อภิธรรมภาชนีย์ เล่ม ๓๕

๑๔. สิกขาปทวิภังค์

๑. อภิธัมมภาชนีย์

แจกสิกขาบท ๕ ด้วยกามาวจรกุศลจิต ๘ นัยที่ ๑

{๗๖๗} [๗๐๓] สิกขาบท ๕ คือ

๑. ปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท

๒. อทินนาทานาเวรมณีสิกขาบท

๓. กาเมสุมิจฉาจาราเวรมณีสิกขาบท

๔. มุสาวาทาเวรมณีสิกขาบท

๕. สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท

{๗๖๘} [๗๐๔] ในสิกขาบท ๕ นั้น ปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท เป็นไฉนกามาวจรกุศลจิตที่สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นแก่บุคคลผู้งดเว้นจากปาณาติบาตในสมัยใด การงด การเว้น การเลิกละ การงดเว้นจากปาณาติบาต กิริยาไม่ทำปาณาติบาต การไม่ทำปาณาติบาต การไม่ล่วงละเมิดปาณาติบาต การไม่ล่วงเลยขอบเขตแห่งปาณาติบาต

การกำจัดต้นเหตุแห่งปาณาติบาตในสมัยนั้น นี้เรียกว่าปาณาติปาตาเวรมณี สิกขาบท สภาวธรรมที่เหลือเรียกว่าธรรมที่สัมปยุตด้วยเวรมณี

ปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท เป็นไฉน

กามาวจรกุศลจิตสหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นแก่บุคคลผู้งดเว้นจากปาณาติบาตในสมัยใด ความจงใจ อาการที่จงใจ ความคิดในสมัยนั้น นี้เรียกว่าปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท สภาวธรรมที่เหลือเรียกว่าธรรมที่สัมปยุตด้วยเจตนา

ปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท เป็นไฉน

กามาวจรกุศลจิตที่สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นแก่บุคคลผู้งดเว้นจากปาณาติบาตในสมัยใด ผัสสะ ... ปัคคาหะ อวิกเขปะ ในสมัยนั้น นี้เรียกว่าปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท

ปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท เป็นไฉน

กามาวจรกุศลจิตที่สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ... สหรคตด้วยโสมนัส วิปปยุตจากญาณ เกิดขึ้น ... ที่สหรคตด้วยโสมนัส วิปปยุตจากญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ... ที่สหรคตด้วยอุเบกขา สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้น ... ที่สหรคตด้วยอุเบกขา สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ... ที่สหรคตด้วยอุเบกขา วิปปยุตจากญาณเกิดขึ้น ... ที่สหรคตด้วยอุเบกขา วิปปยุตจากญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูงแก่บุคคลผู้งดเว้นจากปาณาติบาตในสมัยใด การงด การเว้น การเลิกละ การงดเว้นจากปาณาติบาต กิริยาไม่ทำปาณาติบาต การไม่ทำปาณาติบาต การไม่ล่วงละเมิดปาณาติบาต การไม่ล่วงเลยขอบเขตแห่งปาณาติบาต การกำจัดต้นเหตุแห่งปาณาติบาตในสมัยนั้น นี้เรียกว่าปาณาติปาตาเวรมณีสิขาบท สภาวธรรมที่เหลือเรียกว่าธรรมที่สัมปยุตด้วยเวรมณี

[๗๐๕] ปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท เป็นไฉน

กามาวจรกุศลจิตสหรคตด้วยอุเบกขา วิปปยุตจากญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูงแก่บุคคลผู้งดเว้นจากปาณาติบาตในสมัยใด ความจงใจ อาการที่จงใจ ภาวะที่จงใจในสมัยนั้น นี้เรียกว่าปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท สภาวธรรมที่เหลือเรียกว่าธรรมที่สัมปยุตด้วยเจตนา

ปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท เป็นไฉน

กามาวจรกุศลจิตสหรคตด้วยอุเบกขา วิปปยุตจากญาน เกิดขึ้นโดยมีการชักจูงแก่บุคคลผู้งดเว้นจากปาณาติบาตในสมัยใด ผัสสะ ... ปัคคาหะ อวิกเขปะมีในสมัยนั้น นี้เรียกว่าปาณาตาปาตาเวรมณีสิกขาบท

{๗๖๙} [๗๐๖] อทินนาทานาเวรมณีสิกขาบท ... กาเมสุมิจจฉาจาราเวรมณีสิกขาบท ... มุสาวาทาเวรมณีสิกขาบท ... สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท เป็นไฉน

กามาวจรกุศลจิตที่สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นแก่บุคคลผู้งดเว้นจากสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานในสมัยใด การงด การเว้น การเลิกละ การงดเว้นจากสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน กิริยาไม่ทำสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน การไม่ทำสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน การไม่ล่วงละเมิดสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน การไม่ล่วงเลยขอบเขตแห่งสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน การกำจัดต้นเหตุแห่งสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานในสมัยนั้น นี้เรียกว่าสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท สภาวธรรมที่เหลือเรียกว่าธรรมที่สัมปยุตด้วยเวรมณี

สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท เป็นไฉน

กามาวจรกุศลจิตที่สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นแก่บุคคลผู้งดเว้นจากสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานในสมัยใด ความจงใจ อาการที่จงใจ ภาวะที่จงใจในสมัยนั้น นี้เรียกว่าสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท สภาวธรรมที่เหลือเรียกว่าธรรมที่สัมปยุตด้วยเจตนา

สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท เป็นไฉน

กามาวจรกุศลจิตที่สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นแก่บุคคลผู้งดเว้นจากสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานในสมัยใด ผัสสะ ... ปัคคาหะ อวิกเขปะมีในสมัยนั้น นี้เรียกว่าสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท

สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท เป็นไฉน

กามาวจรกุศลจิตที่สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ... ที่สหรคตด้วยโสมนัส วิปปยุตจากญาณ เกิดขึ้น ... ที่สหรคตด้วยโสมนัส วิปปยุตจากญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ... ที่สหรคตด้วยอุเบกขา สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้น ... ที่สหรคตด้วยอุเบกขา สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ... ที่สหรคตด้วยอุเบกขา วิปปยุตจากญาณเกิดขึ้น ... ที่สหรคตด้วยอุเบกขา วิปปยุตจากญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูงแก่บุคคลผู้งดเว้นจากสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานในสมัยใด การงด การเว้น การเลิกละ การงดเว้น จากสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน กิริยาไม่ทำสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน การไม่ทำสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน การไม่ล่วงละเมิดสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน การไม่ล่วงเลยขอบเขตแห่งสุราเมรยมัชชปมาทัฎฐาน การกำจัดต้นเหตุแห่งสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน ในสมัยนั้น นี้เรียกว่าสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท สภาวธรรมที่เหลือเรียกว่าธรรมที่สัมปยุตด้วยเวรมณี[๗๐๗] สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท เป็นไฉน

กามาวจรกุศลจิตที่สหรคตด้วยอุเบกขาวิปปยุตจากญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูงแก่บุคคลผู้งดเว้นจากสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานในสมัยใด ความจงใจ อาการที่จงใจ ภาวะที่จงใจในสมัยนั้น นี้เรียกว่าสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท สภาวธรรมที่เหลือเรียกว่าธรรมที่สัมปยุตด้วยเจตนา

สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท เป็นไฉน

กามาวจรกุศลจิตที่สหรคตด้วยอุเบกขา วิปปยุตจากญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูงแก่บุคคลผู้งดเว้นจากสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานในสมัยใด ผัสสะ ... ปัคคาหะ อวิกเขปะมีในสมัยนั้น นี้เรียกว่าสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท

แจกสิกขาบท ๕ ด้วยกามาวจรกุศสจิต ๘ นัยที่ ๒

{๗๗๐} [๗๐๘] สิกขาบท ๕ คือ

๑. ปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท

๒. อทินนาทานาเวรมณีสิกขาบท

๓. กาเมสุมิจฉาจาราเวรมณีสิกขาบท

๔. มุสาวาทาเวรมณีสิกขาบท

๕. สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท

{๗๗๑} [๗๐๙] ในสิกขาบท ๕ นั้น ปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท เป็นไฉน

กามาวจรกุศลจิตที่สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ เป็นอย่างต่ำ อย่างปานกลาง อย่างประณีต เป็นฉันทาธิปไตย วิริยาธิปไตย จิตตาธิปไตย วีมังสาธิปไตย เป็นฉันทาธิปไตย อย่างต่ำ อย่างปานกลาง อย่างประณีต เป็นวิริยาธิปไตย อย่างต่ำ อย่างปานกลาง อย่างประณีต เป็นจิตตาธิปไตย อย่างต่ำ อย่างปานกลาง อย่างประณีต เป็นวีมังสาธิปไตย อย่างต่ำ อย่างปานกลาง อย่างประณีต เกิดขึ้นแก่บุคลลผู้งดเว้นจากปาณาติบาตในสมัยใด การงด การเว้น การเลิกละ การงดเว้นจากปาณาติบาต กิริยาไม่ทำปาณาติบาต การไม่ทำปาณาติบาต การไม่ล่วงละเมิดปาณาติบาต การไม่ล่วงเลยขอบเขตแห่งปาณาติบาต การกำจัดต้นเหตุแห่งปาณาติบาตในสมัยนั้น นี้เรียกว่าปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท สภาวธรรมที่เหลือเรียกว่าธรรมที่สัมปยุตด้วยเวรมณี

ปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท เป็นไฉน

กามาวจรกุศลจิตที่สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ เป็นอย่างต่ำ อย่างปานกลาง อย่างประณีต เป็นฉันทาธิปไตย วิริยาธิปไตย จิตตาธิปไตย วีมังสาธิปไตย เป็นฉันทาธิปไตย อย่างต่ำ อย่างปานกลาง อย่างประณีต เป็นวิริยาธิปไตย อย่างต่ำ อย่างปานกลาง อย่างประณีต เป็นจิตตาธิปไตย อย่างต่ำ อย่างปานกลาง อย่างประณีต เป็นวิมังสาธิปไตย อย่างต่ำ อย่างปานกลาง อย่างประณีต เกิดขึ้นแก่บุคคลผู้งดเว้นจากปาณาติบาตในสมัยใด ความจงใจ อาการที่จงใจ ภาวะที่จงใจในสมัยนั้น นี้เรียกว่าปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท สภาวธรรมที่เหลือเรียกว่าธรรมที่สัมปยุตด้วยเจตนา

ปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท เป็นไฉน

กามาวจรกุศลจิตที่สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ เป็นอย่างต่ำ อย่างปานกลาง อย่างประณีต เป็นฉันทาธิปไตย วิริยาธิปไตย จิตตาธิปไตย วีมังสาธิปไตย เป็นฉันทาธิปไตย อย่างต่ำ อย่างปานกลาง อย่างประณีต เป็นวิริยาธิปไตย อย่างต่ำ อย่างปานกลาง อย่างประณีต เป็นจิตตาธิปไตย อย่างตํ่า อย่างปานกลาง อย่างประณีต เป็นวีมังสาธิปไตย อย่างต่ำ อย่างปานกลาง อย่างประณีตเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้งดเว้นจากปาณาติบาตในสมัยใด ผัสสะ ... ปัคคาหะ อวิกเขปะมีในสมัยนั้น นี้เรียกว่าปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท

ปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท เป็นไฉน

กามาวจรกุศลจิตที่สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ... ที่สหรคตด้วยโสมนัส วิปปยุตจากญาณ เกิดขึ้น ... ที่สหรคตด้วยโสมนัส วิปปยุตจากญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ... ที่สหรคตด้วยอุเบกขา สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้น ... ที่สหรคตด้วยอุเบกขา สัมปุตด้วยญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ... ที่สหรคตด้วยอุเบกขา วิปปยุตจากญาณ

เกิดขึ้น ... ที่สหรคตด้วยอุเบกขา วิปปยุตจากญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูงเป็นต่ำ อย่างปานกลาง อย่างประณีต เป็นฉันทาธิปไตย วิริยาธิปไตย จิตตาธิปไตย เป็นฉันทาธิปไตย อย่างตํ่า อย่างปานกลาง อย่างประณีต เป็นวิริยาธิปไตย อย่างต่ำ อย่างปานกลาง อย่างประณีต เป็นจิตตาธิปไตย อย่างต่ำ อย่างปานกลาง อย่างประณีต เกิดขึ้นแก่บุคคล ผู้งดเว้นจากปาณาติบาตในสมัยใด การงด การเว้น การเลิกละ การงดเว้นจากปาณาติบาต กิริยาที่ไม่ทำปาณาติบาต การไม่ทำปาณาติบาต การไม่ล่วงละเมิดปาณาติบาต การไม่ล่วงเลยขอบเขตแห่งปาณาติบาต การกำจัดต้นเหตุแห่งปาณาติบาตในสมัยนั้น นี้เรียกว่าปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท สภาวธรรมที่เหลือเรียกว่าธรรมที่สัมปยุตด้วยเวรมณี ... สภาวธรรมที่เหลือเรียกว่าธรรมที่สัมปยุตด้วยเจตนา ... ผัสสะ ... ปัคคาหะ อวิกเขปะมีในสมัยนั้น นี้เรียกว่าปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท{๗๗๒} [๗๑๐] อทินนาทานาเวรมณีสิกขาบท ... กาเมสุมิจฉาจาราเวรมณีสิกขาบท ... มุสาวาทาเวรมณีสิกขาบท ... สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท เป็นไฉน

กามาวจรกุศลจิตที่สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ เป็นอย่างต่ำ อย่างปานกลาง อย่างประณีต เป็นฉันทาธิปไตย วิริยาธิปไตย จิตตาธิปไตย วีมังสาธิปไตย เป็นฉันทาธิปไตย อย่างต่ำ อย่างปานกลาง อย่างประณีต เป็นวิริยาธิปไตย อย่างต่ำ อย่างปานกลาง อย่างประณีต เป็นจิตตาธิปไตย อย่างต่ำ อย่างปานกลาง อย่างประณีต เป็นวีมังสาธิปไตย อย่างตํ่า อย่างปานกลาง อย่างประณีต เกิดขึ้นแก่บุคคลผู้งดเว้นจากสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานในสมัยใด การงด การเว้น การเลิกละ การงดเว้นจากสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน กิริยาไม่ทำสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน การไม่ทำสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน การไม่ล่วงละเมิดสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน การไม่ล่วงเลยขอบเขตแห่งสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน

การกำจัดต้นเหตุแห่งสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานในสมัยนั้น นี้เรียกว่าสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท สภาวธรรมที่เหลือเรียกว่าธรรมที่สัมปยุตด้วยเวรมณี ... สภาวธรรมที่เหลือเรียกว่าธรรมที่สัมปยุตด้วยเจตนา ... ผัสสะ ... ปัคคาหะ อวิกเขปะมีในสมัยนั้น นี้เรียกว่าสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท

[๗๑๑] สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท เป็นไฉน

กามาวจรกุศลจิตที่สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ... ที่สหรคตด้วยโสมนัส วิปปยุตจากญาณ เกิดขึ้น ... ที่สหรคตด้วยโสมนัส วิปปยุตจากญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ... ที่สหรคตด้วยอุเบกขา สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้น ... ที่สหรคตด้วยอุเบกขา สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ... ที่สหรคตด้วยอุเบกขา วิปปยุตจากญาณ เกิดขึ้น ... ที่สหรคตด้วยอุเบกขา วิปปยุตจากญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง อย่างต่ำ อย่างปานกลาง อย่างประณีต เป็นฉันทาธิปไตย วิริยาธิปไตย จิตตาธิปไตย เป็นฉันทาธิปไตย อย่างตํ่า อย่างปานกลาง อย่างประณีต เป็นวิริยาธิปไตย อย่างตํ่า อย่างปานกลาง

อย่างประณีต เป็นจิตตาธิปไตย อย่างต่ำ อย่างปานกลาง อย่างประณีต เกิดขึ้นแก่บุคคลผู้งดเว้นจากสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานในสมัยใด การงด การเว้น การเลิกละ การงดเว้นจากสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน กิริยาไม่ทำสุราเมรยมัชชปมาทัฎฐาน การไม่ทำสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน การไม่ล่วงละเมิดสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน การไม่ล่วงเลยขอบเขตแห่งสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน การกำจัดต้นเหตุแห่งสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานในสมัยนั้น นี้เรียกว่าสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท สภาวธรรมที่เหลือเรียกว่าธรรมที่สัมปยุตด้วยเวรมณี ... สภาวธรรมที่เหลือเรียกว่าธรรมที่สัมปยุตด้วยเจตนา ... ผัสสะ ... ปัคคาหะ อวิกเขปะมีในสมัยนั้น นี้เรียกว่าสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท

ธรรมเป็นสิกขา

{๗๗๓} [๗๑๒] ในธรรมเหล่านั้น ธรรมเป็นสิกขา เป็นไฉน

กามาวจรกุศลจิตที่สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ มีรูปเป็นอารมณ์ ... มีธรรมเป็นอารมณ์ หรือปรารภอารมณ์ใด ๆ เกิดขึ้นในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะมีในสมัยนั้น สภาวสภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นสิกขา

ธรรมเป็นสิกขา เป็นไฉน

กามาวจรกุศลจิตที่สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ... ที่สหรคตด้วยโสมนัส วิปปยุตจากญาณ เกิดขึ้น ... ที่สหรคตด้วยโสมนัส วิปปยุตจากญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ... ที่สหรคตด้วยอุเบกขา สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้น ... ที่สหรคตด้วยอุเบกขา สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ... ที่สหรคตด้วยอุเบกขา วิปปยุตจากญาณ เกิดขึ้น ... ที่สหรคตด้วยอุเบกขา วิปปยุตจากญาณ มีรูปเป็นอารมณ์ ... มีธรรมเป็นอารมณ์ หรือปรารภอารมณ์ใด ๆ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูงในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะมีในสมัยนั้น สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นสิกขา[๗๑๓] ธรรมเป็นสิกขา เป็นไฉน

ภิกษุเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภพ ... เจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงอรูปภพ ... เจริญโลกุตตรฌานอันเป็นเครื่องออกไปจากโลกนำไปสู่นิพพาน เพื่อประหาณทิฏฐิ เพื่อบรรลุปฐมภูมิ สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌานที่เป็นทุกขาปฏิปทาทันธาภิญญา อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะมีในสมัยนั้น สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นสิกขา

จบ อภิธัมมภาชนีย์

๒. ปัญหาปุจฉกะ

{๗๗๔} [๗๑๔] สิกขาบท ๕ คือ

๑. ปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท

๒. อทินนาทานาเวรมณีสิกขาบท

๓. กาเมสุมิจฉาจาราเวรมณีสิกขาบท

๔. มุสาวาทาเวรมณีสิกขาบท

๕. สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท

ติกมาติกาปุจฉา - ทุกมาติกาปุจฉา

[๗๑๕] บรรดาสิกขาบท ๕ สิกขาบทไหนเป็นกุศล สิกขาบทไหนเป็นอกุศล สิกขาบทไหนเป็นอัพยากฤต ... สิกขาบทไหนที่เกิดกับกิเลสอันเป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ สิกขาบทไหนที่ไม่เกิดกับกิเลสอันเป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้

๑. ติกมาติกาวิสัชนา

{๗๗๕} [๗๑๖] สิกขาบท ๕ เป็นกุศลอย่างเดียว

สิกขาบท ๕ ที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาก็มี ที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาก็มี

สิกขาบท ๕ เป็นเหตุให้เกิดวิบาก

สิกขาบท ๕ กรรมอันสัมปยุตด้วยตัณหาทิฏฐิไม่ยึดครองแต่เป็นอารมณ์ของอุปาทานสิกขาบท ๕ กิเลสไม่ทำให้เศร้าหมองแต่เป็นอารมณ์ของกิเลส

สิกขาบท ๕ มีทั้งวิตกและวิจาร