พระอภิธรรมปิฎก ยมก · อายตนยมก
ปริญญาวาร เล่ม ๓๘
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๗๘๘–๗๙๓ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๖/๖ ในอายตนยมกมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก อายตนยมก ปริญญาวาร (ฉบับหลวง เล่ม ๓๘ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๘ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๒ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๘)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๘ หน้า ๓๗๙–๓๘๓
๓. ปริญญาวาร
๑. ปัจจุปปันนวาร
{๗๘๘} [๒๔๙] อนุ. บุคคลใดย่อมกำหนดรู้ผู้จักขายตนะ บุคคลนั้นย่อมกำหนดรู้โสตายตนะหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. หรือว่าบุคคลใดย่อมกำหนดรู้โสตายตนะ บุคคลนั้นย่อมกำหนดรู้จักขายตนะ ?
วิ. ถูกแล้ว
อนุ. บุคคลใดย่อมไม่กำหนดรู้จักขายตนะ บุคคลนั้นย่อมไม่กำหนดรู้โสตายตนะหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. หรือว่าบุคคลใดย่อมไม่กำหนดรู้โสตายตนะ บุคคลนั้นย่อมไม่กำหนดรู้จักขายตนะ ?
วิ. ถูกแล้ว
๒. อตีตวาร
{๗๘๙} [๒๕๐] อนุ. บุคคลใดเคยกำหนดรู้จักขายตนะ บุคคลนั้นเคยกำหนดรู้โสตายตนะหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. หรือว่าบุคคลใดเคยกำหนดรู้โสตายตนะ บุคคลนั้นเคยกำหนดรู้จักขายตนะ ?
วิ. ถูกแล้ว
อนุ. บุคคลใดไม่เคยกำหนดรู้จักขายตนะ บุคคลนั้นไม่เคยกำหนดรู้โสตายตนะหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. หรือว่าบุคคลใดไม่เคยกำหนดรู้โสตายตนะ บุคคลนั้นไม่เคยกำหนดรู้จักขายตนะ ?
วิ. ถูกแล้ว
๓. อนาคตวาร
{๗๙๐} [๒๕๑] อนุ. บุคคลใดจักกำหนดรู้จักขายตนะ บุคคลนั้นจักกำหนดรู้โสตายตนะหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. หรือว่าบุคคลใดจักกำหนดรู้โสตายตนะ บุคคลนั้นจักกำหนดรู้จักขายตนะ ?
วิ. ถูกแล้ว
อนุ. บุคคลใดจักไม่กำหนดรู้จักขายตนะ บุคคลนั้นจักไม่กำหนดรู้โสตายตนะหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. หรือว่าบุคคลใดจักไม่กำหนดรู้โสตายตนะ บุคคลนั้นจักไม่กำหนดรู้จักขายตนะ ?
วิ. ถูกแล้ว
๔. ปัจจุปปันนาตีตวาร
{๗๙๑} [๒๕๒] อนุ. บุคคลใดย่อมกำหนดรู้จักขายตนะ บุคคลนั้นเคยกำหนดรู้โสตายตนะหรือ ?
วิ. หามิได้
ปฏิ. หรือว่าบุคคลใดเคยกำหนดรู้โสตายตนะ บุคคลนั้นย่อมกำหนดรู้จักขายตนะ ?
วิ. หามิได้
อนุ. บุคคลใดย่อมไม่กำหนดรู้จักขายตนะ บุคคลนั้นไม่เคยกำหนดรู้โสตายตนะหรือ ?
วิ. พระอรหันต์ย่อมไม่กำหนดรู้จักขายตนะ แต่ไม่เคยกำหนดรู้โสตายตนะก็หาไม่ บุคคลทั้งหลายที่เหลือ เว้นท่านผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยมรรคอันเลิศและพระอรหันต์ ย่อมไม่กำหนดรู้จักขายตนะและไม่เคยกำหนดรู้โสตายตนะปฏิ. หรือว่าบุคคลใดไม่เคยกำหนดรู้โสตายตนะ บุคคลนั้นย่อมไม่กำหนดรู้จักขายตนะ ?
วิ. ท่านผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยมรรคอันเลิศไม่เคยกำหนดรู้โสตายตนะ แต่ย่อมไม่กำหนดรู้จักขายตนะก็หาไม่ บุคคลทั้งหลายที่เหลือเว้นท่านผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยมรรคอันเลิศและพระอรหันต์ ไม่เคยกำหนดรู้โสตายตนะและย่อมไม่กำหนดรู้จักขายตนะ
๕. ปัจจุปันนานาคตวาร
{๗๙๒} [๒๕๓] อนุ. บุคคลใดย่อมกำหนดรู้จักขายตนะ บุคคลนั้นจักกำหนดรู้จักขายตนะหรือ ?
วิ. หามิได้
ปฏิ. หรือว่าบุคคลใดจักกำหนดรู้โสตายตนะ บุคคลนั้นย่อมกำหนดรู้จักขายตนะ ?
วิ. หามิได้
อนุ. บุคคลใดย่อมไม่กำหนดรู้จักขายตนะ บุคคลนั้นจักไม่กำหนดรู้โสตายตนะหรือ ?
วิ. บุคคลเหล่าใดจักได้เฉพาะมรรค บุคคลเหล่านั้นย่อมไม่กำหนดรู้จักขายตนะ แต่จักไม่กำหนดรู้โสตายตนะก็หาไม่ พระอรหันต์และปุถุชนที่จักไม่ได้เฉพาะมรรคย่อมไม่กำหนดรู้จักขายตนะและจักไม่กำหนดรู้โสตายตนะปฏิ. หรือว่าบุคคลใดจักไม่กำหนดรู้โสตายตนะ บุคคลนั้นย่อมไม่กำหนดรู้จักขายตนะ
วิ. ท่านผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยมรรคอันเลิศจักไม่กำหนดรู้โสตายตนะ แต่ย่อมไม่กำหนดรู้จักขายตนะก็หาไม่ พระอรหันต์และปุถุชนที่จักไม่ได้เฉพาะมรรคจักไม่กำหนดรู้โสตายตนะและย่อมไม่กำหนดรู้จักขายตนะ
๖. อตีตานาคตวาร
{๗๙๓} [๒๕๔] อนุ. บุคคลใดเคยกำหนดรู้จักขายตนะ บุคคลนั้นจักกำหนดรู้โสตายตนะหรือ ?
วิ. หามิได้
ปฏิ. หรือว่าบุคคลใดจักกำหนดรู้โสตายตนะ บุคคลนั้นเคยกำหนดรู้จักขายตนะ ?
วิ. หามิได้
อนุ. บุคคลใดไม่เคยกำหนดรู้จักขายตนะ บุคคลนั้นจักไม่กำหนดรู้โสตายตนะหรือ ?
วิ. บุคคลเหล่าใดจักได้เฉพาะมรรค บุคคลเหล่านั้นไม่เคยกำหนดรู้จักขายตนะ แต่จักไม่กำหนดรู้โสตายตนะก็หาไม่ ท่านผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยมรรคอันเลิศและปุถุชนที่จักไม่ได้เฉพาะมรรคไม่เคยกำหนดรู้จักขายตนะและจักไม่กำหนดรู้โสตายตนะปฏิ. หรือว่าบุคคลใดจักไม่กำหนดรู้โสตายตนะบุคคลนั้นไม่เคยกำหนดรู้จักขายตนะ ?
วิ. พระอรหันต์จักไม่กำหนดรู้โสตายตนะ แต่ไม่เคยกำหนดรู้จักขายตนะก็หาไม่ ท่านผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยมรรคอันเลิศและปุถุชนที่จักไม่ได้เฉพาะมรรคจักไม่กำหนดรู้โสตายตนะและไม่เคยกำหนดรู้จักขายตนะ
จบ ปริญญาวาร
จบ พระบาลีอายตนยมก
-----
พระบาลีอภิธรรมปิฎก
ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น
๑. ปัณณัตติวารอุทเทส
{๗๙๔} [๑] ธาตุ ๑๘ คือ
๑. จักขุธาตุ ๒. โสตธาตุ
๓. ฆานธาตุ ๔. ชิวหาธาตุ
๕. กายธาตุ ๖. รูปธาตุ
๗. สัททธาตุ ๘. คันธธาตุ
๙. รสธาตุ ๑๐. โผฏฐัพพธาตุ
๑๑. จักขุวิญญาณธาตุ ๑๒. โสตวิญญาณธาตุ
๑๓. ฆานวิญญาณธาตุ ๑๔. ชิวหาวิญญาณธาตุ
๑๕. กายวิญญาณธาตุ ๑๖. มโนธาตุ
๑๗. มโนวิญญาณธาตุ ๑๘. ธัมมธาตุ
- ๑ธาตุยมก ยมกที่ว่าด้วยหมวดสภาวธรรมที่เรียกว่าธาตุ จัดเป็นยมกที่ ๔ ของคัมภีร์ยมก ซึ่งคำว่า ธาตุ แปลว่า ธรรมชาติที่ทรงภาวะของตนไว้ หมายถึงสิ่งที่ทรงภาวะของตนอยู่เองตามที่เหตุปัจจัย ปรุงแต่งขึ้น เป็นไปตามธรรมนิยามคือกฎกำหนดแห่งธรรมดา ไม่มีผู้สร้างผู้บันดาล และมีรูป ลักษณะ กิจ อาการเป็นแบบอย่างจำเพาะตัวอันพึงกำหนดเอาเป็นหลักได้แต่ละอย่าง (นัย ขุ.ปฏิ.อ. ๑/๙๓) ในธาตุยมกนี้ ได้แก่ ธาตุที่เป็นองค์ธรรมจำนวน ๑๘ พร้อมทั้งความหมาย ดังนี้
- ๑จักขุธาตุ ธาตุคือจักขุ (ตา) ๒. โสตธาตุ ธาตุคือโสตะ (หู)
- ๓. ฆานธาตุ ธาตุคือฆานะ (จมูก) ๔. ชิวหาธาตุ ธาตุคือฆานะ (ลิ้น)
จบ ปริญญาวาร