พระอภิธรรมปิฎก ยมก · ธรรมยมก
ปัณณัตติวาร เล่ม ๓๙
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๗๘–๙๓ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๕ ในธรรมยมกมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก ยมก ธรรมยมก ปัณณัตติวาร (ฉบับหลวง เล่ม ๓๙ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๙ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๓ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๙)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๙ หน้า ๕๙–๗๓
พระบาลีอภิธรรมฎก
ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น
๑. ปัณณัตติวารอุทเทส
๑. ปทโสธนวาร
อนุโลม
{๗๘} [๑] สภาวะที่เป็นกุศลเป็นสภาวธรรมที่เป็นกุศลหรือ ? สภาวธรรมที่เป็นกุศลเป็นสภาวะที่เป็นกุศลหรือ ?
สภาวะที่เป็นอกุศลเป็นสภาวธรรมที่เป็นอกุศลหรือ ? สภาวธรรมที่เป็นอกุศลเป็นสภาวะที่เป็นอกุศลหรือ ?
สภาวะที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตหรือ ? สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวะที่เป็นอัพยากฤตหรือ ?
- ๑ธัมมยมก ยมกที่ว่าด้วยหมวดสภาวธรรมที่เรียกว่าธรรม จัดเป็นยมกที่ ๙ ของคัมภีร์ยมก (และจัดเป็นยมกที่ ๒ ของพระบาลีอภิธรรมปิฎก ยมก ทุติยภาค หรือพระไดรปิฎกเล่มที่ ๓๙ นี้) ชึ่งคำว่า ธัมมะ หรือ ธรรม ในฝ่ายพระอภิธรรม นิยมใช้คำว่า สภาวธรรม หมายถึงสภาพที่เป็นไปโดย ไม่ใช่สัตว์ ไม่ใช่ชีวะ (นิสสตฺตนิชฺชีวสภาโว) ในธัมมยมกนี้ องค์ธรรมที่เป็นเนี้อหาสำคัญคือ สภาวธรรม ๓ อย่าง อันได้แก่ (๑) กุศลธรรม สภาวธรรมที่เป็นกุศล คือมีลักษณะไม่มีโทษ ให้ผลเป็นสุข หรือธรรมฝ่ายดี องค์ธรรมได้แก่กุศลจิต ๒๑ กุศลเจตสิก ๓๘ (๒) อกุศลธรรม สภาวธรรม ที่เป็นอกุศล คือมีลักษณะเป็นโทษ ให้ผลเป็นทุกข์ หรือธรรมฝ่ายชั่ว องค์ธรรมได้แก่อกุศลจิต ๑๒ อกุศลเจตสิก ๓๗ (๓) อัพยากตธรรม สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤต มีลักษณะที่มิใช่ทั้งกุศลและอกุศล หรือธรรมที่เป็นกลาง ๆ องค์ธรรมได้แก่วิปากจิต ๓๖ กิริยาจิต ๒๐ อัพยากตเจตสิก ๓๘
ปัจจนีกะ
{๗๙} [๒] สภาวะที่ไม่ใช่กุศลเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่กุศลหรือ ? สภาวธรรมที่ไม่ใช่กุศลเป็นสภาวะที่ไม่ใช่กุศลหรือ ?
สภาวะที่ไม่ใช่อกุศลเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อกุศลหรือ ? สภาวธรรมที่ไม่ใช่อกุศลเป็นสภาวะที่ไม่ใช่อกุศลหรือสภาวะที่ไม่ใช่อัพยากฤตเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤตหรือ ? สภาวธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤตเป็นสภาวะที่ไม่ใช่อัพยากฤตหรือ ?
๒. ปทโสธนมูลจักกวาร
อนุโลม
{๘๐} [๓] สภาวะที่เป็นกุศลเป็นสภาวธรรมที่เป็นกุศลหรือ ? สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่เป็นอกุศลหรือ ?
สภาวะที่เป็นกุศลเป็นสภาวธรรมที่เป็นกุศลหรือ ? สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตหรือ ?
{๘๑} [๔] สภาวะที่เป็นอกุศลเป็นสภาวธรรมที่เป็นอกุศลหรือ ? สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่เป็นกุศลหรือ ?
- รูป ๒๘ และนิพพาน ๑ ชึ่งสภาวธรรมทั้ง ๓ นี้ในคัมภีร์ธัมมสังคณี จัดเป็นมาติกา คือหมวดธรรมที่เป็นแม่บทที่ ๑ ในบรรดาติกมาติกา ๒๒ ติกะ เรียกว่า กุสลติกะ คือสภาวธรรม ๓ หมวดมีกุศลบท เป็นต้น (ดูรายละเอียดในจิตตุปปาทกัณฑ์ อภิ.สงฺ. (แปล) ๓๔/๑-๕๘๒/๓๙-๒๒๑)
- ธัมมยมกนื้มีโครงสร้างและวิธีการดำเนินเนื้อหาส่วนใหญ่เหมือนกับขันธยมก (พึงดูเชิงอรรถ ขันธยมก อภิ.ย. (แปล) ๓๘/หน้า ๓๓-๓๖ประกอบ) ต่างแต่ในนิทเทสวาร เมื่อถึงหัวข้อวาระที่ ๓ คือ ปริญญาวาร ท่านใช้คำว่า ภาวนาวาร แทน โดยหมายถึงวาระที่ว่าด้วยการเจริญสภาวธรรมที่เป็นกุศลและละสภาวธรรมที่เป็นอกุศล (ยกเว้นสภาธรรมที่เป็นอัพยากฤต เพราะเป็นสภาวธรรมที่ไม่พึงเจริญและไม่พึงละ) และได้แสดงเนื้อหาไว้โดยย่อพอเป็นตัวอย่างเท่านั้น
สภาวะที่เป็นอกุศลเป็นสภาวธรรมที่เป็นอกุศลหรือ ? สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตหรือ ?
[๕] สภาวะที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตหรือ ? สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่เป็นกุศลหรือ ?
สภาวะที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตหรือ ? สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่เป็นอกุศลหรือ ?
ปัจจนีกะ
{๘๒} [๖] สภาวะที่ไม่ใช่กุศลเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่กุศลหรือ ? สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อกุศลหรือ ?
สภาวะที่ไม่ใช่กุศลเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่กุศลหรือ ? สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤตหรือ ?
[๗] สภาวะที่ไม่ใช่อกุศลเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อกุศลหรือ ? สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่กุศลหรือ ?
สภาวะที่ไม่ใช่อกุศลเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อกุศลหรือ ? สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤตหรือ ?
[๘] สภาวะที่ไม่ใช่อัพยากฤตเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤตหรือ ? สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่กุศลหรือ ?
สภาวะที่ไม่ใช่อัพยากฤตเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤตหรือ ? สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อกุศลหรือ ?
๓. สุทธธัมมวาร
อนุโลม
{๘๓} [๙] สภาวะที่เป็นกุศลเป็นสภาวธรรมหรือ ? สภาวธรรมเป็นสภาวะที่เป็นกุศลหรือ ?
สภาวะที่เป็นอกุศลเป็นสภาวธรรมหรือ ? สภาวธรรมเป็นสภาวะที่เป็นอกุศลหรือ ?
สภาวะที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวธรรมหรือ ? สภาวธรรมเป็นสภาวะที่เป็นอัพยากฤตหรือ ?
ปัจจนีกะ
{๘๔} [๑๐] สภาวะที่ไม่ใช่กุศลเป็นสภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมหรือ ? สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวะที่ไม่ใช่กุศลหรือ ?
สภาวะที่ไม่ใช่อกุศลเป็นสภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมหรือ ? สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวะที่ไม่ใช่อกุศลหรือ ?
สภาวะที่ไม่ใช่อัพยากฤตเป็นสภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมหรือ ? สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวะที่ไม่ใช่อัพยากฤตหรือ ?
๔. สุทธธัมมมูลจักกวาร
อนุโลม
[๑๑] สภาวะที่เป็นกุศลเป็นสภาวธรรมหรือ ? สภาวธรรมเป็นสภาวะที่เป็นอกุศลหรือ ?
สภาวะที่เป็นกุศลเป็นสภาวธรรมหรือ ? สภาวธรรมเป็นสภาวะที่เป็นอัพยากฤตหรือ ?
[๑๒] สภาวะที่เป็นอกุศลเป็นสภาวธรรมหรือ ? สภาวธรรมเป็นสภาวะที่เป็นกุศลหรือ ?
สภาวะที่เป็นอกุศลเป็นสภาวธรรมหรือ ?สภาวธรรมเป็นสภาวะที่เป็นอัพยากฤตหรือ ?
[๑๓] สภาวะที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวธรรมหรือ ? สภาวธรรมเป็นสภาวะที่เป็นกุศลหรือ ?
สภาวะที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวธรรมหรือ ? สภาวธรรมเป็นสภาวะที่เป็นอกุศลหรือ ?
ปัจจนีกะ
[๑๔] สภาวะที่ไม่ใช่กุศลเป็นสภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมหรือ ? สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวะที่ไม่ใช่อกุศลหรือ ?
สภาวะที่ไม่ใช่กุศลเป็นสภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมหรือ ? สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวะที่ไม่ใช่อัพยากฤตหรือ ?
{๘๕} [๑๕] สภาวะที่ไม่ใช่อกุศลเป็นสภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมหรือ ? สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวะที่ไม่ใช่กุศลหรือ ?
สภาวะที่ไม่ใช่อกุศลเป็นสภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมหรือ ? สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวะที่ไม่ใช่อัพยากฤตหรือ ?
[๑๖] สภาวะที่ไม่ใช่อัพยากฤตเป็นสภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมหรือ ? สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวะที่ไม่ใช่กุศลหรือ ?
สภาวะที่ไม่ใช่อัพยากฤตเป็นสภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมหรือ ? สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวะที่ไม่ใช่อกุศลหรือ ?
จบ ปัณณัตติวารอุทเทส
๑. ปัณณัตติวารนิทเทส
๑. ปทโสธนวาร
อนุโลม
{๘๖} [๑๗] อนุโลมปุจฉา สภาวะที่เป็นกุศลเป็นสภาวธรรมที่เป็นกุศลหรือ ?
วิสัชนา ถูกแล้ว
ปฏิโลมปุจฉา สภาวธรรมที่เป็นกุศลเป็นสภาวะที่เป็นกุศลหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
อนุ. สภาวะที่เป็นอกุศลเป็นสภาวธรรมที่เป็นอกุศลหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. สภาวธรรมที่เป็นอกุศลเป็นสภาวะที่เป็นอกุศลหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
อนุ. สภาวะที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวะที่เป็นอัพยากฤตหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปัจจนีกะ
{๘๗} [๑๘] อนุ. สภาวะที่ไม่ใช่กุศลเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่กุศลหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. สภาวธรรมที่ไม่ใช่กุศลเป็นสภาวะที่ไม่ใช่กุศลหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
อนุ. สภาวะที่ไม่ใช่อกุศลเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อกุศลหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. สภาวธรรมที่ไม่ใช่อกุศลเป็นสภาวะที่ไม่ใช่อกุศลหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
อนุ. สภาวะที่ไม่ใช่อัพยากฤตเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤตหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. สภาวธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤตเป็นสภาวะไม่ใช่อัพยากฤตหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
๒. ปทโสธนมูลจักกวาร
อนุโลม
{๘๘} [๑๙] อนุ. สภาวะที่เป็นกุศลเป็นสภาวธรรมที่เป็นกุศลหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่เป็นอกุศลหรือ ?
วิ. สภาวธรรมที่เป็นอกุศลเป็นสภาวธรรมด้วย เป็นสภาวธรรมที่เป็นอกุศลด้วย สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นสภาวะที่เป็นอกุศล เป็นแต่สภาวธรรมอนุ. สภาวะที่เป็นกุศลเป็นสภาวธรรมที่เป็นกุศลหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตหรือ ?
วิ. สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวธรรมด้วย เป็นสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตด้วย สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นสภาวะที่เป็นอัพยากฤต เป็นแต่สภาวธรรม
[๒๐] อนุ. สภาวะที่เป็นอกุศลเป็นสภาวธรรมที่เป็นอกุศลหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่เป็นกุศลหรือ ?
วิ. สภาวธรรมที่เป็นกุศลเป็นสภาวธรรมด้วย เป็นสภาวธรรมที่เป็นกุศลด้วย สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นสภาวะที่เป็นกุศล เป็นแต่สภาวธรรมอนุ. สภาวะที่เป็นอกุศลเป็นสภาวธรรมที่เป็นอกุศลหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตหรือ ?
วิ. สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวธรรมด้วย เป็นสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตด้วย สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นสภาวะที่เป็นอัพยากฤต เป็นแต่สภาวธรรม[๒๑] อนุ. สภาวะที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฎิ. สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่เป็นกุศลหรือ ?
วิ. สภาวธรรมที่เป็นกุศลเป็นสภาวธรรมด้วย เป็นสภาวธรรมที่เป็นกุศลด้วย สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นสภาวะที่เป็นกุศล เป็นแต่สภาวธรรมอนุ. สภาวะที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่เป็นอกุศลหรือ ?
วิ. สภาวธรรมที่เป็นอกุศลเป็นสภาวธรรมด้วย เป็นสภาวธรรมที่เป็นอกุศลด้วย สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นสภาวะที่เป็นอกุศล เป็นแต่สภาวธรรม
ปัจจนีกะ
{๘๙} [๒๒] อนุ. สภาวะที่ไม่ใช่กุศลเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่กุศลหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อกุศลหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
อนุ. สภาวะที่ไม่ใช่กุศลเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่กุศลหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤตหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
[๒๓] อนุ. สภาวะที่ไม่ใช่อกุศลเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อกุศลหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่กุศลหรือ ?
วิ.ถูกแล้ว
อนุ. สภาวะที่ไม่ใช่อกุศลเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อกุศลหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤตหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
[๒๔] อนุ. สภาวะที่ไม่ใช่อัพยากฤตเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤตหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่กุศลหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
อนุ. สภาวะที่ไม่ใช่อัพยากฤตเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤตหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อกุศลหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
๓. สุทธธัมมวาร
อนุโลม
{๙๐} [๒๕] อนุ. สภาวะที่เป็นกุศลเป็นสภาวธรรมหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. สภาวธรรมเป็นสภาวะที่เป็นกุศลหรือ ?
วิ. สภาวธรรมที่เป็นกุศลเป็นสภาวธรรมด้วย เป็นสภาวธรรมที่เป็นกุศลด้วย สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นสภาวะที่เป็นกุศล เป็นแต่สภาวธรรมอนุ. สภาวะที่เป็นอกุศลเป็นสภาวธรรมหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. สภาวธรรมเป็นสภาวะที่เป็นอกุศลหรือ ?
วิ. สภาวธรรมที่เป็นอกุศลเป็นสภาวธรรมด้วย เป็นสภาวธรรมที่เป็นอกุศลด้วย สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นสภาวะที่เป็นอกุศล เป็นแต่สภาวธรรมอนุ. สภาวะที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวธรรมหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. สภาวธรรมเป็นสภาวะที่เป็นอัพยากฤตหรือ ?
วิ. สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวธรรมด้วย เป็นสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตด้วย สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นสภาวะที่เป็นอัพยากฤต เป็นแต่สภาวธรรม
ปัจจนีกะ
{๙๑} [๒๖] อนุ. สภาวะที่ไม่ใช่กุศลเป็นสภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมหรือ ?
วิ. เว้นสภาวะที่เป็นกุศล สภาวธรรมที่เหลือไม่ใช่สภาวะที่เป็นกุศล เป็นแต่สภาวธรรม เว้นสภาวะที่เป็นกุศลและสภาวธรรมทั้งหลาย สภาวธรรมที่เหลือไม่ใช่สภาวะที่เป็นกุศลด้วย ไม่ใช่สภาวธรรมด้วยปฏิ. สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวะที่ไม่ใช่กุศลหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
อนุ. สภาวะที่ไม่ใช่อกุศลเป็นสภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมหรือ ?
วิ. เว้นสภาวะที่เป็นอกุศล สภาวธรรมที่เหลือไม่ใช่สภาวะที่เป็นอกุศล เป็นแต่สภาวธรรม เว้นสภาวะที่เป็นอกุศลและสภาวธรรมทั้งหลาย สภาวธรรมที่เหลือไม่ใช่สภาวะที่เป็นอกุศลด้วย ไม่ใช่สภาวธรรมด้วยปฏิ. สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวะที่ไม่ใช่อกุศลหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
อนุ. สภาวะที่ไม่ใช่อัพยากฤตเป็นสภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมหรือ ?
วิ. เว้นสภาวะที่เป็นอัพยากฤต สภาวธรรมที่เหลือไม่ใช่สภาวะที่เป็นอัพยากฤต เป็นแต่สภาวธรรม เว้นสภาวะที่เป็นอัพยากฤตและสภาวธรรมทั้งหลาย สภาวธรรมที่เหลือไม่ใช่สภาวะที่เป็นอัพยากฤตด้วย ไม่ใช่สภาวธรรมด้วยปฏิ. สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวะที่ไม่ใช่อัพยากฤตหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
๔. สุทธธัมมูลจักกวาร
อนุโลม
{๙๒} [๒๗] อนุ. สภาวะที่เป็นกุศลเป็นสภาวธรรมหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. สภาวธรรมเป็นสภาวะที่เป็นอกุศลหรือ ?
วิ. สภาวธรรมที่เป็นอกุศลเป็นสภาวธรรมด้วย เป็นสภาวธรรมที่เป็นอกุศลด้วย สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นสภาวะที่เป็นอกุศล เป็นแต่สภาวธรรมอนุ. สภาวะที่เป็นกุศลเป็นสภาวธรรมหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. สภาวธรรมเป็นสภาวะที่เป็นอัพยากฤตหรือ ?
วิ. สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวธรรมด้วย เป็นสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตด้วย สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นสภาวะที่เป็นอัพยากฤต เป็นแต่สภาวธรรม[๒๘] อนุ. สภาวะที่เป็นอกุศลเป็นสภาวธรรมหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. สภาวธรรมเป็นสภาวะที่เป็นกุศลหรือ ?
วิ. สภาวธรรมที่เป็นกุศลเป็นสภาวธรรมด้วย เป็นสภาวธรรมที่เป็นกุศลด้วย สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นสภาวะที่เป็นกุศล เป็นแต่สภาวธรรมอนุ. สภาวะที่เป็นอกุศลเป็นสภาวธรรมหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. สภาวธรรมเป็นสภาวะที่เป็นอัพยากฤตหรือ ?
วิ. สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวธรรมด้วย เป็นสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตด้วย สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นสภาวะที่เป็นอัพยากฤต เป็นแต่สภาวธรรม[๒๙] อนุ. สภาวะที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวธรรมหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. สภาวธรรมเป็นสภาวะที่เป็นกุศลหรือ ?
วิ. สภาวธรรมที่เป็นกุศลเป็นสภาวธรรมด้วย เป็นสภาวธรรมที่เป็นกุศลด้วย สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นสภาวะที่เป็นกุศล เป็นแต่สภาวธรรมอนุ. สภาวะที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวธรรมหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
ปฏิ. สภาวธรรมเป็นสภาวะที่เป็นอกุศลหรือ ?
วิ. สภาวธรรมที่เป็นอกุศลเป็นสภาวธรรมด้วย เป็นสภาวธรรมที่เป็นอกุศลด้วย สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นสภาวะที่เป็นอกุศล เป็นแต่สภาวธรรม
ปัจจนีกะ
{๙๓} [๓๐] อนุ. สภาวะที่ไม่ใช่กุศลเป็นสภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมหรือ ?
วิ. เว้นสภาวะที่เป็นกุศล สภาวธรรมที่เหลือไม่ใช่สภาวะที่เป็นกุศล เป็นแต่สภาวธรรม เว้นสภาวะที่เป็นกุศลและสภาวธรรมทั้งหลาย สภาวธรรมที่เหลือไม่ใช่สภาวะที่เป็นกุศลด้วย ไม่ใช่สภาวธรรมด้วยปฏิ. สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวะที่ไม่ใช่อกุศลหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
อนุ. สภาวะที่ไม่ใช่กุศลเป็นสภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมหรือ ?
วิ. เว้นสภาวะที่เป็นกุศล สภาวธรรมที่เหลือไม่ใช่สภาวะที่เป็นกุศล เป็นแต่สภาวธรรม เว้นสภาวะที่เป็นกุศลและสภาวธรรมทั้งหลาย สภาวธรรมที่เหลือไม่ใช่สภาวะที่เป็นกุศลด้วย ไม่ใช่สภาวธรรมด้วยปฏิ. สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวะที่ไม่ใช่อัพยากฤตหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
[๓๑] อนุ. สภาวะที่ไม่ใช่อกุศลเป็นสภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมหรือ ?
วิ. เว้นสภาวะที่เป็นอกุศล สภาวธรรมที่เหลือไม่ใช่สภาวะที่เป็นอกุศล เป็นแต่สภาวธรรม เว้นสภาวะที่เป็นอกุศลและสภาวธรรมทั้งหลาย สภาวธรรมที่เหลือไม่ใช่สภาวะที่เป็นอกุศลด้วย ไม่ใช่สภาวธรรมด้วยปฏิ. สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวะที่ไม่ใช่กุศลหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
อนุ. สภาวะที่ไม่ใช่อกุศลเป็นสภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมหรือ ?
วิ. เว้นสภาวะที่เป็นอกุศล สภาวธรรมที่เหลือไม่ใช่สภาวะที่เป็นอกุศล เป็นแต่สภาวธรรม เว้นสภาวะที่เป็นอกุศลและสภาวธรรมทั้งหลาย สภาวธรรมที่เหลือไม่ใช่สภาวะที่เป็นอกุศลด้วย ไม่ใช่สภาวธรรมด้วยปฏิ. สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวะที่ไม่ใช่อัพยากฤตหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
[๓๒] อนุ. สภาวะที่ไม่ใช่อัพยากฤตเป็นสภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมหรือ ?
วิ. เว้นสภาวะที่เป็นอัพยากฤต สภาวธรรมที่เหลือไม่ใช่สภาวะที่เป็นอัพยากฤต เป็นแต่สภาวธรรม เว้นสภาวะที่เป็นอัพยากฤตและสภาวธรรมทั้งหลาย สภาวธรรมที่เหลือไม่ใช่สภาวะที่เป็นอัพยากฤตด้วย ไม่ใช่สภาวธรรมด้วย
ปฏิ. สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวะที่ไม่ใช่กุศลหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
อนุ. สภาวะที่ไม่ใช่อัพยากฤตเป็นสภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมหรือ ?
วิ. เว้นสภาวะที่เป็นอัพยากฤต สภาวธรรมที่เหลือไม่ใช่สภาวะที่เป็นอัพยากฤต เป็นแต่สภาวธรรม เว้นสภาวะที่เป็นอัพยากฤตและ สภาวธรรมทั้งหลาย สภาวธรรมที่เหลือไม่ใช่สภาวะที่เป็นอัพยากฤตด้วย ไม่ใช่สภาวธรรมด้วยปฏิ. สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวะที่ไม่ใช่อกุศลหรือ ?
วิ. ถูกแล้ว
จบ ปัณณัตติวารนิทเทส
๒. ปวัตติวาร ๑. อุปปาทวาร
๑. ปัจจุปปันนวาร
อนุโลมบุคคล
{๙๔} [๓๓] อนุ. สภาวธรรมที่เป็นกุศลย่อมเกิดแก่บุคคลใด สภาวธรรมที่เป็นอกุศลย่อมเกิดแก่บุคคลนั้นหรือ ?
วิ. หามิได้
ปฏิ. หรือว่าสภาวธรรมที่เป็นอกุศลย่อมเกิดแก่บุคคลใด สภาวธรรมที่เป็นกุศลย่อมเกิดแก่บุคคลนั้น ?
วิ. หามิได้
{๙๕} อนุ. สภาวธรรมที่เป็นกุศลย่อมเกิดแก่บุคคลใด สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตย่อมเกิดแก่บุคคลนั้นหรือ ?
จบ ปัณณัตติวาร