arnon.worldเข้าสู่ระบบ

พระอภิธรรมปิฎก ยมก · ธรรมยมก

ปัณณัตติวาร เล่ม ๓๙

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๗๘–๙๓ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๕ ในธรรมยมกมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ

พระอภิธรรมปิฎก ยมก ธรรมยมก ปัณณัตติวาร (ฉบับหลวง เล่ม ๓๙ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๙ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๓ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๙)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๙ หน้า ๕๙–๗๓

หน้า ๕๙

พระบาลีอภิธรรมฎก

ธัมมยมก

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

๑. ปัณณัตติวารอุทเทส

๑. ปทโสธนวาร

อนุโลม

{๗๘} [๑] สภาวะที่เป็นกุศลเป็นสภาวธรรมที่เป็นกุศลหรือ ? สภาวธรรมที่เป็นกุศลเป็นสภาวะที่เป็นกุศลหรือ ?

สภาวะที่เป็นอกุศลเป็นสภาวธรรมที่เป็นอกุศลหรือ ? สภาวธรรมที่เป็นอกุศลเป็นสภาวะที่เป็นอกุศลหรือ ?

สภาวะที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตหรือ ? สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวะที่เป็นอัพยากฤตหรือ ?

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑ธัมมยมก ยมกที่ว่าด้วยหมวดสภาวธรรมที่เรียกว่าธรรม จัดเป็นยมกที่ ๙ ของคัมภีร์ยมก (และจัดเป็นยมกที่ ๒ ของพระบาลีอภิธรรมปิฎก ยมก ทุติยภาค หรือพระไดรปิฎกเล่มที่ ๓๙ นี้) ชึ่งคำว่า ธัมมะ หรือ ธรรม ในฝ่ายพระอภิธรรม นิยมใช้คำว่า สภาวธรรม หมายถึงสภาพที่เป็นไปโดย ไม่ใช่สัตว์ ไม่ใช่ชีวะ (นิสสตฺตนิชฺชีวสภาโว) ในธัมมยมกนี้ องค์ธรรมที่เป็นเนี้อหาสำคัญคือ สภาวธรรม ๓ อย่าง อันได้แก่ (๑) กุศลธรรม สภาวธรรมที่เป็นกุศล คือมีลักษณะไม่มีโทษ ให้ผลเป็นสุข หรือธรรมฝ่ายดี องค์ธรรมได้แก่กุศลจิต ๒๑ กุศลเจตสิก ๓๘ (๒) อกุศลธรรม สภาวธรรม ที่เป็นอกุศล คือมีลักษณะเป็นโทษ ให้ผลเป็นทุกข์ หรือธรรมฝ่ายชั่ว องค์ธรรมได้แก่อกุศลจิต ๑๒ อกุศลเจตสิก ๓๗ (๓) อัพยากตธรรม สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤต มีลักษณะที่มิใช่ทั้งกุศลและอกุศล หรือธรรมที่เป็นกลาง ๆ องค์ธรรมได้แก่วิปากจิต ๓๖ กิริยาจิต ๒๐ อัพยากตเจตสิก ๓๘
หน้า ๖๐

ปัจจนีกะ

{๗๙} [๒] สภาวะที่ไม่ใช่กุศลเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่กุศลหรือ ? สภาวธรรมที่ไม่ใช่กุศลเป็นสภาวะที่ไม่ใช่กุศลหรือ ?

สภาวะที่ไม่ใช่อกุศลเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อกุศลหรือ ? สภาวธรรมที่ไม่ใช่อกุศลเป็นสภาวะที่ไม่ใช่อกุศลหรือสภาวะที่ไม่ใช่อัพยากฤตเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤตหรือ ? สภาวธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤตเป็นสภาวะที่ไม่ใช่อัพยากฤตหรือ ?

๒. ปทโสธนมูลจักกวาร

อนุโลม

{๘๐} [๓] สภาวะที่เป็นกุศลเป็นสภาวธรรมที่เป็นกุศลหรือ ? สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่เป็นอกุศลหรือ ?

สภาวะที่เป็นกุศลเป็นสภาวธรรมที่เป็นกุศลหรือ ? สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตหรือ ?

{๘๑} [๔] สภาวะที่เป็นอกุศลเป็นสภาวธรรมที่เป็นอกุศลหรือ ? สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่เป็นกุศลหรือ ?

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. รูป ๒๘ และนิพพาน ๑ ชึ่งสภาวธรรมทั้ง ๓ นี้ในคัมภีร์ธัมมสังคณี จัดเป็นมาติกา คือหมวดธรรมที่เป็นแม่บทที่ ๑ ในบรรดาติกมาติกา ๒๒ ติกะ เรียกว่า กุสลติกะ คือสภาวธรรม ๓ หมวดมีกุศลบท เป็นต้น (ดูรายละเอียดในจิตตุปปาทกัณฑ์ อภิ.สงฺ. (แปล) ๓๔/๑-๕๘๒/๓๙-๒๒๑)
  2. ธัมมยมกนื้มีโครงสร้างและวิธีการดำเนินเนื้อหาส่วนใหญ่เหมือนกับขันธยมก (พึงดูเชิงอรรถ ขันธยมก อภิ.ย. (แปล) ๓๘/หน้า ๓๓-๓๖ประกอบ) ต่างแต่ในนิทเทสวาร เมื่อถึงหัวข้อวาระที่ ๓ คือ ปริญญาวาร ท่านใช้คำว่า ภาวนาวาร แทน โดยหมายถึงวาระที่ว่าด้วยการเจริญสภาวธรรมที่เป็นกุศลและละสภาวธรรมที่เป็นอกุศล (ยกเว้นสภาธรรมที่เป็นอัพยากฤต เพราะเป็นสภาวธรรมที่ไม่พึงเจริญและไม่พึงละ) และได้แสดงเนื้อหาไว้โดยย่อพอเป็นตัวอย่างเท่านั้น
หน้า ๖๑

สภาวะที่เป็นอกุศลเป็นสภาวธรรมที่เป็นอกุศลหรือ ? สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตหรือ ?

[๕] สภาวะที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตหรือ ? สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่เป็นกุศลหรือ ?

สภาวะที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตหรือ ? สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่เป็นอกุศลหรือ ?

ปัจจนีกะ

{๘๒} [๖] สภาวะที่ไม่ใช่กุศลเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่กุศลหรือ ? สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อกุศลหรือ ?

สภาวะที่ไม่ใช่กุศลเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่กุศลหรือ ? สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤตหรือ ?

[๗] สภาวะที่ไม่ใช่อกุศลเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อกุศลหรือ ? สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่กุศลหรือ ?

สภาวะที่ไม่ใช่อกุศลเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อกุศลหรือ ? สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤตหรือ ?

[๘] สภาวะที่ไม่ใช่อัพยากฤตเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤตหรือ ? สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่กุศลหรือ ?

สภาวะที่ไม่ใช่อัพยากฤตเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤตหรือ ? สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อกุศลหรือ ?

หน้า ๖๒

๓. สุทธธัมมวาร

อนุโลม

{๘๓} [๙] สภาวะที่เป็นกุศลเป็นสภาวธรรมหรือ ? สภาวธรรมเป็นสภาวะที่เป็นกุศลหรือ ?

สภาวะที่เป็นอกุศลเป็นสภาวธรรมหรือ ? สภาวธรรมเป็นสภาวะที่เป็นอกุศลหรือ ?

สภาวะที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวธรรมหรือ ? สภาวธรรมเป็นสภาวะที่เป็นอัพยากฤตหรือ ?

ปัจจนีกะ

{๘๔} [๑๐] สภาวะที่ไม่ใช่กุศลเป็นสภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมหรือ ? สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวะที่ไม่ใช่กุศลหรือ ?

สภาวะที่ไม่ใช่อกุศลเป็นสภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมหรือ ? สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวะที่ไม่ใช่อกุศลหรือ ?

สภาวะที่ไม่ใช่อัพยากฤตเป็นสภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมหรือ ? สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวะที่ไม่ใช่อัพยากฤตหรือ ?

๔. สุทธธัมมมูลจักกวาร

อนุโลม

[๑๑] สภาวะที่เป็นกุศลเป็นสภาวธรรมหรือ ? สภาวธรรมเป็นสภาวะที่เป็นอกุศลหรือ ?

สภาวะที่เป็นกุศลเป็นสภาวธรรมหรือ ? สภาวธรรมเป็นสภาวะที่เป็นอัพยากฤตหรือ ?

หน้า ๖๓

[๑๒] สภาวะที่เป็นอกุศลเป็นสภาวธรรมหรือ ? สภาวธรรมเป็นสภาวะที่เป็นกุศลหรือ ?

สภาวะที่เป็นอกุศลเป็นสภาวธรรมหรือ ?สภาวธรรมเป็นสภาวะที่เป็นอัพยากฤตหรือ ?

[๑๓] สภาวะที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวธรรมหรือ ? สภาวธรรมเป็นสภาวะที่เป็นกุศลหรือ ?

สภาวะที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวธรรมหรือ ? สภาวธรรมเป็นสภาวะที่เป็นอกุศลหรือ ?

ปัจจนีกะ

[๑๔] สภาวะที่ไม่ใช่กุศลเป็นสภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมหรือ ? สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวะที่ไม่ใช่อกุศลหรือ ?

สภาวะที่ไม่ใช่กุศลเป็นสภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมหรือ ? สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวะที่ไม่ใช่อัพยากฤตหรือ ?

{๘๕} [๑๕] สภาวะที่ไม่ใช่อกุศลเป็นสภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมหรือ ? สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวะที่ไม่ใช่กุศลหรือ ?

สภาวะที่ไม่ใช่อกุศลเป็นสภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมหรือ ? สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวะที่ไม่ใช่อัพยากฤตหรือ ?

[๑๖] สภาวะที่ไม่ใช่อัพยากฤตเป็นสภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมหรือ ? สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวะที่ไม่ใช่กุศลหรือ ?

สภาวะที่ไม่ใช่อัพยากฤตเป็นสภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมหรือ ? สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวะที่ไม่ใช่อกุศลหรือ ?

จบ ปัณณัตติวารอุทเทส

หน้า ๖๔

๑. ปัณณัตติวารนิทเทส

๑. ปทโสธนวาร

อนุโลม

{๘๖} [๑๗] อนุโลมปุจฉา สภาวะที่เป็นกุศลเป็นสภาวธรรมที่เป็นกุศลหรือ ?

วิสัชนา ถูกแล้ว

ปฏิโลมปุจฉา สภาวธรรมที่เป็นกุศลเป็นสภาวะที่เป็นกุศลหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

อนุ. สภาวะที่เป็นอกุศลเป็นสภาวธรรมที่เป็นอกุศลหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฏิ. สภาวธรรมที่เป็นอกุศลเป็นสภาวะที่เป็นอกุศลหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

อนุ. สภาวะที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฏิ. สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวะที่เป็นอัพยากฤตหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปัจจนีกะ

{๘๗} [๑๘] อนุ. สภาวะที่ไม่ใช่กุศลเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่กุศลหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฏิ. สภาวธรรมที่ไม่ใช่กุศลเป็นสภาวะที่ไม่ใช่กุศลหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

หน้า ๖๕

อนุ. สภาวะที่ไม่ใช่อกุศลเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อกุศลหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฏิ. สภาวธรรมที่ไม่ใช่อกุศลเป็นสภาวะที่ไม่ใช่อกุศลหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

อนุ. สภาวะที่ไม่ใช่อัพยากฤตเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤตหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฏิ. สภาวธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤตเป็นสภาวะไม่ใช่อัพยากฤตหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

๒. ปทโสธนมูลจักกวาร

อนุโลม

{๘๘} [๑๙] อนุ. สภาวะที่เป็นกุศลเป็นสภาวธรรมที่เป็นกุศลหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฏิ. สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่เป็นอกุศลหรือ ?

วิ. สภาวธรรมที่เป็นอกุศลเป็นสภาวธรรมด้วย เป็นสภาวธรรมที่เป็นอกุศลด้วย สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นสภาวะที่เป็นอกุศล เป็นแต่สภาวธรรมอนุ. สภาวะที่เป็นกุศลเป็นสภาวธรรมที่เป็นกุศลหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฏิ. สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตหรือ ?

วิ. สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวธรรมด้วย เป็นสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตด้วย สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นสภาวะที่เป็นอัพยากฤต เป็นแต่สภาวธรรม

หน้า ๖๖

[๒๐] อนุ. สภาวะที่เป็นอกุศลเป็นสภาวธรรมที่เป็นอกุศลหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฏิ. สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่เป็นกุศลหรือ ?

วิ. สภาวธรรมที่เป็นกุศลเป็นสภาวธรรมด้วย เป็นสภาวธรรมที่เป็นกุศลด้วย สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นสภาวะที่เป็นกุศล เป็นแต่สภาวธรรมอนุ. สภาวะที่เป็นอกุศลเป็นสภาวธรรมที่เป็นอกุศลหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฏิ. สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตหรือ ?

วิ. สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวธรรมด้วย เป็นสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตด้วย สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นสภาวะที่เป็นอัพยากฤต เป็นแต่สภาวธรรม[๒๑] อนุ. สภาวะที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฎิ. สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่เป็นกุศลหรือ ?

วิ. สภาวธรรมที่เป็นกุศลเป็นสภาวธรรมด้วย เป็นสภาวธรรมที่เป็นกุศลด้วย สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นสภาวะที่เป็นกุศล เป็นแต่สภาวธรรมอนุ. สภาวะที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฏิ. สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่เป็นอกุศลหรือ ?

วิ. สภาวธรรมที่เป็นอกุศลเป็นสภาวธรรมด้วย เป็นสภาวธรรมที่เป็นอกุศลด้วย สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นสภาวะที่เป็นอกุศล เป็นแต่สภาวธรรม

หน้า ๖๗

ปัจจนีกะ

{๘๙} [๒๒] อนุ. สภาวะที่ไม่ใช่กุศลเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่กุศลหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฏิ. สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อกุศลหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

อนุ. สภาวะที่ไม่ใช่กุศลเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่กุศลหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฏิ. สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤตหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

[๒๓] อนุ. สภาวะที่ไม่ใช่อกุศลเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อกุศลหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฏิ. สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่กุศลหรือ ?

วิ.ถูกแล้ว

อนุ. สภาวะที่ไม่ใช่อกุศลเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อกุศลหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฏิ. สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤตหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

[๒๔] อนุ. สภาวะที่ไม่ใช่อัพยากฤตเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤตหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฏิ. สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่กุศลหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

หน้า ๖๘

อนุ. สภาวะที่ไม่ใช่อัพยากฤตเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤตหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฏิ. สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวธรรมที่ไม่ใช่อกุศลหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

๓. สุทธธัมมวาร

อนุโลม

{๙๐} [๒๕] อนุ. สภาวะที่เป็นกุศลเป็นสภาวธรรมหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฏิ. สภาวธรรมเป็นสภาวะที่เป็นกุศลหรือ ?

วิ. สภาวธรรมที่เป็นกุศลเป็นสภาวธรรมด้วย เป็นสภาวธรรมที่เป็นกุศลด้วย สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นสภาวะที่เป็นกุศล เป็นแต่สภาวธรรมอนุ. สภาวะที่เป็นอกุศลเป็นสภาวธรรมหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฏิ. สภาวธรรมเป็นสภาวะที่เป็นอกุศลหรือ ?

วิ. สภาวธรรมที่เป็นอกุศลเป็นสภาวธรรมด้วย เป็นสภาวธรรมที่เป็นอกุศลด้วย สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นสภาวะที่เป็นอกุศล เป็นแต่สภาวธรรมอนุ. สภาวะที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวธรรมหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฏิ. สภาวธรรมเป็นสภาวะที่เป็นอัพยากฤตหรือ ?

หน้า ๖๙

วิ. สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวธรรมด้วย เป็นสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตด้วย สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นสภาวะที่เป็นอัพยากฤต เป็นแต่สภาวธรรม

ปัจจนีกะ

{๙๑} [๒๖] อนุ. สภาวะที่ไม่ใช่กุศลเป็นสภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมหรือ ?

วิ. เว้นสภาวะที่เป็นกุศล สภาวธรรมที่เหลือไม่ใช่สภาวะที่เป็นกุศล เป็นแต่สภาวธรรม เว้นสภาวะที่เป็นกุศลและสภาวธรรมทั้งหลาย สภาวธรรมที่เหลือไม่ใช่สภาวะที่เป็นกุศลด้วย ไม่ใช่สภาวธรรมด้วยปฏิ. สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวะที่ไม่ใช่กุศลหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

อนุ. สภาวะที่ไม่ใช่อกุศลเป็นสภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมหรือ ?

วิ. เว้นสภาวะที่เป็นอกุศล สภาวธรรมที่เหลือไม่ใช่สภาวะที่เป็นอกุศล เป็นแต่สภาวธรรม เว้นสภาวะที่เป็นอกุศลและสภาวธรรมทั้งหลาย สภาวธรรมที่เหลือไม่ใช่สภาวะที่เป็นอกุศลด้วย ไม่ใช่สภาวธรรมด้วยปฏิ. สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวะที่ไม่ใช่อกุศลหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

อนุ. สภาวะที่ไม่ใช่อัพยากฤตเป็นสภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมหรือ ?

วิ. เว้นสภาวะที่เป็นอัพยากฤต สภาวธรรมที่เหลือไม่ใช่สภาวะที่เป็นอัพยากฤต เป็นแต่สภาวธรรม เว้นสภาวะที่เป็นอัพยากฤตและสภาวธรรมทั้งหลาย สภาวธรรมที่เหลือไม่ใช่สภาวะที่เป็นอัพยากฤตด้วย ไม่ใช่สภาวธรรมด้วยปฏิ. สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวะที่ไม่ใช่อัพยากฤตหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

หน้า ๗๐

๔. สุทธธัมมูลจักกวาร

อนุโลม

{๙๒} [๒๗] อนุ. สภาวะที่เป็นกุศลเป็นสภาวธรรมหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฏิ. สภาวธรรมเป็นสภาวะที่เป็นอกุศลหรือ ?

วิ. สภาวธรรมที่เป็นอกุศลเป็นสภาวธรรมด้วย เป็นสภาวธรรมที่เป็นอกุศลด้วย สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นสภาวะที่เป็นอกุศล เป็นแต่สภาวธรรมอนุ. สภาวะที่เป็นกุศลเป็นสภาวธรรมหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฏิ. สภาวธรรมเป็นสภาวะที่เป็นอัพยากฤตหรือ ?

วิ. สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวธรรมด้วย เป็นสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตด้วย สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นสภาวะที่เป็นอัพยากฤต เป็นแต่สภาวธรรม[๒๘] อนุ. สภาวะที่เป็นอกุศลเป็นสภาวธรรมหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฏิ. สภาวธรรมเป็นสภาวะที่เป็นกุศลหรือ ?

วิ. สภาวธรรมที่เป็นกุศลเป็นสภาวธรรมด้วย เป็นสภาวธรรมที่เป็นกุศลด้วย สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นสภาวะที่เป็นกุศล เป็นแต่สภาวธรรมอนุ. สภาวะที่เป็นอกุศลเป็นสภาวธรรมหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฏิ. สภาวธรรมเป็นสภาวะที่เป็นอัพยากฤตหรือ ?

หน้า ๗๑

วิ. สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวธรรมด้วย เป็นสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตด้วย สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นสภาวะที่เป็นอัพยากฤต เป็นแต่สภาวธรรม[๒๙] อนุ. สภาวะที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวธรรมหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฏิ. สภาวธรรมเป็นสภาวะที่เป็นกุศลหรือ ?

วิ. สภาวธรรมที่เป็นกุศลเป็นสภาวธรรมด้วย เป็นสภาวธรรมที่เป็นกุศลด้วย สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นสภาวะที่เป็นกุศล เป็นแต่สภาวธรรมอนุ. สภาวะที่เป็นอัพยากฤตเป็นสภาวธรรมหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

ปฏิ. สภาวธรรมเป็นสภาวะที่เป็นอกุศลหรือ ?

วิ. สภาวธรรมที่เป็นอกุศลเป็นสภาวธรรมด้วย เป็นสภาวธรรมที่เป็นอกุศลด้วย สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นสภาวะที่เป็นอกุศล เป็นแต่สภาวธรรม

ปัจจนีกะ

{๙๓} [๓๐] อนุ. สภาวะที่ไม่ใช่กุศลเป็นสภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมหรือ ?

วิ. เว้นสภาวะที่เป็นกุศล สภาวธรรมที่เหลือไม่ใช่สภาวะที่เป็นกุศล เป็นแต่สภาวธรรม เว้นสภาวะที่เป็นกุศลและสภาวธรรมทั้งหลาย สภาวธรรมที่เหลือไม่ใช่สภาวะที่เป็นกุศลด้วย ไม่ใช่สภาวธรรมด้วยปฏิ. สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวะที่ไม่ใช่อกุศลหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

อนุ. สภาวะที่ไม่ใช่กุศลเป็นสภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมหรือ ?

หน้า ๗๒

วิ. เว้นสภาวะที่เป็นกุศล สภาวธรรมที่เหลือไม่ใช่สภาวะที่เป็นกุศล เป็นแต่สภาวธรรม เว้นสภาวะที่เป็นกุศลและสภาวธรรมทั้งหลาย สภาวธรรมที่เหลือไม่ใช่สภาวะที่เป็นกุศลด้วย ไม่ใช่สภาวธรรมด้วยปฏิ. สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวะที่ไม่ใช่อัพยากฤตหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

[๓๑] อนุ. สภาวะที่ไม่ใช่อกุศลเป็นสภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมหรือ ?

วิ. เว้นสภาวะที่เป็นอกุศล สภาวธรรมที่เหลือไม่ใช่สภาวะที่เป็นอกุศล เป็นแต่สภาวธรรม เว้นสภาวะที่เป็นอกุศลและสภาวธรรมทั้งหลาย สภาวธรรมที่เหลือไม่ใช่สภาวะที่เป็นอกุศลด้วย ไม่ใช่สภาวธรรมด้วยปฏิ. สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวะที่ไม่ใช่กุศลหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

อนุ. สภาวะที่ไม่ใช่อกุศลเป็นสภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมหรือ ?

วิ. เว้นสภาวะที่เป็นอกุศล สภาวธรรมที่เหลือไม่ใช่สภาวะที่เป็นอกุศล เป็นแต่สภาวธรรม เว้นสภาวะที่เป็นอกุศลและสภาวธรรมทั้งหลาย สภาวธรรมที่เหลือไม่ใช่สภาวะที่เป็นอกุศลด้วย ไม่ใช่สภาวธรรมด้วยปฏิ. สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวะที่ไม่ใช่อัพยากฤตหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

[๓๒] อนุ. สภาวะที่ไม่ใช่อัพยากฤตเป็นสภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมหรือ ?

วิ. เว้นสภาวะที่เป็นอัพยากฤต สภาวธรรมที่เหลือไม่ใช่สภาวะที่เป็นอัพยากฤต เป็นแต่สภาวธรรม เว้นสภาวะที่เป็นอัพยากฤตและสภาวธรรมทั้งหลาย สภาวธรรมที่เหลือไม่ใช่สภาวะที่เป็นอัพยากฤตด้วย ไม่ใช่สภาวธรรมด้วย

หน้า ๗๓

ปฏิ. สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวะที่ไม่ใช่กุศลหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

อนุ. สภาวะที่ไม่ใช่อัพยากฤตเป็นสภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมหรือ ?

วิ. เว้นสภาวะที่เป็นอัพยากฤต สภาวธรรมที่เหลือไม่ใช่สภาวะที่เป็นอัพยากฤต เป็นแต่สภาวธรรม เว้นสภาวะที่เป็นอัพยากฤตและ สภาวธรรมทั้งหลาย สภาวธรรมที่เหลือไม่ใช่สภาวะที่เป็นอัพยากฤตด้วย ไม่ใช่สภาวธรรมด้วยปฏิ. สภาวะที่ไม่ใช่สภาวธรรมเป็นสภาวะที่ไม่ใช่อกุศลหรือ ?

วิ. ถูกแล้ว

จบ ปัณณัตติวารนิทเทส

๒. ปวัตติวาร ๑. อุปปาทวาร

๑. ปัจจุปปันนวาร

อนุโลมบุคคล

{๙๔} [๓๓] อนุ. สภาวธรรมที่เป็นกุศลย่อมเกิดแก่บุคคลใด สภาวธรรมที่เป็นอกุศลย่อมเกิดแก่บุคคลนั้นหรือ ?

วิ. หามิได้

ปฏิ. หรือว่าสภาวธรรมที่เป็นอกุศลย่อมเกิดแก่บุคคลใด สภาวธรรมที่เป็นกุศลย่อมเกิดแก่บุคคลนั้น ?

วิ. หามิได้

{๙๕} อนุ. สภาวธรรมที่เป็นกุศลย่อมเกิดแก่บุคคลใด สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตย่อมเกิดแก่บุคคลนั้นหรือ ?

จบ ปัณณัตติวาร