๑. อัมพสักขรเปตวัตถุ เล่ม ๒๖

๑ เวสาลิ นาม นครตฺถิ วชฺชีนํ

ตตฺถ อหุ ลิจฺฉวิ อมฺพสกฺขโร ๑

ทิสฺวาน เปตํ นครสฺส พาหิรํ

ตตฺเถว ปุจฺฉิตฺถ ตํ การณตฺถิโก ฯ๕

เสยฺยา ๒ นิสชฺชา นยิมสฺส อตฺถิ

อภิกฺกโม นตฺถิ ปฏิกฺกโม จ ๓

อสีตปีตํ ขายิตวตฺถโภคา

ปริจาริกา ๔ สาปิ อิมสฺส นตฺถิ ฯ

เย ญาตกา ทิฏฺฐสุตา สุหชฺชา

อนุกมฺปกา ยสฺส อเหสุํ ปุพฺเพ

ทฏฺฐฐปิ ทานิ น ลภนฺติ ๕ ตํปิ

วิราชิตตฺโต หิ ชเนน เตน ฯ

น ทุคฺคตสฺส ๖ ภวนฺติ มิตฺตา

ชหนฺติ มิตฺตา วิกลํ วิทิตฺวา

อตฺถญฺจ ทิสฺวา ปริวารยนฺติ

พหู จ มิตฺตา อุคฺคตสฺส โหนฺติ ฯ

นิหีนตฺโถ ๗ สพฺพโภเคหิ กิจฺโฉ ๘

สมฺมกฺขิโต สํปริภินฺนคตฺโต

อุสฺสาวพินฺทุว ปลิมฺปมาโน

อชฺช สุเว ชีวิตสฺสุปโรโธ ๑ ฯ

เอตาทิสํ อุตฺตมกิจฺฉปตฺตํ

อุตฺตาสิตํ ปิจุมนฺทสฺส ๒ สูเล

อถ ตฺวํ เกน วณฺเณน วเทสิ

ยกฺข ชีว โภ ชีวิตเมว เสยฺโยติ ฯ

สาโลหิโต เอโส อโหสิ มยฺหํ

อหํ สรามิ ปุริมาย ชาติยา

ทิสฺวา จ เม การุญฺญํ อโหสิ

ราช มา ปาปธมฺโม นิรยํ ปตายํ ฯ

อิโต จุโต ลิจฺฉวิ เอส โปโส

สตฺตุสฺสทํ นีรยํ โฆรรูปํ

อุปฺปชฺชติ ทุกฺกฏกมฺมการี

มหาภิตาปํ กฏุกํ ภยานกํ ฯ

อเนกภาเคน คุเณน เสยฺโย

อยเมว สูโล นิรเยน เตน

มา ๓ เอกนฺตทุกฺขํ กฏุกํ ภยานกํ

เอกนฺตติปฺปํ นิรยํ ปตายํ ฯ

อิทญฺจ สุตฺวา วจนํ มเมโส

ทุกฺขูปนีโต วิชเหยฺย ปาปํ ๑

ตสฺมา อหํ สนฺติเก น ภณามิ

มา เมกโต ชีวตสฺสุปโรโธติ ฯ

อญฺญาโต เอโส ปุริสสฺส อตฺโถ

อญฺญํปิ อิจฺฉามเส ปุจฺฉิตุํ ตุวํ

โอกาสกมฺมํ มม โน สเจ กโรสิ ๒

ปุจฺฉามิหํ ๓ น จ โน กุชฺฌิตพฺพํ ฯ

อทฺธา ปฏิญฺญา เม ตทา อหุ

อจิกฺขนา อปฺปสนฺนสฺส โหติ

อกามา สทฺเธยฺยวโจติ ๔ กตฺวา

ปุจฺฉสฺสุ มํ กามํ ยถา วิสยฺหนฺติ ฯ

ยํ กิญฺจาหํ จกฺขุนา ปสฺสิสฺสามิ

สพฺพํปิ ตาหํ อภิสทฺทเหยฺยํ

ทิสฺวาปิ ตํ โนปิ เจ สทฺทเหยฺย

กเรยฺยาสิ เม ยกฺข นิยสฺสกมฺมนฺติ ฯ

สจฺจปฺปฏิญฺญา ตว เม สา โหตุ

สุตฺวาน ธมฺมํ ลภสฺสุ ปสาทํ

อญฺญตฺถิโก โน จ ปทุฏฺฐจิตฺโต

ยนฺเต สุตํ อสุตํ วาปิ ธมฺมํ ฯ

สพฺพํ อกฺขิสฺสํ ยถา ปชานํ

เสเตน อสฺเสน อลงฺกเตน

อุปยาสิ สูลาวุตกสฺส สนฺติเก

ยานํ อิทํ อพฺภูตํ ทสฺสเนยฺยํ

กิสฺเสตํ กมฺมสฺส อยํ วิปาโก ฯ

เวสาลิยา ตสฺส ๑ นครสฺส มชฺเฌ

จิกฺขลฺลมคฺเค นครํ ๒ อโหสิ

โคสีสเมกาหํ ปสนฺนจิตฺโต

เสตุํ ๓ คเหตฺวา นครสฺมึ ๔ นิกฺขิปึ ฯ

เอตสฺมึ ปาทานิ ปติฏฺฐเปตฺวา

มยญฺจ อญฺเญ จ อติกฺกมิมฺห ๕

ยานํ อิทํ อพฺภูตํ ทสฺสเนยฺยํ

ตสฺเสว กมฺมสฺส อยํ วิปาโก ฯ

วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสติ

คนฺโธ จ เต สพฺพทิสา ปวายติ

ยกฺขิทฺธิปตฺโตสิ มหานุภาโว

นคฺโค จาสิ กิสฺส อยํ วิปาโก ฯ

อกฺโกธโน นิจฺจปสนฺนจิตฺโต

สณฺหาหิ วาจาหิ ชนํ อุเปมิ

ตสฺเสว กมฺมสฺส อยํ วิปาโก

ทิพฺโพ เม วณฺโณ สตตํ ปภาสติ ฯ

ยสญฺจ กิตฺติญฺจ ธมฺเม ฐิตานํ

ทิสฺวาน มนฺเตมิ ปสนฺนจิตฺโต

ตสฺเสว กมฺมสฺส อยํ วิปาโก

ทิพฺโพ เม คนฺโธ สตตํ ปวายติ ฯ

สหายานํ ติตฺถสฺมึ นหายนฺตานํ

ถเล คเหตฺวา นิทหิสฺส ทุสฺสํ

ขิฑฺฑตฺถิโก โน จ ปทุฏฺฐิตฺโต

เตนมฺหิ นคฺโค กสิรา ปวุตฺติ ฯ

โย กีฬมาโน จ กโรติ ปาปํ

ตสฺสีทิสํ กมฺมวิปากมาหุ

อกีฬมาโน ปน โย กโรติ

กึ ตสฺส กมฺมสฺส วิปากมาหุ ฯ

เย ทุฏฺฐสงฺกปฺปมนา มนุสฺสา

กาเยน วาจาย จ สงฺกิลิฏฺฐา

กายสฺส เภทา อภิสมฺปรายํ

อสํสยํ เต นิรยํ อุเปนฺติ ฯ

อปเร ปน สุคตึ ๑ อาสิสมานา

ทาเน รตา สงฺคหิตตฺตภาวา

กายสฺส เภทา อภิสมฺปรายํ

อสํสยํ เต สุคตึ อุเปนฺตีติ ฯ

ตํ กินฺติ ชาเนยฺยํ อหํ อเวจฺจ

กลฺยาณปาปสฺส อยํ วิปาโก

กึ วาหํ ทิสฺวา อภิสทฺทเหยฺยํ

โก วาปิ มํ สทฺทหาเปยฺย เอตนฺติ ฯ

ทิสฺวา จ สุตฺวา อภิสทฺทหสฺสุ

กลฺยาณปาปสฺส อยํ วิปาโก

กลฺยาณปาเป อุภเย อสนฺเต

สิยา นุ สตฺตา สุคตา ทุคฺคตา วา ฯ

โน เจตฺถ กมฺมานิ กเรยฺยุํ มจฺจา

กลฺยาณปาปานิ มนุสฺสโลเก

นาเหสุํ สตฺตา สุคตา ทุคฺคตา วา

หีนา ปณีตา จ มนุสฺสโลเก ฯ

ยสฺมา จ กมฺมานิ กโรนฺติ มจฺจา

กลฺยาณปาปานิ มนุสฺสโลเก

ตสฺมา [๓] สตฺตา สุคตา ทุคฺคตา วา

หีนา ปณีตา จ มนุสฺสโลเก ฯ

ทฺวยญฺจ ๑ กมฺมานํ วิปากมาหุ

สุขสฺส ทุกฺขสฺส จ เวทนียํ

ตา เทวตา ๒ ปริวารยนฺติ

ปจฺจนฺติ พาลา ทฺวยตํ อปสฺสิโนติ ฯ

น มตฺถิ กมฺมานิ สยํ กตานิ

ทตฺวาปิ เม นตฺถิ โส ๓ อาทิเสยฺย

อจฺฉาทนํ สยนมถนฺนปานํ

เตนมฺหิ นคฺโค กสิรา ปวุตฺตีติ ฯ

สิยา นุ โข การณํ กิญฺจิ ยกฺข

อจฺฉาทนํ เยน ตุวํ ลเภถ

อาจิกฺข เม ตฺวํ ยทตฺถิ เหตุ

สทฺธายิตํ เหตุวโจ สุโณมาติ ฯ

กปฺปิตโก นาม อิธตฺถิ ภิกฺขุ

ฌายี สุสีโล อรหา วิมุตฺโต

คุตฺตินฺทฺริโย สํวุตปาติโมกฺโข

สีติภูโต อุตฺตมทิฏฺฐิปตฺโต

สขิโล วทญฺญู สุวโจ สุมุโข

สฺวาคโม สุปฺปฏิมุตฺตโก จ

ปุญฺญสฺส เขตฺตํ อรณวิหารี

เทวมนุสฺสานญฺจ ทกฺขิเณยฺโย

สนฺโต วิธูโม อนีโฆ นิราโส

มุตฺโต วิสลฺโล อมโม อวงฺโก

นิรูปธิ สพฺพปปญฺจขีโณ

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺโต ชุติมา ฯ

อปฺปญฺญาโต ทิสฺวาปิ น สุชาโน

มุนีติ นํ ๑ วชฺชีสุ โวหรนฺติ

ชานนฺติ ตํ ยกฺขภูตา อเนชํ

กลฺยาณธมฺมํ วิจรนฺตํ ๒ โลเก ฯ

ตสฺส ตุวํ เอกํ ยุคํ ทุเว วา

มมุทฺทิสิตฺวาน สเจ ทเทถ

ปฏิคฺคหิตานิ จ ตานิ อสฺสุ ๓

มมญฺจ ปสฺเสถ สํนทฺธทุสฺสนฺติ ฯ

กสฺมึ ปเทเส สมณํ วสนฺตํ

คนฺตฺวาน ปสฺเสมุ มยํ อิทานิ

ส ๔ มชฺช กงฺขํ วิจิกิจฺฉิตญฺจ

ทิฏฺฐิวิสูกานิ โก วิโนทเย เจติ ๕ ฯ

เอโส นิสินฺโน กปินจฺจนายํ

ปริวาริโต เทวตาหิ พหูหิ

ธมฺมิกถํ ภาสติ สจฺจนาโม

สกสฺมิ อจฺเฉรเก ๑ อปฺปมตฺโตติ ฯ

ตถาหํ กสฺสามิ คนฺตฺวา อิทานิ

อจฺฉาทยิสฺสํ สมณํ ยุเคน

ปฏิคฺคหิตานิ จ ตานิ ปสฺส ๒

ตุวญฺจ ปสฺเสมุ สํนทฺธทุสฺสนฺติ ฯ

มา อกฺขเณ ปพฺพชิตํ อุปาคมิ

สาธุ โว ลิจฺฉวิ เนส ธมฺโม

ตโต จ กาเล อุปสงฺกมิตฺวา

ตตฺเถว ปสฺสามิ รโห นิสินฺนนฺติ ฯ

ตถา หิ วตฺวา อคมาสิ ตตฺถ

ปริวาริโต ทาสคเณน ลิจฺฉวิ

โส ตํ นครํ อุปสงฺกมิตฺวา

วาสุปคญฺฉิตฺถ สเก นิเวสเน ฯ

ตโต จ กาเล คิหิกิจฺจานิ กตฺวา

นฺหาตฺวา ปิวิตฺวา จ ขณํ ลภิตฺวา

วิเจยฺย เปฬโต จ ยุคานิ อฏฺฐ

คาหาปยิ ทาสคเณน ลิจฺฉวิ ฯ

โส ตํ ปเทสํ อุปสงฺกมิตฺวา

ตํ อทฺทส สมณํ สนฺตจิตฺตํ

ปฏิกฺกนฺตํ โคจรโต นิวตฺตํ

สีติภูตํ รุกฺขมูเล นิสินฺนํ ฯ

ตเมนํ อโวจ อุปสงฺกมิตฺวา

อปฺปาพาธํ ผาสุวิหารญฺจ ปุจฺฉิ

เวสาลิยํ ลิจฺฉวิ อหํ ภทนฺเต

ชานนฺติ มํ ลิจฺฉวิ อมฺพสกฺขโร ฯ

อิมานิ เม อฏฺฐ ยุคานิ ภนฺเต ๑

ปฏิคฺคณฺห ภนฺเต ททามิ ตุยฺหํ

เตเนว อตฺเถน อิธาคโตสฺมิ

ยถา อหํ อตฺตมโน ภเวยฺยํ ฯ

ทูรโตว สมณพฺราหฺมณา จ

นิเวสนนฺเต ปริวชฺชยนฺติ

ปตฺตานิ ภิชฺชนฺติ ตว นิเวสเน

สงฺฆาฏิโย จาปิ ๒ วิทาลยนฺติ ๓ ฯ

อถาปเร ๔ ปาทกุทาริกาหิ ๕

อวํสิรา สมณา ปาฏิยนฺติ

เอตาทิสํ ปพฺพชิตํ ๖ วิเหสํ

ตยา กตํ สมณา ปาปุณนฺติ ฯ

ติเณน เตลํปิ ๗ น ตฺวํ อทาสิ

มูฬฺหสฺส ๑ มคฺคํปิ น ปาวทาสิ

อนฺธสฺส ทณฺฑํ สยมาทิยาสิ

เอตาทิโส กทริโย อสํวุโต [๒] ฯ

อถ ตฺวํ เกน วณฺเณน กิเมว ทิสฺวา

อเมฺหหิ สห สํวิภาคํ กโรสิ ฯ

ปจฺเจมิ ภนฺเต ยํ ตฺวํ วเทสิ ฯ

วิโมสยิ ๓ สมณพฺราหฺมเณ ๔ จ ฯ

ขิฑฺฑตฺถิโก โน จ ปทุฏฺฐจิตฺโต

เอตํปิ เม ทุกฺกฏเมว ภนฺเต

ขิฑฺฑาย โข ปสวิตฺวาน ปาปํ

เวเทติ ทุกฺขํ อปฺปมตฺตโภคี ๕

ทหโร ยุวา นคฺคนิยสฺส ภาคี

กึสุ ตโต ทุกฺขตรสฺส โหติ ฯ

ตํ ทิสฺวา สํเวคมลมตฺถํ ภนฺเต

ตปฺปจฺจยา วาปิ ๖ ททามิ ทานํ

ปฏิคฺคณฺห ภนฺเต วตฺถยุคานิ อฏฺฐ

ยกฺขสฺสิมาคจฺฉนฺตุ ทกฺขิณาโย ฯ

อทฺธา หิ ๗ ทานํ พหุธา ปสฏฺฐํ

ททโต จ เต อกฺขยธมฺมมตฺถุ

ปฏิคฺคณฺหามิ เต วตฺถยุคานิ อฏฺฐ

ยกฺขสฺสิมาคจฺฉนฺตุ ทกฺขิณาโย ฯ

ตโต หิ โส อาจมยิตฺวา ลิจฺฉวิ

เถรสฺส ทตฺวาน ยุคานิ อฏฺฐ

ปฏิคฺคหิตานิ จ ตานิ วาสฺสุํ

ยกฺขญฺจ ปสฺเสถ สํนทฺธทุสฺสํ ฯ

ตมทฺทส จนฺทนสารลิตฺตํ

อาชญฺญมารุยฺห อุฬารวณฺณํ

อลงฺกตํ สาธุนิวตฺถทุสฺสํ

ปริวาริตํ ยกฺขมหิทฺธิปตฺตํ ฯ

โส ตํ ทิสฺวา อตฺตมโน อุทคฺโค

ปหฏฺฐจิตฺโตว สุภคฺครูโป

กมฺมญฺจ ทิสฺวาน มหาวิปากํ

สนฺทิฏฺฐิกํ จกฺขุนา สจฺฉิกตฺวา ฯ

ตเมนมโวจ อุปสงฺกมิตฺวา

ทสฺสามิ ทานํ สมณพฺราหฺมณานํ

น จาปิ เม กิญฺจิ อเทยฺยมตฺถิ

ตุวญฺจ เม ยกฺข พหูปกาโร ฯ

ตุวญฺจ เม ลิจฺฉวิ เอกเทสํ

อทาสิ ทานานิ อโมฆเมตํ

สฺวาหํ กริสฺสามิ ตยา ว สกฺขึ

อมานุโส มานุสเกน สทฺธึ ฯ

คติ จ พนธู จ ปรายนญฺจ

มิตฺโต มมาสิ อถ เทวตาสิ ๑

ยาจามิ ๒ ตํ ปญฺชลิโก ภวิตฺวา

อิจฺฉามิ ตํ ยกฺข ปุนาปิ ทฏฺฐฐ ฯ

สเจ ตุวํ อสฺสทฺโธ ภวิสฺสสิ

กทริยรูโป วิปฺปฏิปนฺนจิตฺโต

เตเนว ๓ มํ ลิจฺฉวิ ๔ ทสฺสนาย

ทิสฺวา จ ตํ โนปิ ๕ จ อาลปิสฺสํ ฯ

สเจ ตุวํ ภวิสฺสสิ ธมฺมคารโว

ทาเน รโต สงฺคหิตตฺตภาโว

โอปานภูโต สมณพฺราหฺมณานํ

เอวํ มมํ ลิจฺฉวิ ๔ ทสฺสนาย ฯ

ทิสฺวา จ ตํ อาลปิสฺสํ ภทนฺเต

อิมญฺจ สูลโต ลหุํ ปมุญฺจ

ยโตนิทานํ อกริมฺห สกฺขึ

มญฺญามิ ๖ สูลาวุตกสฺส การณา

เต อญฺญมญฺญํ อกริมฺห สกฺขึ ฯ

อยญฺจ สูลาวุโต ๑ ลหุํ ปมุตฺโต

สกฺกจฺจ ธมฺมานิ สมาจรนฺโต

มุญฺเจยฺย โส นิรยาว ตมฺหา

กมฺมํ สิยา อญฺญตฺร สเวทนียํ ๒ ฯ

กปฺปิตกญฺจ อุปสงฺกมิตฺวา

เตน สห สํวิภชิตฺวาน กาเล

สยํ มุเขน อุปนิสชฺช ปุจฺฉ

โส เต อกฺขิสฺสติ เอตมตฺถํ ฯ

ตเมว ภิกฺขุํ อุปสงฺกมิตฺวา ปุจฺฉสฺสุ

ปุญฺญตฺถิโก ๓ โน จ ๔ ปทุฏฺฐจิตฺโต

โส เต สุตํ อสุตญฺจาปิ ธมฺมํ

สพฺพํปิ อกฺขิสฺสติ ยถา ปชานํ

สุโต จ ธมฺมํ สุคตึ อกฺขิสฺส ๕ ฯ

โส ตตฺถ รหสฺสํ สมุลฺลปิตฺวา

สกฺขึ กริตฺวาน อมานุเสน

ปกฺกามิ โส ลิจฺฉวีนํ สกาสํ

อถ พฺรวิ ปริสํ สนฺนิสินฺนํ ฯ

สุณนฺตุ โภนฺโต มม เอกวากฺยํ

วรํ วริสฺสํ ลภิสฺสามิ อตฺถํ

สูลาวุโต ปุริโส ลุทฺทกมฺโม

ปณีตทณฺโฑ อนุสตฺตรูโป ฯ

เอตฺตาวตา วีสติรตฺติมตฺตา

ยโต อาวุโต เนว ชีวติ น มโต

ตาหํ โมจยิสฺสามิ ทานิ

ยถา มตึ อนุชานาตุ สงฺโฆ ฯ

เอตญฺจ อญฺญญฺจ ลหุํ ปมุญฺจ

โก ตํ วเทถ จ ตถา กโรนฺตํ

ยถา ปชานาสิ ตถา กโรหิ

ยถา มตึ อนุชานาติ สงฺโฆ ฯ

โส ตํ ปเทสํ อุปสงฺกมิตฺวา

สูลาวุตํ โมจยิ ขิปฺปเมว

มา ภายิ สมฺมาติ ๑ จ ตํ อโวจ

ติกิจฺฉกานญฺจ อุปฏฺฐเปสิ ฯ

กปฺปิตกญฺจ อุปสงฺกมิตฺวา

เตน สห สํวิภชิตฺวาน กาเล

สยํ มุเขเนว ๒ อุปนิสชฺช ลิจฺฉวิ

ตตฺเถว ปุจฺฉตฺถนํ ๓ การณตฺถิโก ฯ

สูลาวุโต ปุริโส ลุทฺทกมฺโม

ปณีตทณฺโฑ อนุสตฺตรูโป

เอตฺตาวตา วีสติรตฺติมตฺตา

ยโต อาวุโต เนว ชีวติ น มโต ฯ

โส โมจิโต คนฺตฺวา มยา อิทานิ

เอตสฺส ยกฺขสฺส วโจติ ๑ ภนฺเต

สิยา นุ โข การณํ กิญฺจิเทว

เยน โส นิรยํ โน วเชยฺย ฯ

อาจิกฺข ภนฺเต ยทิ อตฺถิ เหตุ

สทฺธายิตํ เหตุ วโจติ ๒ สุโณม

น เตสํ กมฺมานํ วินาสมตฺถิ

อเวทยิตฺวา อิธ พยนฺติภาโว ฯ

สเจ โส ธมฺมานิ ๓ สมาจเรยฺย

สกฺกจฺจํ รตฺตินฺทิวํ อปฺปมตฺโต

มุญฺเจยฺย โส นิรยา จ ๔ ตมฺหา

กมฺมํ สิยา อญฺญตฺร เวทนียํ ฯ

อญฺญาโต เอโส ปุริสสฺส อตฺโถ

มมํปิทานิ อนุกมฺป ภนฺเต

อนุสาส มํ โอวท ภูริปญฺญ

ยถา อหํ โน ๕ นิรยํ วเชยฺยํ ฯ

อชฺเชว พุทฺธํ สรณํ อุเปหิ

ธมฺมญฺจ สงฺฆญฺจ ปสนฺนจิตฺโต

ตเถว สิกฺขาปทานิ ปญฺจ

อขณฺฑผุลฺลานิ สมาทิยสฺสุ ฯ

ปาณาติปาตา วิรมสฺสุ ขิปฺปํ

โลเก อทินฺนํ ปริวชฺชยสฺสุ

อมชฺชโป มา จ มุสา อภาสิ ๑

สเกน ทาเรน จ โหหิ ตุฏฺโฐ ฯ

อิมญฺจ อฏฺฐงฺควรํ อุเปตํ ๒

สมาทิยาหิ กุสลํ สุขินฺทฺริยํ ๓ ฯ

จีวรํ ปิณฺฑปาตญฺจ ปจฺจยํ สยนาสนํ

อนฺนปานํ ขาทนียํ วตฺถํ เสนาสนานิ จ ฯ

ททาหิ อุชุภูเตสุ สทา ๔ ปุญฺญํ ปวฑฺฒติ

ภิกฺขู จ สีลสมฺปนฺเน วีตราเค พหุสฺสุเต

ตปฺเปหิ ๕ อนฺนปาเนน สทา ปุญฺญํ ปวฑฺฒติ ฯ

เอวญฺจ ธมฺมานิ ๖ สมาจรนฺโต

สกฺกจฺจํ รตฺตินฺทิวํ อปฺปมตฺโต

มุญฺเจยฺย โส ๗ นิรยา จ ตมฺหา

กมฺมํ สิยา อญฺญตฺร เวทนียํ ฯ

อชฺเชว พุทฺธํ สรณํ อุเปมิ๕

ธมฺมญฺจ สงฺฆญฺจ ปสนฺนจิตฺโต

ตเถว สิกฺขาปทานิ ๑ ปญฺจ

อขณฺฑผุลฺลานิ สมาทิยามิ ฯ

ปาณาติปาตา วิรมามิ ขิปฺปํ

โลเก อทินฺนํ ปริวชฺชยามิ

อมชฺชโป โน จ มุสา ภณามิ

สเกน ทาเรน จ โหมิ ตุฏฺโฐ ฯ

อิมญฺจ อริยํ อฏฺฐงฺควรํ อุเปตํ

สมาทิยามิ กุสลํ สุขินฺทฺริยํ ฯ

จีวรํ ปิณฺฑปาตญฺจ ปจฺจยํ สยนาสนํ

อนฺนปานํ ขาทนียํ วตฺถํ เสนาสนานิ จ

ภิกฺขู จ สีลสมฺปนฺเน วีตราเค พหุสฺสุเต

ททามิ น วิกฺกปฺปามิ ๒ พุทฺธานํ สาสเน รโต ฯ

เอตาทิโส ลิจฺฉวิ อมฺพสกฺขโร

เวสาลิยํ อญฺญตโร อุปาสโก

สทฺโธ มุทุ การกโร จ ภิกฺขุ

สงฺฆญฺจ สกฺกจฺจ ตทา อุปฏฺฐหิ ฯ

สูลาวุโต จ อโรโค หุตฺวา

(๑) เสรี สุขี ปพฺพชฺชํ อุปาคมิ

อาคมฺม กปฺปิตกุตฺตมํ อุโภปิ

สามญฺญผลานิ อชฺฌคุํ ฯ

เอตาทิสา สปฺปุริสานํ เสวนา

มหปฺผลา โหติ สตํ วิชานตํ

สูลาวุโต อคฺคผลํ ผุสฺสติ ๒

ผลํ กนิฏฺฐํ ปน อมฺพสกฺขโรติ ฯ

๑ ม. อมฺมสกฺกโร ฯ ๒ ยุ. เสยฺโย ฯ ๓ ยุ. วา ฯ ๔ ม. ปริจารณา ฯ

๕ ม. ทิฏฺฐุมฺปิ เต ทานิ น ตํ ลภนฺติ ฯ ๖ ม. โอคฺคตตฺตสฺส ฯ ๗ ม. นิหีนตฺโต ฯ

๗ ม. นิหีนตฺโต ฯ ๘ ยุ. อยํ ปาโฐ น ทิสฺสติ ฯ

๑ ม. ชีวิตสฺสูปโรโธ ฯ ยุ. ชีวิตสฺสปโรโธ ฯ ๒ ม. ปุจิมนฺทสฺส ฯ ๓ ม. มาสทฺโท

๓ ม. มาสทฺโท น ทิสฺสติ ฯ

๑ ยุ. ปาณํ ฯ ๒ ม. โอกาสกมฺมํ สเจ โน กโรสิ ฯ ๓ ปุจฺฉาม ตํ ฯ

๔ ม. อกามาสทฺเธยฺยวเหติ ฯ

๑ ม. อยํ ปาโฐ น ทิสฺสติ ฯ ๒ ยุ. จิกฺขลปพฺเพ นรกํ ฯ ๓ ม. เสตํ ฯ ๔ ยุ.

๔ ยุ. นรกสฺมึ ฯ ๕ ยุ. อญฺโญ จ อติกฺกเมยฺย ฯ

๑ ยุ. อาสมานา ฯ ๒ ม. หิ ฯ

๑ ม. ทฺวยชฺช ฯ ๒ ม. ตา เทวตาโย ฯ ๓ ม. โย ฯ

๑ ยุ. มุนิ นํ ฯ ๒ ยุ. วิจรนฺติ ฯ ๓ ยุ. จสฺส ฯ ๔ ม. โย ฯ

๕ ม. วิโนทเนยฺยาติ ฯ

๑ ม. มาเกเจร ฯ ๒ จสฺสุ อิติปิ ทิสฺสติ ฯ เอวมุปริปิ ฯ

๑ ม. ยุ. สุภานิ ฯ ๒ ยุ. ปาปิ ฯ ๓ วิปาตยนฺตีติปิ ทิสฺสติ ฯ ๔ ยุ. อถา ปุเร ฯ

๕ ม. ปาทกุฏฺฐาริกาหิ ฯ ๖ ม. ปพฺพชิตา ฯ ๗ ยุ. เตสมฺปิ ฯ

๑ ม. มุฏฺฐสฺส ฯ ๒ ม. ตุวํ ฯ ๓ ม. วิเหสยึ ฯ ๔ ยุ. ......เณถ ฯ ๕ ม. ยุ.

อสมตฺตโภคี ฯ ๖ ยุ. จาหํ ฯ ๗ ยุ. อทาหิ ฯ

๑ ม. เทวตา เม ฯ ๒ ยุ. ยถามหํ ฯ ๓ ม. ตฺวํ เนว ฯ ๔ ม. ลจฺฉสิ ฯ

๕ ยุ. นาปิ ฯ ๖ ยุ. มญฺญามุ ฯ

๑ ม. สูลโต ฯ ๒. ม. เวทนียํ ฯ ๓ ม. อญฺญตฺถิโก ฯ ๔ ยุ. เนว ฯ ๕ สุโต ...

อกฺขิสฺสา ติอิเม ปาฐา นตฺถิ ฯ

๑ ยุ. สมฺมา ฯ ๒ ยุ. มุเขน เนว ฯ ๓ ยุ. ตเถว ปูจฺฉิ นํ ฯ

๑ ยุ. วโจ หิ ฯ ๒ ยุ. โว ฯ ๓ ยุ. กมฺมานิ ฯ ๔ ยุ. ว ฯ ๕ ยุ. เนว ฯ

๑ ม. อภาณี ฯ ๒ ม. อิมญฺจ อริยํ อฏฺฐงฺควเรนุเปตํ ฯ ๓ ม. สุขุทฺทริยํ ฯ

๔ ม. ยุ. วิปฺปสนฺเนน เจตสา ฯ ๕ ยุ. ...สิ ฯ ๖ ม. กมฺมานิ ฯ

๗ ยุ. มุญฺจ ตุวํ ฯ

๑ ม. สิกฺขาย ปทานิ ฯ สพฺพตฺถ อีทิสเมว ฯ ๒ ม. วิกมฺปามิ ฯ

มีนครของชาววัชชีนครหนึ่งนามว่าเวสาลี ในนครเวสาลีนั้นมีกษัตริย์ลิจฉวีทรงพระนามว่าอัมพสักขระ ได้ทอดพระเนตรเห็นเปรตตนหนึ่งที่ภายนอกพระนคร มีพระประสงค์จะทรงทราบเหตุ จึงตรัสถามเปรตนั้นในที่นั้นนั่นเองว่า การนอน การนั่ง การเดินไปเดินมา การลิ้มการดื่ม การเคี้ยว การนุ่งห่ม แม้หญิงบำเรอของบุคคลผู้ถูกเสียบไว้บนหลาวนี้ ย่อมไม่มี ชนเหล่าใดผู้เป็นญาติ เป็นมิตรสหาย เคยเห็นเคยฟังร่วมกันมา เคยมีความเอ็นดูกรุณา ของบุคคลใดมีอยู่ในกาลก่อนเดี๋ยวนี้ชนเหล่านั้นแม้จะเยี่ยมเยียนบุคคลนั้นก็ไม่ได้ บุรุษนี้มีตนอันญาติเป็นต้นสละแล้ว มิตรสหายย่อมไม่มีแก่บุคคลผู้ตกยาก พวกมิตรสหายทราบว่าผู้ใดขาดแคลน

ย่อมละทิ้งผู้นั้น และเห็นใครมั่งคั่งบริบูรณ์ก็พากันไปห้อมล้อม คนที่มั่งคั่งด้วยสมบัติ ย่อมมีมิตรสหายมาก ส่วนบุคคลผู้เสื่อมจากทรัพย์สมบัติ เป็นผู้ฝืดเคืองด้วยโภคะ ย่อมหามิตรสหายยาก [นี้เป็นธรรมดาของโลก] บุรุษผู้ถูกหลาวเสียบนี้ มีร่างกายเปื้อนด้วยเลือดตัวทะลุเป็นช่องๆ ชีวิตของบุรุษนี้จักดับไปในวันนี้พรุ่งนี้เหมือนหยาดน้ำค้างอันติดอยู่บนปลายหญ้า ฉะนั้น เมื่อเป็นอย่างนี้เพราะเหตุไร ท่านจึงพูดกะบุรุษผู้ถึงความลำบากอย่างยิ่ง นอนหงายอยู่บนหลาวไม้สะเดาเช่นนี้ว่า ดูกรบุรุษผู้เจริญ ขอท่านจงมีชีวิตอยู่เถิด การ

ที่มีชีวิตอยู่เท่านั้นเป็นของประเสริฐ.

เปรตนั้นกราบทูลว่า

ข้าแต่พระราชา บุรุษนี้เป็นสายโลหิตของข้าพระองค์ ข้าพระองค์ระลึกชาติก่อนข้าพระองค์เห็นแล้วมีความกรุณาแก่เขาว่าขออย่าให้บุรุษผู้เลวทรามนี้ไปตกนรกเลย ข้าแต่กษัตริย์ลิจฉวี บุรุษผู้ทำกรรมชั่วนี้ จุติจากอัตภาพนี้แล้ว จักเข้าถึงนรกอันยัดเยียดไปด้วยสัตว์ผู้ทำบาป เป็นสถานร้ายกาจมีความเร่าร้อนมาก เผ็ดร้อนให้เกิดความน่ากลัว หลาวนี้ประเสริฐกว่านรกนั้นตั้งหลายพันเท่า ขออย่าให้บุรุษนี้ไปตกนรกอันมีแต่ความทุกข์โดยส่วนเดียว เผ็ดร้อน ให้เกิดความน่ากลัวมีความทุกข์กล้าแข็งอย่างเดียว บุรุษนี้ฟังคำของข้าพระองค์อย่างนี้แล้ว ประหนึ่งว่าข้าพระองค์น้อมเข้าไปสู่ทุกข์ในนรกนั้น จะพึงสละชีวิตของตนเสีย เพราะฉะนั้นข้าพระองค์จะไม่พูดในที่ใกล้เขา ด้วยหวังว่า ชีวิตของบุรุษนี้อย่าได้ดับไปเสียเพราะคำของข้าพระองค์เลย เพราะฉะนั้น ข้าพระองค์จึงพูดว่า

ขอท่านจงมีชีวิตอยู่เถิด การมีชีวิตอยู่เป็นของประเสริฐ.

เมื่อเปรตแสดงความประสงค์ของตนอย่างนี้แล้ว พระราชาทรงขอโอกาสเพื่อจะตรัสถามความเป็นไปของนางเปรตนั้นอีก จึงได้ตรัสพระคาถานี้ความว่า

เรื่องของบุรุษนี้เรารู้แล้ว แต่เราปรารถนาจะถามท่านถึงเรื่องอื่น ถ้าท่านให้โอกาสแก่เรา เราจะขอถามท่าน และท่านไม่ควรโกรธเรา.

เปรตนั้นกราบทูลว่า

ข้าพระองค์ได้ให้ปฏิญาณไว้ในกาลนั้นแน่นอนแล้ว การไม่บอกย่อมมีแก่ผู้ไม่เลื่อมใส บัดนี้ข้าพระองค์มีวาจาที่ควรเชื่อถือได้ แม้โดยพระองค์จะไม่ทรงเลื่อมใส เพราะเหตุนั้น ขอเชิญพระองค์ตรัสถามข้าพระองค์ตามพระประสงค์เถิด ข้าพระองค์จะกราบทูลตามที่สามารถจะกราบทูล

ได้.

เมื่อเปรตให้โอกาสเช่นนั้นแล้ว พระเจ้าอัมพสักขระจึงตรัสถามว่า เราเห็นสิ่งใดสิ่งหนึ่งด้วยจักษุ เราควรเชื่อสิ่งนั้นแม้ทั้งสิ้น ถ้าเราเห็นสิ่งนั้น

แล้วไม่เชื่อ ก็ขอให้ลงโทษถอดยศเราเถิดท่าน.

เปรตนั้นทูลว่า

ขอสัจจปฏิญาณของพระองค์นี้จงมีแก่ข้าพระองค์ พระองค์ได้ทรงฟังธรรมที่ข้าพระองค์กล่าวแล้ว จงทรงได้ความเลื่อมใส ข้าพระองค์มีความต้องการอย่างอื่น ไม่ได้มีจิตประทุษร้ายข้าพระองค์จะกราบทูลธรรมทั้งหมดที่ข้าพระองค์ได้สดับแล้วบ้าง หรือไม่สดับแล้วบ้าง แก่พระองค์ ตามที่

ข้าพระองค์รู้.

พระเจ้าอัมพสักขระตรัสว่า

ท่านขี่ม้าขาวอันประดับประดาแล้ว เข้าไปยังสำนักของบุรุษที่ถูกเสียบหลาว ม้าขาวตัวนี้เป็นม้าน่าอัศจรรย์ น่าดูน่าชม นี้เป็นผลแห่งกรรม

อะไร?

เปรตนั้นกราบทูลว่า

ที่กลางเมืองเวสาลีนั้น มีหลุมที่หนทางลื่น ข้าพระองค์มีจิตเลื่อมใสเอาศีรษะโคศีรษะหนึ่งวางทอดที่หลุมให้เป็นสะพาน ข้าพระองค์และบุคคลอื่นเหยียบบนศีรษะโคนั้นเดินไปได้สะดวก ม้านี้เป็นม้าน่าอัศจรรย์

น่าดูน่าชม นี้เป็นผลแห่งกรรมนั้น.

พระเจ้าอัมพสักขระตรัสถามว่า

ท่านมีรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ และมีกลิ่นหอมฟุ้งไป ท่านได้สำเร็จฤทธิ์แห่งเทวดาเป็นผู้มีอานุภาพมาก แต่ท่านเปลือยกาย นี้เป็นผลแห่งกรรม

อะไร?

เปรตนั้นกราบทูลว่า

เมื่อก่อน ข้าพระองค์เป็นคนมักโกรธ แต่มีใจเลื่อมใสเป็นนิตย์ พูดกับคนทั้งหลายด้วยวาจาอ่อนหวาน ข้าพระองค์มีรัศมีทิพย์สว่างไสวอยู่เนืองนิตย์ นี้เป็นผลแห่งกรรมนั้น ข้าพระองค์เห็นยศ และชื่อเสียงของบุคคลผู้ตั้งอยู่ในธรรมมีจิตเลื่อมใสกล่าวสรรเสริญ ข้าพระองค์มีกลิ่นทิพย์หอมฟุ้งไปเนืองนิตย์ นี้เป็นผลแห่งกรรมนั้น เมื่อพวกสหายของข้าพระองค์อาบน้ำที่ท่าน้ำ ข้าพระองค์ลักเอาผ้าซ่อนไว้บนบกไม่มีความประสงค์จะลักขโมยและไม่มีจิตคิดประทุษร้าย เพราะกรรมนั้น ข้าพระองค์จึงเป็นคน

เปลือยกายเป็นอยู่อย่างฝืดเคือง.

พระเจ้าอัมพสักขระตรัสถามว่า

ผู้ใดทำบาปเล่นๆ นักปราชญ์ทั้งหลายกล่าวว่า ผู้นั้นได้รับผลกรรมเช่นนี้ส่วนผู้ใดตั้งใจทำบาปจริงๆ นักปราชญ์ทั้งหลายกล่าวผลกรรมของผู้นั้นว่า

เป็นอย่างไร?

เปรตนั้นกราบทูลว่า

มนุษย์เหล่าใดมีความดำริชั่วร้าย เป็นผู้เศร้าหมองด้วยกายและวาจา เมื่อตายไป มนุษย์เหล่านั้นย่อมเข้าถึงนรกในสัมปรายภพโดยไม่ต้องสงสัยส่วนชนเหล่าอื่นปรารถนาสุคติยินดียิ่งในทาน มีอัตภาพอันสงเคราะห์แล้ว เมื่อตายไปย่อมเข้าถึงสุคติในสัมปรายภพโดยไม่ต้องสงสัย.

เมื่อเปรตนั้น ชี้แจงจำแนกผลกรรมแต่โดยย่ออย่างนี้ พระราชาไม่ทรงเชื่อ จึง

ตรัสถามเปรตนั้นว่า

เราจะพึงรู้เรื่องนั้นได้อย่างไรว่า นี้เป็นผลแห่งกรรมดีและกรรมชั่ว หรือเราจะพึงเห็นอย่างไร จึงจะเชื่อถือได้ หรือแม้ใครจะพึงทำให้เราเชื่อถือ

เรื่องนั้นได้?

เปรตนั้นกราบทูลว่า

พระองค์ได้ทรงเห็นแล้วและได้ทรงสดับมาแล้ว ก็จงทรงเชื่อเถิดว่า นี้เป็นผลแห่งกรรมดีและกรรมชั่ว เมื่อมีกรรมดีและกรรมชั่วทั้งสองก็พึงมีสัตว์ไปสู่สุคติและทุคติ ถ้าสัตว์ทั้งหลายในมนุษยโลกนี้ ไม่พึงทำกรรมดีและกรรมชั่ว สัตว์ผู้ไปสู่สุคติ ทุคติ เลว และประณีต ก็ไม่มีในมนุษยโลกนี้ แต่เพราะสัตว์ทั้งหลาย ในมนุษยโลกทำกรรมดีและกรรมชั่วไว้ ฉะนั้น จึงไปสู่สุคติ ไปสู่ทุคติ เลวบ้าง ประณีตบ้างนักปราชญ์ทั้งหลายกล่าววิบากแห่งกรรมทั้งสองนั้นว่า เป็นที่ตั้งแห่งการเสวยสุขและทุกข์ เทวดาย่อมพากันห้อมล้อมพวกชน ผู้ได้เสวยผลอันเป็นสุข คนพาลผู้ไม่เห็นบาปและบุญทั้งสอง ย่อมเดือดร้อนกรรมที่ข้าพระองค์เองทำไว้ในชาติก่อน ซึ่งจะเป็นเหตุให้ได้เครื่องนุ่งห่มเป็นต้นในบัดนี้ มิได้มีแก่ข้าพระองค์ และบุคคลผู้ที่ให้ผ้านุ่งผ้าห่มที่นอนที่นั่งข้าวและน้ำ แก่สมณพราหมณ์ทั้งหลายแล้วพึงอุทิศส่วนบุญมาให้ข้าพระองค์มิได้มี เพราะเหตุนั้น ข้าพระองค์จึงเป็นคนเปลือยกาย

มีความเป็นอยู่อย่างฝืดเคือง.

พระเจ้าอัมพสักขระตรัสถามว่า

ดูกรยักษ์ เหตุอะไรๆ ที่จะให้ท่านได้เครื่องนุ่งห่มพึงมีอยู่หรือ ถ้าเหตุที่ควรเชื่อพอจะฟังเป็นเหตุได้มีอยู่ ขอท่านจงบอกเหตุนั้นแก่เรา?

เปรตนั้นกราบทูลว่า

ในเมืองเวสาลีนี้ มีภิกษุรูปหนึ่งนามว่ากัปปิตกะเป็นผู้ได้ฌานมีศีลบริสุทธิ์เป็นพระอรหันต์ผู้หลุดพ้น มีอินทรีย์อันคุ้มครองแล้ว สำรวมในพระปาติโมกข์ เยือกเย็น บรรลุผลอันสูงสุด มีวาจาสละสลวย รู้ความประสงค์ของผู้ขอ ว่าง่าย มีหน้าเบิกบาน เป็นผู้มาดีไปดี พูดจาโต้ตอบดีเป็นเนื้อนาบุญของโลก มีปกติอยู่ด้วยเมตตา เป็นทักขิไณยบุคคลของเทวดาและมนุษย์ สงบระงับ กำจัดมิจฉาวิตกได้ ไม่มีทุกข์ ไม่มีตัณหาหลุดพ้นแล้ว ปราศจากลูกศร ไม่ถือเราถือเขา ไม่คดกายวาจาใจไม่มีอุปธิ สิ้นกิเลสเป็นเครื่องเนิ่นช้าทั้งปวง ได้บรรลุวิชชา ๓ มีความรุ่งเรือง ไม่มีชื่อเสียงปรากฏเพราะความเป็นผู้มีคุณวิเศษอันปกปิดไว้แม้ใครๆ เห็นก็ไม่รู้ว่าเป็นคนดีในหมู่ชนชาววัชชี เขาพากันเรียกท่านว่ามุนี รู้กันว่าท่านเป็นผู้ประเสริฐ หนักแน่น ไม่หวั่นไหว มีธรรมอันดีงามเที่ยวไปในโลก ถ้าพระองค์ทรงถวายผ้าคู่หนึ่งหรือสองคู่แก่ภิกษุนั้นแล้วทรงอุทิศส่วนกุศลให้ข้าพระองค์ เมื่อพระองค์ทรงถวายแล้ว และท่านรับผ้านั้นแล้ว พระองค์ก็จะทรงเห็นข้าพระองค์นุ่งห่มผ้าเรียบร้อย.

พระเจ้าอัมพสักขระตรัสถามว่า

บัดนี้ สมณะนั้นอยู่ที่ประเทศไหน เราจักไปพบท่านที่ไหนใครจะพึงแก้ไขความสงสัยสนเท่ห์ อันเป็นเสี้ยนหนามแห่งความเห็นของเราได้

ในวันนี้?

เปรตนั้นกราบทูลว่า

ท่านอยู่ที่เมืองกปินัจจนา มีหมู่เทวดาเป็นอันมากห้อมล้อม เป็นผู้มีนามจริงแท้ และเป็นผู้ไม่ประมาท แสดงธรรมีกถาอยู่ในหมู่ของตน.

พระเจ้าอัมพสักขระตรัสว่า

เราจักไปแล้วจักทำตามที่ท่านสั่งนั้นเดี๋ยวนี้ จักให้สมณะนั้นนุ่งห่มผ้าขอท่านจงดูคู่ผ้าเหล่านั้น อันสมณะนั้นรับประเคนแล้ว และเราจักคอย

ดูท่านนุ่งห่มผ้าเป็นอันดี.

เปรตนั้นกราบทูลว่า

ขอรับประทานพระวโรกาส ขอพระองค์อย่าเสด็จเข้าไปหาบรรพชิตในเวลาไม่ควร การเสด็จเข้าไปหาบรรพชิตในเวลาไม่ควรนี้ ไม่เป็นธรรมเนียมที่ดีของกษัตริย์ลิจฉวีทั้งหลาย ก็เมื่อพระองค์เสด็จเข้าไปหาในเวลา

สมควร ก็จักทรงเห็นภิกษุนั้นนั่งอยู่ในที่สงัดในที่นั้นเอง.

พระเจ้าลิจฉวีตรัสอย่างนั้นแล้ว ก็แวดล้อมด้วยหมู่ข้าราชบริพาร เสด็จไปในนครนั้น ครั้นเสด็จเข้าไปยังนครนั้นแล้ว จึงเสด็จเข้าไปยังที่ประทับในนิเวสน์ของพระองค์ ทรงกระทำกิจของคฤหัสถ์ทั้งหลาย ทรงสรงสนาน และทรงดื่มน้ำแล้วได้เวลาอันควร จึงทรงเลือกผ้า ๘ คู่จากหีบรับสั่งให้หมู่ข้าราชบริพารถือไป พระราชาครั้นเสด็จเข้าไปในประเทศนั้นแล้ว ได้ทอดพระเนตรเห็นสมณะรูปหนึ่งผู้มีจิตสงบระงับกลับจากที่โคจรเป็นผู้เยือกเย็นนั่งอยู่ที่โคนต้นไม้ ครั้นแล้วได้ตรัสถามสมณะนั้นถึงความเป็นผู้มีอาพาธน้อย การอยู่สำราญและตรัสบอกนามของพระองค์ให้ทรงทราบว่า ข้าแต่ท่านผู้เจริญ โยมเป็นกษัตริย์ลิจฉวีอยู่ในเมืองเวสาลีชาวลิจฉวีเรียกโยมว่าอัมพสักขระ ขอท่านจงรับผ้า ๘ คู่นี้ของดิฉันโยมขอถวายท่าน โยมมาในที่นี้ด้วยความประสงค์เพียงเท่านี้ โยมมีความ

ปลื้มใจนัก.

พระเถระทูลถามว่า

สมณพราหมณ์ทั้งหลาย พากันละเว้นพระราชนิเวสน์ของมหาบพิตรแต่ที่ไกลทีเดียว เพราะในพระราชนิเวสน์ของมหาบพิตร บาตรย่อมแตกแม้สังฆาฏิก็ถูกเขาฉีก เมื่อก่อนสมณะทั้งหลายมีศีรษะห้อยลง ตกลงไปจากเขียงเท้า มหาบพิตรได้เบียดเบียนบรรพชิตเช่นนี้ สมณะทั้งหลายเคยถูกมหาบพิตรทำการเบียดเบียนแล้ว มหาบพิตรไม่เคยพระราชทานแม้แต่น้ำมันสักหยดหนึ่งเลย ไม่ตรัสบอกทางให้คนหลงทาง ชิงเอาไม้เท้าจากมือคนตาบอดเสียเอง มหาบพิตรเป็นคนตระหนี่ ไม่สำรวมเช่นนี้แต่บัดนี้ เพราะเหตุอะไร มหาบพิตรทรงเห็นผลอะไร จึงทรงจำแนกแจก

จ่ายกับอาตมภาพทั้งหลายเล่า?

พระราชาตรัสว่า

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ โยมขอรับผิด โยมได้เบียดเบียนสมณะทั้งหลาย ดังคำที่ท่านพูด ข้าแต่ท่านผู้เจริญ โยมมีความประสงค์จะล้อเล่น ไม่ได้มีจิตประทุษร้าย แต่กรรมอันชั่วช้านั้นโยมทำแล้ว เด็กหนุ่มเปลือยกาย มีโภคะน้อย ได้สั่งสมบาปเพื่อจะล้อเล่น จึงต้องเสวยทุกข์ ก็ทุกข์อะไรเล่าที่เป็นทุกข์กว่าความเปลือยกาย ย่อมมีแก่เปรตนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญโยมเห็นเหตุอันน่าสังเวชและเศร้าหมองนั้นแล้วจึงให้ทาน เพราะเหตุนั้นเป็นปัจจัย ขอท่านจงรับผ้า ๘ คู่นี้ ทักษิณาที่โยมถวายนี้ จงสำเร็จผลแก่เปรตนั้น เพราะการให้ทาน นักปราชญ์มีพระพุทธเจ้าเป็นต้น

สรรเสริญแล้วโดยมากแน่แท้.

พระเถระทูลว่า

อาตมภาพจะรับผ้า ๘ คู่ของมหาบพิตร ขอทักษิณาทานเหล่านี้ จงสำเร็จผลแก่เปรตนั้น ลำดับนั้น พระเจ้าลิจฉวีทรงชำระพระหัตถ์และพระบาท

แล้ว ทรงถวายผ้า ๘ คู่แก่พระเถระ พอพระเถระรับประเคนผ้าเหล่านั้นแล้ว พระราชาทรงเห็นเปรตนุ่งห่มผ้าเรียบร้อย ลูบไล้ด้วยจรุณจันทน์แดง มีผิวพรรณเปล่งปลั่งประดับประดา นุ่งผ้าดี ขี่ม้าอาชาไนย มีบริวารห้อมล้อม สำเร็จมหิทธิฤทธิ์ของเทวดา ครั้นทรงเห็นเช่นนั้นแล้ว ทรงปลื้มพระทัย เกิดปีติปราโมทย์ มีพระทัยร่าเริงเบิกบาน พระเจ้าลิจฉวีได้ทรงเห็นกรรมและวิบากแห่งกรรม แจ้งประจักษ์ด้วยพระองค์เองแล้วจึงเสด็จเข้าไปใกล้ แล้วตรัสกะเปรตนั้นว่า เราจักให้ทานแก่สมณพราหมณ์ทั้งหลาย เราควรให้ทานทุกสิ่งทุกอย่างที่มีอยู่ ดูกรเปรตท่านมี

อุปการะแก่เรามาก.

เปรตนั้นกราบทูลว่า

ข้าแต่กษัตริย์ลิจฉวี ก็พระองค์ได้พระราชทานเพื่อข้าพระองค์ส่วนหนึ่งแต่การพระราชทานนั้นมิได้ไร้ผล ข้าพระองค์เป็นเทวดา จักทำความเป็น

สหายกับพระองค์ผู้เป็นมนุษย์.

พระราชาตรัสว่า

ท่านเป็นคติ เป็นเผ่าพันธุ์ เป็นที่ยึดเหนี่ยว เป็นมิตร และเป็นเทวดาของเรา ดูกรเปรต เราขอทำอัญชลีท่าน ปรารถนาเพื่อจะเห็นท่านแม้อีกเปรตกราบทูลว่า

ถ้าพระองค์จักเป็นผู้ไม่มีศรัทธา มีความตระหนี่ มีจิตไม่เลื่อมใสพระองค์จักไม่ได้เห็นข้าพระองค์ และข้าพระองค์ก็จักไม่ได้เห็นไม่ได้เจรจากะพระองค์อีก ถ้าพระองค์จะทรงเคารพธรรม ทรงยินดีในการบริจาคทาน ทรงสงเคราะห์ ทรงเป็นดังบ่อน้ำของสมณพราหมณ์ทั้งหลายด้วยอาการอย่างนี้พระองค์ก็จักได้ทรงเห็นข้าพระองค์ และข้าพระองค์จักได้เห็น ได้เจรจากะพระองค์ ขอพระองค์โปรดทรงปล่อยบุรุษนี้จากหลาวโดยเร็วเถิด เพราะการปล่อยบุรุษนี้ เราทั้งสองจักได้เป็นสหายกันข้าพระองค์เข้าใจว่า เราทั้งสองจักได้เป็นสหายกันและกัน เพราะเหตุแห่งบุรุษถูกหลาวเสียบ ก็บุรุษถูกหลาวเสียบนี้ อันพระองค์ทรงรีบปล่อยแล้ว พึงเป็นผู้ประพฤติธรรมโดยเคารพ พึงพ้นจากนรกนั้นแน่นอนพึงพ้นจากกรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งเวทนา

พระองค์เสด็จเข้าไปหากัปปิตกภิกษุแล้ว ทรงจำแนกทานกับท่าน ในเวลาที่ควร จงเสด็จเข้าไปหาแล้วตรัสถามด้วยพระองค์เอง ท่านจักกราบทูลเนื้อความนั้นแก่พระองค์ก็พระองค์ทรงประสงค์บุญ มีจิตไม่ประทุษร้ายก็เชิญเสด็จเข้าไปหาภิกษุนั้นเถิด ท่านจักแสดงธรรมทั้งปวงที่ทรงสดับแล้ว และยังไม่ได้ทรงสดับแก่พระองค์ ตามความรู้เห็น พระองค์ได้ทรงฟังธรรมนั้นแล้วจักทรงเห็น

สุคติ.

พระเจ้ารหัส ทรงเจรจาทำความเป็นสหายกับเทวดานั้นแล้วเสด็จไปส่วนเปรตนั้นได้กล่าวกะบริษัทแห่งกษัตริย์ลิจฉวีทั้งหลาย พร้อมกับบุตรของตน ซึ่งนั่งประชุมกันอยู่ว่า ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ขอจงฟังคำอย่างหนึ่งของเรา เราจักเลือกพร จักได้ประโยชน์ บุรุษที่ถูกเสียบหลาว มีกรรมอันหยาบช้า มีอาชญาอันตั้งไว้แล้ว ถูกหลาวร้อยจะตายหรือไม่ตายประมาณ ๒๐ ราตรีเท่านี้ เดี๋ยวนี้ เราจักปล่อยเขาตามความชอบใจของเราขอหมู่ท่านจงอนุญาต จงรีบปล่อยบุรุษนั้นและบุรุษอื่นที่พระราชารับสั่งให้ลงอาชญาโดยเร็วเถิด ใครพึงบอกท่านผู้ทำกรรมอย่างนั้น ท่านรู้อย่างไรจึงทำอย่างนั้น หมู่ท่านย่อมอนุญาตตามชอบใจ พระเจ้าลิจฉวีเสด็จเข้าไปสู่ประเทศนั้นแล้ว

รีบปล่อยบุรุษที่ถูกเสียบหลาวโดยเร็วและได้ตรัสกะบุรุษนั้นว่า อย่ากลัวเลยเพื่อนและรับสั่งให้หมอพยาบาล แล้วเสด็จเข้าไปหากัปปิตกภิกษุ แล้วทรงถวายทานกับท่านในเวลาอันควร มีพระประสงค์จะทรงทราบเหตุ จึงเสด็จเข้าไปใกล้แล้วตรัสถามด้วยพระองค์เองว่า บุรุษผู้ถูกเสียบหลาว มีกรรมอันหยาบช้า มีอาชญาอันตั้งไว้แล้วถูกหลาวร้อยจะตายหรือไม่ตายประมาณ ๒๐ ราตรีเท่านี้ ข้าแต่ท่านผู้เจริญเดี๋ยวนี้ ดิฉันปล่อยเขาไปแล้ว เขาไปบอกเปรตนั้น เหตุอะไรๆ ที่จะไม่ต้องไปสู่นรกนั้น พึงมีหรือหนอ ถ้ามี ขอท่านโปรดบอกแก่ดิฉัน

ดิฉันรอฟังเหตุที่ควรเชื่อถือจากท่าน.

กัปปิตกภิกษุทูลว่า

ความพินาศแห่งกรรมเหล่านั้นย่อมไม่มี ความพินาศในโลกนี้เกิดขึ้นเพราะความไม่รู้แจ้ง ถ้าเขาพึงเป็นผู้ไม่ประมาท ประพฤติธรรมทั้งหลายโดยเคารพตลอดคืนและวัน เขาพึงพ้นจากนรกนั้นได้แน่ กรรมอันเว้น

จากการให้ผลพึงมี.

พระราชาตรัสว่า

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ผู้มีปัญญากว้างขวาง ประโยชน์ของบุรุษผู้นี้ดิฉันรู้ทั่วถึงแล้ว บัดนี้ ขอท่านอนุเคราะห์ดิฉันบ้าง ขอท่านได้กล่าวตักเตือนพร่ำสอน

ดิฉัน โดยวิธีที่ดิฉันจะไม่พึงไปสู่นรกด้วยเถิด.

กัปปิตกภิกษุทูลว่า

วันนี้ ขอมหาบพิตรทรงมีพระทัยเลื่อมใสถึงพระพุทธเจ้า พระธรรมและสงฆ์ เป็นสรณะ จงทรงสิกขาบท ๕ อย่าให้ขาดและด่างพร้อย จงทรงงดเว้นจาการฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ทรงยินดีด้วยพระมเหสีของพระองค์ไม่ทรงพูดเท็จ ไม่ทรงดื่มน้ำจัณฑ์ และทรงสมาทานอุโบสถศีลอันประกอบด้วยองค์ ๘ ประการอันประเสริฐ เป็นกุศล มีสุขเป็นกำไร จงทรงพระราชทานจีวร บิณฑบาต ที่นอน ที่นั่ง คิลานปัจจัย ข้าว น้ำ ของกินของเคี้ยว ผ้า เสนาสนะ ในภิกษุผู้มีจิตซื่อตรงทั้งหลาย บุญย่อมเจริญทุกเมื่อ ทรงอังคาสภิกษุทั้งหลายผู้สมบูรณ์ด้วยศีล ปราศจากราคะ เป็นพหูสูต ให้อิ่มหนำด้วยข้าวและน้ำ บุญย่อมเพิ่มพูนทุกเมื่อ เมื่อบุคคลเป็นผู้ไม่ประมาท ประพฤติธรรมโดยเคารพตลอดคืนและวันอย่างนี้

พึงพ้นจากนรกนั้น กรรมที่เว้นจากการให้ผลพึงมี.

พระราชาตรัสว่า

วันนี้ ดิฉันมีจิตเลื่อมใส ขอถึงพระพุทธเจ้าพระธรรมและพระสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอสมาทานสิกขาบท ๕ ไม่ให้ขาดและด่างพร้อย ของดเว้นจากการฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ยินดีด้วยภรรยาของตน ไม่กล่าวเท็จไม่ดื่มน้ำเมา และจักสมาทานอุโบสถศีล อันประกอบด้วยองค์ ๘ ประการอันประเสริฐ เป็นกุศล มีสุขเป็นกำไร จักถวายจีวร บิณฑบาต ที่นอนที่นั่ง คิลานปัจจัย ข้าว น้ำ ของกิน ของเคี้ยว ผ้า และเสนาสนะแก่ภิกษุทั้งหลายผู้สมบูรณ์ด้วยศีล ปราศจากราคะ เป็นพหูสูต จักไม่

กำหนัด ยินดีแล้วในศาสนาของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย.

พระเจ้าลิจฉวีทรงพระนามว่าอัมพสักขระ ได้เป็นอุบาสกคนหนึ่งในเมืองเวสาลี ทรงมีศรัทธามีพระหฤทัยอ่อนโยนทรงทำอุปการะแก่ภิกษุ ทรงบำรุงสงฆ์โดยความเคารพ ในกาลนั้นบุรุษผู้ถูกเสียบหลาว หายโรค เป็นสุขสบายดี ได้เข้าถึงบรรพชา แม้ชนทั้งสองอาศัยกัปปีตกภิกษุผู้ประเสริฐได้บรรลุสามัญผล การคบหาสัปบุรุษเช่นนี้ย่อมมีผลมากตั้งร้อยแก่วิญญูชนผู้รู้แจ้ง บุรุษผู้ถูกเสียบหลาวได้บรรลุผลอันยอดเยี่ยม ส่วนพระเจ้า

อัมพสักขระได้บรรลุโสดาปัตติผล.

จบอัมพสักขรเปตวัตถุที่ ๑