๑๔. พุทธวรรค เล่ม ๒๕

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ธรรมบท

๑๔. พุทธวรรค

หมวดว่าด้วยเรื่องพระพุทธเจ้า

๑. เรื่องธิดามาร

{๒๔} [๑๗๙] กิเลสที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงชนะแล้วจะไม่ทรงกลับ แพ้อีก กิเลสใด ๆ ในโลกจะไปตามกิเลสที่ทรงชนะแล้ว ไม่ได้ พระพุทธเจ้าพระองค์นั้นทรงมีอารมณ์หาที่สุดมิได้ ไม่มีร่องรอย พวกเธอจักนำไปด้วยร่องรอยอะไรได้[๑๘๐] พระพุทธเจ้าพระองค์นั้นเป็นผู้ไม่มีตัณหาที่มีเครือข่าย ซ่านไปในอารมณ์ต่าง ๆ เพื่อจะนำไปในภพไหน ๆ ผู้มี อารมณ์หาที่สุดมิได้ ไม่มีร่องรอย พวกเธอจักนำไปด้วย ร่องรอยอะไรได้

๒. เรื่องยมกปาฏิหาริย์

[๑๘๑] ไม่ว่าเทวดาและมนุษย์ต่างชื่นชมพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ทรงขวนขวายในฌาน ทรงเป็นนักปราชญ์ ทรงยินดี ในธรรมที่ทำให้สงบคือการออกบวช ทรงมีสติ

๑๔. พุทธวรรค ๔. เรื่องปัญหาพระอานนทเถระ

๓. เรื่องพญานาคเอรกปัต

[๑๘๒] การที่จะได้อัตภาพเป็นมนุษย์ก็ยาก การที่เหล่าสัตว์จะมี ชีวิตอยู่ก็ยาก การที่จะได้ฟังพระสัทธรรมก็ยาก การที่ พระพุทธเจ้าแต่ละพระองค์จะเสด็จอุบัติขึ้นก็ยาก

๔. เรื่องปัญหาพระอานนทเถระ

[๑๘๓] การไม่ทำความชั่วทุกอย่าง ๑ การทำความดีให้ถึงพร้อม ๑ การชำระจิตของตนให้ผ่องแผ้ว๑ นี้เป็นคำสอน ของพระพุทธเจ้าทุกพระองค์

[๑๘๔] ความอดทนคือความอดกลั้นเป็นธรรมสำหรับเผาบาปที่ยอดยิ่ง ท่านผู้รู้ทั้งหลายกล่าวสรรเสริญนิพพานว่าเป็นธรรมที่ยอดยิ่ง ผู้ที่ยังฆ่าสัตว์อื่นอยู่ ไม่ชื่อว่าเป็นบรรพชิต ผู้ที่ยังเบียดเบียนสัตว์อื่นอยู่ ไม่ชื่อว่าเป็นสมณะเลย[๑๘๕] การไม่ว่าร้ายใคร ๑ การไม่ทำร้ายใคร ๑ การสำรวม ในพระปาติโมกข์ ๑ การรู้จักประมาณในอาหาร ๑ การ

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ธรรมบท

นอนการนั่งในทื่สงัด ๑ การประกอบความเพียร ในอธิจิต ๑ นี้เป็นคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย

๕. เรื่องภิกษุไม่ยินดี

[๑๘๖] ความอิ่มในกามทั้งหลายเพราะฝนคือกหาปณะเงินทองไม่มี บัณฑิตย่อมรู้ว่า ‘กามทั้งหลายมีคุณน้อย แต่มีทุกข์มาก’[๑๘๗] ท่านจึงไม่มีความยินดีในกามทั้งหลายแม้จะเป็นของทิพย์ สาวกของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าย่อมเป็นผู้ยินดีในธรรม เป็นที่สิ้นตัณหา

๖. เรื่องปุโรหิตอัคคิทัต

[๑๘๘] มนุษย์เป็นจำนวนมากทีเดียวถูกภัยคุกคามแล้วต่างยึด เอาภูเขาบ้าง ป่าบ้าง อารามบ้าง ต้นไม้บ้าง เจดีย์บ้าง เป็นสรณะที่พึ่ง[๑๘๙] ที่พึ่งตามที่กล่าวมานี้นั้นยังไม่ปลอดภัย ยังไม่ใช่ที่พึ่งสูงสุด เพราะบุคคลจะอาศัยที่พึ่งเช่นนั้นแล้วพ้นจากทุกข์ทั้งปวงไม่ได้

๑๔. พุทธวรรค ๘. เรื่องภิกษุหลายรูป

[๑๙๐] ส่วนผู้ใดถึงพระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์เป็นที่พึ่ง เห็นด้วยปัญญาอันชอบซึ่งอริยสัจ ๔ คือ

[๑๙๑] ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ความดับทุกข์ และอริยมรรคมีองค์ ๘ ที่ให้ถึงความดับทุกข์

[๑๙๒] ที่พึ่งตามที่กล่าวมานี้ของผู้นั้นแลเป็นที่พึ่งที่ปลอดภัย เป็นที่พึ่งสูงสุด เพราะบุคคลย่อมอาศัยที่พึ่งเช่นนั้นแล้ว พ้นจากทุกข์ทั้งปวงได้

๗. เรื่องปัญหาพระอานนทเถระ

[๑๙๓] บุรุษอาชาไนยหาได้ยาก เพราะบุรุษอาชาไนยนั้น ไม่เกิดในที่ทั่วไป บุรุษอาชาไนยนั้นจัดเป็นธีรชน เกิด ในตระกูลใด ตระกูลนั้นย่อมถึงความสุข

๘. เรื่องภิกษุหลายรูป

[๑๙๔] การเสด็จอุบัติของพระพุทธเจ้าทั้งหลายนำสุขมาให้ การ แสดงธรรมของสัตบุรุษนำสุขมาให้ ความพร้อมเพรียง ของหมู่นำสุขมาให้ ความเพียรของผู้พร้อมเพรียงกัน นำสุขมาให้

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ธรรมบท

๙. เรื่องเจดีย์ทองของพระกัสสปทศพล

[๑๙๕] ใคร ๆ ไม่อาจที่จะนับบุญของบุคคลผู้บูชาท่านผู้ควรบูชา คือ พระพุทธเจ้าหรือพระสาวกผู้ก้าวล่วงธรรมที่ทำให้ เนิ่นช้าได้แล้ว ข้ามความโศกและความรํ่าไรได้แล้วว่า ‘บุญนี้มีประมาณเท่านี้’[๑๙๖] ใคร ๆ ไม่อาจที่จะนับบุญของบุคคลผู้บูชาท่านผู้ควรบูชาเหล่านั้น ผู้ดับกิเลสได้แล้ว ผู้ไม่มีภัยแต่ที่ไหน ๆ ว่า ‘บุญนี้มีประมาณเท่านี้’

จบ พุทธวรรคที่ ๑๔

จบ ปฐมภาณวาร

๕. สุขวรรค ๒. เรื่องมาร

๕. สุขวรรค

หมวดว่าด้วยความสุขที่แท้จริง

๑. เรื่องทรงระงับการทะเลาะของหมู่พระญาติ

{๒๕} [๑๙๗] เมื่อพวกมนุษย์มีเวรต่อกัน พวกเราไม่มีเวรต่อกัน เป็น อยู่สบายดีหนอ เมื่อพวกมนุษย์มีเวรต่อกัน พวกเราอยู่กันอย่างไม่มีเวร[๑๙๘] เมื่อพวกมนุษย์มีความเดือดร้อนกัน พวกเราไม่มีความเดือดร้อนกัน เป็นอยู่สบายดีหนอ เมื่อพวกมนุษย์มีความเดือดร้อนกัน พวกเราอยู่กันอย่างไม่มีความเดือดร้อน[๑๙๙] เมื่อพวกมนุษย์มีความขวนขวายกัน พวกเราไม่มีความขวนขวาย เป็นอยู่สบายดีหนอ เมื่อพวกมนุษย์มีความ ขวนขวายกัน พวกเราอยู่กันอย่างไม่มีความขวนขวาย

๒. เรื่องมาร

[๒๐๐] พวกเราผู้ไม่มีกิเลสเป็นเหตุให้กังวลใจ เป็นอยู่สบายดีหนอ พวกเรามีปีติเป็นภักษา เหมือนทวยเทพ ชั้นอาภัสสรพรหม