๔. กามชาดก เล่ม ๒๗

กามํ กามยมานสฺส ตสฺส เจ ตํ สมิชฺฌติ

อทฺธา ปีติมโน โหติ ลทฺธา มจฺโจ ยทิจฺฉติ.

หากสิ่งที่สัตวโลกต้องการนั้นสำเร็จแก่เขาผู้ต้องการกาม

เขาได้แล้วย่อมจะอิ่มใจแน่นอน

กามํ กามยมานสฺส ตสฺส เจ ตํ สมิชฺฌติ

ตโต นํ อปรํ กาเม ฆมฺเม ตณฺหํว วินฺทติ.

หากสิ่งที่ต้องการนั้นสำเร็จแก่เขาผู้ต้องการกาม

เมื่อความปรารถนาสำเร็จแล้ว เขายังปรารถนาต่อไปอีก

ย่อมประสบความอยากยิ่ง ๆ ขึ้นไป

เหมือนคนตรากตรำลมและแดดในฤดูร้อน

ประสบความกระหายยิ่ง ๆ ขึ้นไป

ควํว สิงฺคิโน สิงฺคํ วฑฺฒมานสฺส วฑฺฒติ

เอวํ มนฺทสฺส โปสสฺส พาลสฺส อวิชานโต

ภิยฺโย ตณฺหา ปิปาสา จ วฑฺฒมานสฺส วฑฺฒติ.

ความอยากและความกระหายย่อมพอกพูนโดยยิ่ง

แก่คนผู้โง่เขลาเบาปัญญา ไม่รู้พระสัทธรรม

ผู้มีร่างกายกำลังเจริญเติบโต

เหมือนเขาเจริญแก่โคตัวที่กำลังมีเขาเจริญเติบโต

ปฐพฺยา สาลิยวกํ ควสฺสํ ทาสโปริสํ

ทตฺวาปิ (๑) นาลเมกสฺส อิติ วิทฺธา (๒) สมํ จเร.

แม้จะให้นาข้าวสาลี นาข้าวเหนียว โค ม้า

และทาสชายหญิงทั้งแผ่นดิน ก็ไม่เพียงพอสำหรับคนคนเดียว

บุคคลรู้อย่างนี้แล้วพึงประพฤติธรรมให้สม่ำเสมอ

ราชา ปสยฺห ปฐวึ วิชิตฺวา

สสาครนฺตํ มหิมาวสนฺโต

โอรํ สมุทฺทสฺส อติตฺตรูโป (๑)

ปารํ สมุทฺทสฺสปิ ปตฺถเยถ.

พระราชาทรงปราบปรามข้าศึก ชนะทั่วทั้งแผ่นดิน

ทรงปกครองแผ่นดินอันมีสมุทรสาครเป็นที่สุด

ยังมิทรงอิ่มพระทัยมหาสมุทรฝั่งนี้

ทรงปรารถนาแม้มหาสมุทรฝั่งโน้นอีก

ยาว อนุสฺสรํ กาเม มนสา ติตฺติ นาชฺฌคา

ตโต นิวตฺตา ปฏิกฺกมฺม ทิสฺวา

เต เว ติตฺตา (๑) เย ปญฺญาย ติตฺตา.

บุคคลไม่ประสบความอิ่มใจ

ตลอดเวลาที่ยังหวนระลึกถึงกามทั้งหลายอยู่

บุคคลเหล่าใดกลับใจ มีกายหลีกออกจากกามนั้น

เห็นโทษในกามทั้งหลาย เป็นผู้อิ่มแล้วด้วยปัญญา

บุคคลเหล่านั้นแลชื่อว่าเป็นผู้อิ่ม

ปญฺญาย ติตฺตินํ เสฏฺฐํ น โส กาเมหิ ตปฺปติ

ปญฺญาย ติตฺตํ ปุริสํ ตณฺหา น กุรุเต วสํ.

บรรดาความอิ่มทั้งหลาย ความอิ่มด้วยปัญญาประเสริฐที่สุด

เพราะบุคคลผู้อิ่มด้วยปัญญานั้นไม่เดือดร้อนเพราะกามทั้งหลาย

คนที่อิ่มด้วยปัญญา ตัณหาทำให้อยู่ในอำนาจไม่ได้

อปจิเนเถว กามานิ (๑) อปฺปิจฺฉสฺส อโลลุโป

สมุทฺทมตฺโต ปุริโส น โส กาเมหิ ตปฺปติ.

บุคคลไม่พึงสั่งสมกาม

ควรเป็นคนปรารถนาน้อย ไม่โลเลเหลาะแหละ

คนผู้มีปัญญาเพียงดังมหาสมุทรไม่เร่าร้อนเพราะกามทั้งหลาย

รถกาโรว จมฺมสฺส ปริกนฺตํ อุปาหนํ

ยํ ยํ ชหติ (๑) กามานํ ตํ ตํ สมฺปชฺชเต สุขํ

สพฺพญฺเจ สุขมิจฺเฉยฺย สพฺเพ กาเม ปริจฺจเช.

ส่วนใด ๆ ของกามทั้งหลายที่ละได้

ส่วนนั้น ๆ ก็บันดาลให้เป็นสุขได้

ถ้าปรารถนาสุขทุกส่วนก็ควรละกามให้หมด

เหมือนช่างหนังตัดเอาหนังมาทำรองเท้า

(พระราชาตรัสว่า)

อฏฺฐ เต ภาสิตา คาถา สพฺพา โหนฺติ สหสฺสิโย

ปฏิคฺคณฺห มหาพฺรเหฺม สาเธตํ ตว ภาสิตํ.

ท่านมหาพราหมณ์ คาถาทั้งหมดที่ท่านกล่าวแล้ว ๘ คาถา

มีค่านับเป็นพัน ๆ กหาปณะ

ท่านจงรับทรัพย์ไปเถิด ภาษิตของท่านนี้ดีนักแล

(พระโพธิสัตว์กราบทูลว่า)

น เม อตฺโถ สหสฺเสหิ สเตหิ นหุเตหิ วา

ปจฺฉิมํ ภาสโต คาถํ กาเม เม น รโต มโน.

ข้าพระองค์ไม่ต้องการทรัพย์เป็นร้อย เป็นพัน หรือเป็นหมื่น

เพราะเมื่อข้าพระองค์กล่าวคาถาสุดท้าย ใจไม่ยินดีในกามเลย

(พระราชาทรงสรรเสริญพระโพธิสัตว์ว่า)

ภทฺรโก วตายํ มาณวโก สพฺพโลกวิทู มุนิ

โย (๑) อิมํ ตณฺหํ ทุกฺขชนนึ ปริชานาติ ปณฺฑิโตติ.

มาณพคนนี้เป็นผู้เจริญหนอ

เป็นนักปราชญ์ รู้แจ้งโลกทั้งปวง

เป็นบัณฑิต กำหนดรู้ตัณหาอันให้เกิดทุกข์ได้

กามชาดกที่ ๔ จบ