๓. สมุททวาณิชชาดก เล่ม ๒๗

กสนฺติ วปนฺติ เต ชนา

มนุชา กมฺมผลูปชีวิโน

นยิมสฺส ทีปกสฺส ภาคิโน

ชมฺพุทีปา อิทเมว โน วรํ.

มนุษย์เหล่านั้นพากันไถ พากันหว่าน

อาศัยผลแห่งการงานเลี้ยงชีพอยู่ ก็ยังไม่ถึงส่วนแห่งเกาะนี้

เกาะของเรานี้ประเสริฐกว่าชมพูทวีป

(เทพบุตรกล่าวว่า)

ติปญฺจรตฺตูปคตมฺหิ จนฺเท

เวโค มหา เหหิติ สาครสฺส

อุปฺลวิสฺสํ ทีปมิมํ อุฬารํ

มา โว วธี คจฺฉถ เลณมญฺญํ.

ในคืนพระจันทร์เพ็ญ ๑๕ ค่ำ

ทะเลจักมีคลื่นแรงมาก จักท่วมเกาะใหญ่แห่งนี้

ขอกำลังคลื่นน้ำทะเลอย่าได้ฆ่าพวกท่านเลย

พวกท่านจงไปยังเกาะอื่นเถิด

(เทพบุตรผู้ร้ายกาจอีกตนหนึ่งได้กล่าวว่า)

น ชาตุยํ สาครวาริเวโค

อุปฺลวิสฺสํ ทีปมิมํ อุฬารํ

ตํ เม นิมิตฺเตหิ พหูหิ ทิฏฺฐํ

มา เภถ กึ โสจถ โมทถโวฺห.

กำลังคลื่นน้ำทะเลจะไม่เกิด

จักไม่ท่วมเกาะใหญ่แห่งนี้

ข้าพเจ้าเห็นเหตุนั้นด้วยนิมิตมากมาย

พวกท่านอย่ากลัวไปเลย จะเศร้าโศกทำไม จงรื่นเริงกันเถิด

ปหูตภกฺขํ พหุอนฺนปานํ

ปตฺตตฺถ อาวาสมิมํ อุฬารํ

น โว ภยํ ปฏิปสฺสามิ กิญฺจิ

อาปุตฺตปุตฺเตหิ ปโมทถโวฺห.

เกาะใหญ่นี้มีอาหารเพียงพอ มีข้าวและน้ำมากมาย

พวกท่านจงยึดครองเป็นที่อยู่อาศัยเถิด

ข้าพเจ้ายังไม่เห็นภัยอะไรสำหรับพวกท่านเลย

ท่านทั้งหลายจงรื่นเริงบันเทิงใจไปตลอดชั่วลูกชั่วหลานเถิด

(นายช่างผู้โง่เขลากล่าวว่า)

โย เทโวยํ ทกฺขิณายํ ทิสายํ

เขมนฺติ ปฏิกฺโกสติ ตสฺส สจฺจํ

น อุตฺตโร เวทิ ภยาภยสฺส

มา เภถ กึ โสจถ โมทถโวฺห.

เทพบุตรองค์ใดในทิศทักษิณนี้ย่อมกล่าวคัดค้านว่า

ปลอดภัย คำของเทพบุตรองค์นั้นเป็นความจริง

ส่วนเทพบุตรทิศอุดรไม่รู้ถึงภัยหรือไม่มีภัย

พวกท่านอย่ากลัวไปเลย จะเศร้าโศกทำไม จงรื่นเริงกันเถิด

(ฝ่ายนายช่างผู้เป็นบัณฑิตได้กล่าวว่า)

ยถา อิเม วิปฺปวทนฺติ ยกฺขา

เอโก ภยํ สํสติ เขมเมโก

ตทิงฺฆ มยฺหํ วจนํ สุณาถ

ขิปฺปํ ลหุํ มา วินสฺสิมฺห สพฺเพ.

เทพบุตรเหล่านี้กล่าวขัดแย้งกัน

ตนหนึ่งกล่าวว่าจะมีภัย ตนหนึ่งกล่าวว่าจะปลอดภัย

อย่างไรก็ตาม เอาเถิดพวกท่านจงฟังคำของเรา

พวกเราทั้งหมดอย่าพากันพินาศเสียเร็วพลันเลย

สพฺเพ สมาคมฺม กโรม นาวํ

โทณึ ทฬฺหํ สพฺพยนฺตูปปนฺนํ

สเจ อยํ ทกฺขิโณ สจฺจมาห

โมฆํ ปฏิกฺโกสติ อุตฺตโรยํ

สา เจว โน เหหิติ อาปทตฺถา

อิมญฺจ ทีปํ น ปริจฺจเชม.

พวกเราทั้งหมดจงมาพร้อมกันสร้างเรือโกลน

ประกอบเครื่องยนต์ทุกอย่างให้มั่นคง

ถ้าเทพบุตรทิศทักษิณนี้กล่าวจริง

เทพบุตรองค์ทิศอุดรนี้ก็กล่าวคัดค้านเปล่า ๆ

อนึ่ง เมื่อเกิดอันตรายขึ้น เรือของพวกเรานั้นจักมีประโยชน์

และพวกเราจะไม่ละทิ้งเกาะนี้ไป

สเจ จ โข อุตฺตโร สจฺจมาห

โมฆํ ปฏิกฺโกสติ ทกฺขิโณยํ

ตเมว นาวํ อภิรุยฺห สพฺเพ

เอวํ มยํ โสตฺถิ ตเรมุ ปารํ.

แต่ถ้าเทพบุตรทิศอุดรกล่าวจริง

เทพบุตรทิศทักษิณนี้ก็กล่าวคัดค้านเปล่า ๆ

พวกเราทั้งหมดก็จะพากันขึ้นเรือลำนั้นแหละ

เมื่อเป็นเช่นนี้ พวกเราก็จะมีความสวัสดีข้ามไปจนถึงฝั่ง

น เว สุคณฺหํ ปฐเมน เสฏฺฐํ

กนิฏฺฐมาปาถคตํ คเหตฺวา

โย จีธ ตจฺฉํ (๑) ปวิเจยฺย คณฺหติ (๒)

ส เว นโร เสฏฺฐมุเปติ ฐานํ.

คำที่เทพองค์แรกกล่าวกับคำหลัง

อย่าไปเชื่อเอาง่าย ๆ ว่าถูกต้อง

ส่วนคำที่ผ่านหูมา นรชนใดในโลกนี้เก็บเอามาพิจารณา

เลือกเอาแต่คำที่ถูกต้อง

นรชนนั้นย่อมเข้าถึงฐานะอันประเสริฐ

(พระศาสดาตรัส ๓ พระคาถาว่า)

ยถาปิ เต สาครวาริมชฺเฌ

สกมฺมุนา โสตฺถิ วหึสุ วาณิชา

อนาคตตฺถํ ปฏิวิชฺฌิยาน

อปฺปมฺปิ นาจฺเจติ ส (๑) ภูริปญฺโญ.

กุลบุตรผู้มีปัญญาดุจแผ่นดิน

รู้แจ้งชัดถึงประโยชน์ในอนาคตแล้ว

ย่อมไม่ให้ประโยชน์แม้น้อยล่วงเลยไป

เหมือนพวกพ่อค้าเหล่านั้นได้ไปโดยความสวัสดีกลางน้ำทะเล

ตามการกระทำของตน

พาลา จ โมเหน รสานุคิทฺธา

อนาคตํ อปฺปฏิวิชฺฌิยตฺถํ

ปจฺจุปฺปนฺเน สีทนฺติ อตฺถชาเต

สมุทฺทมชฺเฌ ยถา เต มนุสฺสา.

ส่วนพวกคนพาลผู้ที่ติดอยู่ในรสเพราะโมหะ

ไม่รู้แจ้งชัดถึงประโยชน์ในอนาคต

หมกหมุ่นอยู่ในประโยชน์ที่เกิดขึ้นในปัจจุบัน ย่อมถึงความพินาศ

เหมือนพวกมนุษย์ที่พินาศกลางทะเลเหล่านั้น

อนาคตํ ปฏิกยิราถ กิจฺจํ

มา มํ กิจฺจํ กิจฺจกาเล พฺยเธสิ

ตํ ตาทิสํ ปฏิกตกิจฺจการึ (๑)

น ตํ กิจฺจํ กิจฺจกาเล พฺยเธตีติ.

สมุทฺทวาณิชชาตกํ ตติยํ.

คนผู้เป็นบัณฑิตพึงรีบทำกิจที่ควรทำในอนาคตด้วยหวังว่า

ในเวลาที่ทำกิจ ขอกิจที่ควรทำอย่าได้เบียดเบียนเรา

กิจนั้นย่อมไม่เบียดเบียนเขาผู้รีบทำกิจที่ควรทำเช่นนั้น

สมุททวาณิชชาดกที่ ๓ จบ