกนี้ไปสู่เปตโลกเพราะวิบากแห่งกรรมอะไร(เปรตนั้นตอบว่า)

[๒๓๐] มีนครของพวกพระราชาแคว้นทสันนะ ปรากฏชื่อว่านครเอรกัจฉะ เมื่อก่อนข้าพเจ้าเป็นเศรษฐีอยู่ในนครนั้น ผู้คนเรียกข้าพเจ้าว่าธนปาลเศรษฐี[๒๓๑] ข้าพเจ้ามีเงิน ๘๐ เล่มเกวียน ทองคำ แก้วมุกดา แก้วไพฑูรย์ ก็มีมากมายเหลือที่จะนับ

[๒๓๒] ถึงแม้ข้าพเจ้าจะมีทรัพย์มากมายถึงเพียงนั้น ก็ไม่รักที่จะให้ทาน ปีดประตูแล้วจึงบริโภคอาหารด้วยคิดว่า ‘พวกยาจกอย่าได้เห็นเรา,