ปริญญาวาร เล่ม ๓๘

ปฏิ. หรือว่ามโนวิญญาณธาตุย่อมเกิดขึ้นแก่บุคคลใด จักขุธาตุย่อมเกิดขึ้นแก่บุคคลนั้น ?

วิ. มโนวิญญาณธาตุย่อมเกิดขึ้นแก่บุคคลเหล่านั้นซึ่งไม่มีจิต ไม่มีจักขุซึ่งกำลังเกิดอยู่ แต่จักขุธาตุย่อมเกิดขึ้นแก่บุคคลเหล่านั้นก็หาไม่ มโนวิญญาณธาตุย่อมเกิดขึ้นและจักขุธาตุก็ย่อมเกิดขึ้นแก่บุคคลเหล่านั้นผู้มีจิตมีจักขุซึ่งกำลังเกิดอยู่{๘๑๕} อนุ. จักขุธาตุย่อมเกิดขึ้นแก่บุคคลใด ธัมมธาตุย่อมเกิดขึ้นแก่บุคคลนั้นหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฏิ. หรือว่าธัมมธาตุย่อมเกิดขึ้นแก่บุคคลใด จักขุธาตุย่อมเกิดขึ้นแก่บุคคลนั้นวิ. ธัมมธาตุย่อมเกิดขึ้นแก่บุคคลเหล่านั้นผู้ไม่มีจักขุซึ่งกำลังเกิดอยู่ แต่จักขุธาตุย่อมเกิดขึ้นแก่บุคคลเหล่านั้นก็หาไม่ ธัมมธาตุย่อมเกิดขึ้นและจักขุธาตุก็ย่อมเกิดขึ้นแก่บุคคลเหล่านั้นผู้มีจักขุซึ่งกำลังเกิดอยู่(อายตนยมกท่านจำแนกไว้ ฉันใด แม้ธาตุยมกก็พึงจำแนก ฉันนั้น พึงทำให้เหมือนกัน)

๓. ปริญญาวาร

{๘๑๖} [๑๙] อนุ. บุคคลใดย่อมกำหนดรู้จักขุธาตุ บุคคลนั้นย่อมกำหนดรู้โสตธาตุ หรือ ?

วิ. ถูกแล้ว ...

(จบ ธาตุยมก บริบูรณ์โดยไปยาล การละข้อความ)

จบ พระบาลีธาตุยมก

-----

พระบาลีอภิธรรมปิฎก

สัจจยมก

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

๑. ปัณณัตติวารอุทเทส

[๑] สัจจะ ๔ คือ

๑. ทุกขสัจ สภาวะที่เป็นจริงคือทุกข์

๒. สมุทยสัจ สภาวะที่เป็นจริงคือเหตุให้เกิดทุกข์

๓. นิโรธสัจ สภาวะที่เป็นจริงคือความดับทุกข์

๔. มัคคสัจ สภาวะที่เป็นจริงคือข้อปฏิบัติให้ถึงความดับทุกข์

๑. ปทโสธนวาร

อนุโลม

{๘๑๗} [๒] ทุกข์คือทุกขสัจหรือ ? ทุกขสัจคือทุกข์หรือ ?

สมุทัยคือสมุทยสัจหรือ ? สมุทยสัจคือสมุทัยหรือ ?

นิโรธคือนิโรธสัจหรือ ? นิโรธสัจคือนิโรธหรือ ?

มรรคคือมัคคสัจหรือ ? มัคคสัจคือมรรคหรือ ?

ปัจจนีกะ

{๘๑๘} [๓] สภาวธรรมที่ไม่ใช่ทุกข์ไม่ใช่ทุกขสัจหรือ ? สภาวธรรมที่ไม่ใช่ทุกขสัจไม่ใช่ทุกข์หรือ ?

สภาวธรรมที่ไม่ใช่สมุทัยไม่ใช่สมุทยสัจหรือ ? สภาวธรรมที่ไม่ใช่สมุทยสัจไม่ใช่สมุทัยหรือ ?

สภาวธรรมที่ไม่ใช่นิโรธไม่ใช่นิโรธสัจหรือ ? สภาวธรรมที่ไม่ใช่นิโรธสัจไม่ใช่นิโรธหรือ ?

สภาวธรรมที่ไม่ใช่มรรคไม่ใช่มัคคสัจหรือ ? สภาวธรรมที่ไม่ใช่มัคคสัจไม่ใช่มรรคหรือ ?

๒. ปทโสธนมูลจักกวาร

อนุโลม

{๘๑๙} [๔] ทุกข์คือทุกขสัจหรือ ? สัจจะคือสมุทยสัจหรือ ?

ทุกข์คือทุกขสัจหรือ ? สัจจะคือนิโรธสัจหรือ ?

ทุกข์คือทุกขสัจหรือ ? สัจจะคือมัคคสัจหรือ ?

สมุทัยคือสมุทยสัจหรือ ? สัจจะคือทุกขสัจหรือ ?