๖. ปัณฑิตวรรค เล่ม ๒๕

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ธรรมบท

๖. ปัณฑิตวรรค

หมวดว่าด้วยบัณฑิต

๑. เรื่องพระราธเถระ

{๑๖} [๗๖] บุคคลพึงคบหาแต่บัณฑิตผู้ที่ตนเห็นว่าช่วยชี้ข้อผิดพลาด ให้ได้เหมือนคนที่บอกขุมทรัพย์ให้ ซึ่งเป็นผู้ที่ชอบกล่าวขู่ มีปัญญา เพราะเมื่อคบหาบัณฑิตเช่นนั้น ย่อมมีแต่ข้อดี ไม่มีข้อเสีย

๒. เรื่องพระอัสสชิและพระปุนัพพสุกะ

[๗๗] บุคคลพึงว่ากล่าวกัน พึงสั่งสอนกัน และพึงห้ามกันจาก ธรรมของอสัตบุรุษ บุคคลที่ทำอย่างนี้ย่อมเป็นที่รักของ พวกคนดี แต่ไม่เป็นที่รักของพวกคนไม่ดี

๓. เรื่องพระฉันนเถระ

[๗๘] บุคคลไม่พึงคบหาเพื่อนชั่ว ไม่พึงคบหาคนต่ำช้า พึงคบหาแต่เพื่อนที่ดี พึงคบหาแต่คนที่สูงส่ง

๖. ปัณฑิตวรรค ๗. เรื่องมารดานางกาณา

๔. เรื่องพระมหากัปปินเถระ

[๗๙] บุคคลผู้เอิบอิ่มในธรรม มีใจผ่องใส ย่อมอยู่เป็นสุข บัณฑิตย่อมยินดีในธรรมที่พระอริยเจ้าประกาศแล้วทุกเมื่อ

๕. เรื่องสามเณรบัณฑิต

[๘๐] แท้จริง คนทดนํ้าย่อมชักนํ้าไปได้ ช่างศรย่อมดัดลูกศรให้ตรงได้ ช่างถากย่อมถากไม้ให้ตรงได้ ฉันใด บัณฑิต ทั้งหลายก็ย่อมฝึกฝนตนให้ตรงได้ ฉันนั้น

๖. เรื่องพระลกุณฑกภัททิยเถระ

[๘๑] บัณฑิตทั้งหลายย่อมไม่หวั่นไหวในเรื่องนินทาและสรรเสริญ เหมือนภูเขาศิลาแท่งทึบไม่หวั่นไหวเพราะลมฉะนั้น

๗. เรื่องมารดานางกาณา

[๘๒] บัณฑิตทั้งหลายฟังธรรมแล้วย่อมผ่องใส เหมือนห้วงนํ้าลึกย่อมใสสะอาด ไม่ขุ่นมัว

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ธรรมบท

๘. เรื่องภิกษุ ๕๐๐ รูป

[๘๓] สัตบุรุษทั้งหลายย่อมละฉันทราคะ (ความกำหนัดด้วย อำนาจความพอใจ) ในธรรมทั้งปวงได้ สัตบุรุษทั้งหลาย ย่อมไม่พร่ำเพ้อเพราะเหตุแห่งกาม บัณฑิตทั้งหลาย ถูกสุขหรือทุกข์กระทบแล้วย่อมไม่แสดงอาการขึ้นลง

๙. เรื่องพระเถระตั้งอยู่ในธรรม

[๘๔] ธรรมดาบัณฑิตย่อมไม่ทำความชั่วเพราะเหตุแห่งตน ไม่ ทำความชั่วเพราะเหตุแห่งคนอื่น บัณฑิตไม่พึงปรารถนา บุตร ไม่พึงปรารถนาทรัพย์ ไม่พึงปรารถนาแว่นแคว้น ไม่พึงปรารถนาความสำเร็จแก่ตนโดยไม่ชอบธรรม บัณฑิตนั้นพึงเป็นผู้มีศีล มีปัญญา ตั้งอยูในธรรม

๑๑. เรื่องการฟังธรรม

[๘๕] ในหมู่มนุษย์ คนที่ไปถึงฝั่งนิพพานได้มีน้อย ส่วนหมู่ สัตว์นอกนี้ลัดเลาะไปตามริมฝั่งเท่านั้น

๖. ปัณฑิตวรรค ๑๑. เรื่องภิกษุอาคันตุกะ

[๘๖] ก็เหล่าชนที่ประพฤติตามธรรมในธรรมที่พระสุคตเจัา ตรัสไว้แล้วโดยชอบ จักข้ามบ่วงมฤตยูที่ข้ามได้ยาก ไปถึงฝั่งได้

๑๑. เรื่องภิกษุอาคันตุกะ

[๘๗] บัณฑิตพึงละอกุศลธรรม ออกจากอาลัย อาศัยธรรม อันไม่มีอาลัยแล้วเจริญกุศลธรรม

[๘๘] บัณฑิตพึงปรารถนาความยินดียิ่งในวิเวกซึ่งเป็นที่ที่ยินดี ได้ยาก ละกามทั้งหลายเสียแล้ว เป็นผู้ไม่มีกิเลส เป็นเหตุให้กังวล พึงชำระตนให้ผ่องแผ้วจากเครื่อง เศร้าหมองจิต (นิวรณ์ ๕)[๘๙] เหล่าชนที่อบรมจิตด้วยดีโดยชอบในองค์ธรรมสามัคคี เครื่องตรัสรู้ และเหล่าชนที่ไม่ยึดมั่นถือมั่น ยินดีแล้ว ในการสละคืนความยึดมั่นถือมั่น สิ้นอาสวะแล้ว มีความรุ่งเรือง เป็นผู้ปรินิพพานแล้วในโลก

จบ ปัณฑิตวรรคที่ ๖

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ธรรมบท

๗. อรหันตวรรค

หมวดว่าด้วยเรื่องพระอรหันต์

๑. เรื่องหมอชีวก

{๑๗} [๙๐] ผู้ที่มีการเดินทางไกลถึงแล้ว ปราศจากความโศก พ้น ได้แล้วในธรรมทั้งปวงละกิเลสเครื่องร้อยรัดได้ทั้งหมด แล้ว ย่อมไม่มีความเร่าร้อน

๒. เรื่องพระมหากัสสปเถระ

[๙๑] ท่านผู้มีสดิย่อมขวนขวายอยู่ (ในคุณที่ตนแทงตลอดแล้ว) ย่อมไม่ยินดีในที่อยู่ ท่านเหล่านั้นย่อมละอาลัยคือที่อยู่ เสียได้ เหมือนฝูงหงส์ละเปือกตมไปฉะนั้น